Το τυφλό πολυανάπηρο παιδί (δεύτερο κεφάλαιο): Ψυχοθεραπευτική εμπειρία ενός τυφλού αυτιστικού κοριτσιού

Αυγ 12, 2011 | ΘΕΜΑΤΑ ΤΥΦΛΟΤΗΤΑΣ, Τυφλοί με Πολλαπλές Αναπηρίες

Κεφάλαιο δεύτερο

Κλινικές πτυχές και ψυχοθεραπευτική αντιμετώπιση του τυφλού παιδιού με πολλαπλές αναπηρίες

Του Ricardo Chiarelli


Ψυχοθεραπευτική εμπειρία ενός τυφλού αυτιστικού κοριτσιού

Στο ινστιτούτο Romagnoli άρχισα πριν από 1 χρόνο περίπου την ψυχοθεραπευτική αγωγή ενός τυφλού αυτιστικού παιδιού που αυτή την στιγμή είναι ηλικίας 6 ετών και 8 μηνών. Το ψυχοθεραπευτικό μοντέλο που υιοθέτησα είναι ψυχαναλυτικό και βασίζεται στις εμπειρίες και στις θεωριτικές απόψεις της Tustin, Mahler, Meltzer και Winnikott, συγγραφείς οι οποίοι έχουν τεράστια συμβολή στην μελέτη των παιδικών ψυχώσεων και των πρώτων φάσεων της ψυχικής ζωής. Αναμφιβόλως μιά ψυχοθεραπεία που άρχισε πριν από ένα χρόνο (κάτι παραπάνω επό 90 συναντήσεις) έχει μιά ιστορία αρκετά μικρή (επίσης εξ΄ αιτίας του ότι σταματούσαμε κατά τις διακοπές ή λόγω ασθενιών) γιά να μπορέσουμε να παρατηρήσουμε ουσιαστικές αλλαγές στις εξωτερικές συμπεριφορές του κοριτσιού.

Μπορώ μόνο να πω ότι, στο επίπεδο της σχέσης, υπάρχει μιά εξέλιξη στη σχέση μεταξύ αυτής και εμένα, υπάρχει τώρα ένας μεγαλύτερος συντονισμός.

Επί πλέον πριν από λίγο καιρό το παιδί άρχισε να χρησιμοποιεί λέξεις όπως “μαμά”, “μπαμπά”, “ποιός είναι;” τις οποίες έλεγε στην ηλικία των δύο ετών και των οποίων η απόκτηση, από εκείνη την εποχή, είχε απολεστεί.


Τεχνικά δεδομένα

Οι ψυχοθεραπευτικές συναντήσεις με το παιδί έχουν μιά διάρκεια 50 λεπτών η κάθε μία και μία συχνότητα τρεις φορές την εβδομάδα. Πραγματοποιούνται σ΄ ένα δωμάτιο διατεθιμένο γι΄ αυτό το σκοπό, με μία επίπλωση απλή και ουδέτερη: μία ντουλάπα, ένα μικρό γραφείο, δύο καρέκλες, ένα στρώμα με δύο μαξιλάρια κια μία κουβέρτα φενελένια.

Το υλικό του παιχνιδιού, το οποίο είναι τοποθετημένο μέσα σ΄ ένα καλάθι λιγαριάς, αποτελείται από ένα πλαστικό μπιμπερό, ένα μικρό λούνα παρκ με καμπανάκια που βγάζουν διάφορους ήχους, ένα μικρό φορτηγό κλειστό με κινητές πορτούλες, μικρές κούκλες από πλαστικό που αναπαριστούν πρόσωπα της οικογένειας, ένα μαλακό αρνάκι, από ελαστικό, το οποίο ηχεί, μία μπάλα από σφουγγάρι, ένα τρίχινο γατάκι, μία μαλακιά κούκλα.

Αυτό το υλικό λαμβάνει υπ΄ όψην τις διανοητικές δυνατότητες του παιδιού, αλλά πρώτα απ΄ όλα χρησιμεύει στο διερευνυθούν οι εμπειρίες που έχει αφομοιώσει, κατά το παρελθόν και το παρόν, και στο να γίνε εμφανής ο τρόπος με τον οποίο τοποθετείται απένατνι στις τρυφερές και απαλές  πλευρές της σχέσης.

Η ψυχοθεραπευτική εργασία εκτυλίσσεται σε δύο παράλληλα επίπεδα: στο ένα επίπεδο μπαίνουν οι προσπάθειες αφομοίωσης του παιδιού, και στο άλλο επίπεδο υπάρχει η ερμηνευτική εργασία.

Των ψυχοθεραπευτικών συναντήσεων προηγούνται παρατηρήσεις στην αίθουσα και συναντήσες παιχνιδιού ατομικές, αυτές οι τελευταίες πραγματοποιούνται κατά τρόπο μη κατευθυνόμενο και με συμμέτοχη στάση, αλλά σχετικά αποστασιοποιημένη εκ μέρους μου, σύμφωνα με την ψυχαναλυτική τεχνική παρατήρησης.

Θα πρέπει να γνωστοποιήσουμε ότι συγχρόνως το παιδί παρακολουθείται σ΄ ένα εκπαιδευτικό-παιδαγωγικό επίπεδο.

Κοντά στις ατομικές συναντήσεις με το παιδί, πραγματοποίησα μηνιαίες συνομιλίες με την μητέρα. Τέτοιες συνομιλίες έχουν μία λειτουργία υποστήριξης και αποσαφήνισης, για τη μητέρα, ορισμένων δικών της εσωτερικών πτυχών και των συμπεριφορών της κόρης, με σκοπό την διευκόλυνση της σχέσης μεταξύ μητέρας και παιδιού.


Δεδομένα σχετικά με την ιστορία της Άννας

Η Άννα είναι αυτή τη στιγμή 6 ετών και 8 μηνών. Άρχισε τη θεραπεία μαζί μου όταν ήταν ηλικίας 5 ετών και 7 μηνών.

Είναι μοναχοπαίδι. Τυφλή εκ γενετής (οι οφθαλμολογικές εκθέσεις είναι ωστόσο ασύμφωνες, μερικοί ομιλούν για μια οπισθοφακική ινοπλασία συναπτόμενη με τις συγκεντρώσεις οξυγόνου κατά την διάρκεια της παραμονής της στην θερμοκοιτίδα, άλλοι ομιλούν για ένα εκ γενετής εκφυλισμό του αμφιβληστροειδούς).

Η εγκυμοσύνη, η οποία είχε προγραμματιστεί από τους γονείς, είχε μιά περίπλοκη εξέλιξη από μιά σειρά απειλών αποβολής,που άρχισαν τον τρίτο μήνα και συνεχίστηκαν μέχρι τον έκτο μήνα. Ο τοκετός ήταν πρόωρος στους εξίμισυ μήνες. Το βάρος κατά την γέννηση ήταν 1,150 Kg. Τοποθετήθηκε στην θερμοκοιτίδα γιά δυόμισυ μήνες. Εκτός αυτού η μητέρα μπόρεσε να την δεί μετά από ένα μήνα, μέσα από ένα τζάμι. Ο θυλασμός ήταν τεχνητός άρχισε από τον δεύτερο μήνα και γινόταν με προγραμματισμένο ωράριο, χωρίς εμφανείς δυσκολίες, ο θυλασμός του μωρού ήταν καλός σύμφωνα με όσα μας ανέφεραν. Ο απογαλακτισμός έγινε κατά τον πέμπτο μήνα. Δεν υπήρχαν προβλήματα, γύρω από την προσαρμογή, στις πρώτες πολτοποιημένες τροφές, εν τούτοις το παιδί αρνιόταν πάντα τις στερεές τροφές και η διατροφή ήταν πάντα ημίρευστη, με χτυπημένες τροφές. Σ΄ αυτή την κατεύθυνση το οικογενειακό περιβάλον συντελούσε στο να διαρκεί πάντα αυτός ο τύπος διατροφής. Από την στιγμή που άρχισε να φοιτά στο κέντρο, παρ΄ όλα αυτά, το παιδί άρχισε να δέχεται ακόμη και στερεές τροφές.

Η ψυχοκινητική ανάπτυξη, λαμβάνοντας υπ΄ όψη την τυφλότητα, είναι μέσα σε κανονικά πλαίσια. Εν τούτοις τα δεδομένα που έχουν σχέση με τα στάδια ανάπτυξης, αναφέρθηκαν μάλλον κατά τρόπο αόριστο και μερικές φορές αντιφατικό.

Όσον αφορά την ανάπτυξη της ομιλίας, αναφέρθηκε ότι μετά από μία αρχική και αργή πρόοδο (φαίνεται ότι στην ηλικία των 2 ετών το παιδί να είπε “μαμά” και “μπαμπά”), το παιδί άρχισε προοδευτικά να χάνει τις ήδη πολύ μικρές κατακτήσεις που είχε πραγματοποιήσει, χωρίς ποτέ να προχωρήσει πέρα από ένα πρωταρχικό ηχολαλικό λεξιλόγιο, και πολύ σπάνια κάποια λέξη είχε νόημα. Την παρούσα στιγμή  η ηθελημένα παραγόμενη ομιλία, είτε αυθόρμητη είτε μετά από κάποιο ερέθισμα, είναι περίπου ανύπαρκτη, εκφράζει μόνο επαναλαμβανόμενα επιφωνήματα, συχνά με μονότονη φωνή. Έχω αναφέρει την πρόσφατη ανάκτηση, μετά από μερικούς μήνες θεραπείας, μερικών λέξεων που έλεγε στην ηλικία των δύο ετών.

Γύρω από την προσωπική αυτονομία, η Άννα δεν έχει φθάσει ακόμη σ΄ ένα ικανοποιητικό έλεγχο των σφικτήρων. Πρέπει να την ταίζουν και να την ντύνουν.

Ψυχο- συναισθηματική ανάπτυξη: Κατά τον πρώτο χρόνο της ζωής το παιδί ήταν ευαιρέθιστο, έκλεγε πάντα, κοιμόταν λίγο, με συχνές αφυπνήσεις. Οι διαταραχές του ύπνου, έστω και σε μειωμένο βαθμό, παραμένουν ακόμη και τώρα, με αφυπνήσεις κατά την διάρκεια της νύχτας. Τα πρώτα χαμόγελα εκδηλώθηκαν κατά τον 7-8 μήνα. Φαίνεται ότι δεν εκδηλώθηκε προκαταβολική αντίδραση γιά το φαγητό. Ήδη κατά το πρώτο έτος αναφέρθηκαν συμπεριφορές απομόνωσης οι οποίες στην συνέχεια οξύνθηκαν. Κατά την περίοδο μεταξύ των 2 και των 3 ετών το παιδί άρχισε να παρουσιάζει φαινόμενα μετεωρισμού, όπως στερεότυπες και ρυθμικές κινητικές δραστηριότητες οι οποίες υφίστανται και τώρα. Ακούει τη μουσική συνοδεύοντας συχνά με ρυθμικές κινήσεις. Δεν έχει και δεν είχε ποτέ παιχνίδια που να προτιμά ιδιαίτερα αν εξαιρέσουμε μιά κούνια στον κήπο του σπιτιού της, πάνω στην οποία περνά πολύ από το χρόνο της. Απουσιάζουν οι δραστηριότητες παιχνιδιού που να έχουν συμβολικό χαρακτήρα. Παρουσιάζονται μόνο επαναλαμβανόμενα στοιχεία χειρισμού στην σχέση με τα αντικείμενα. Όσον αφορά την κοινωνική ζωή, η Άννα, εκτός από το χρόνο που περνά στο σχολείο, μένει σχεδόν πάντα μόνη στο σπίτι με την μητέρα.


Παρουσίαση της Άννας

Η Άννα είναι ένα παιδί μελαχροινό, μάλλον αδύνατο, με χροιά της επιδερμίδας  σχετικά σκούρα. Κρατά συνήθως το κεφάλι σκυμένο στο θώρακα, σαν να κρύβει το πρόσωπο.

Η παρατήρηση μέσα στην ομάδα της τάξης φανέρωσε μιά αυθόρμητη τάση στο να απομονώνεται και στο να αποφεύγει την ανθρώπινη επαφή, όπως επίσης μιά προοδευτική αύξηση των στερεοτυπιών και των στάσεων άρνησης προς τις προσπάθειες ερεθισμού από το περιβάλλον.

Η ατομική παρατήρηση, μέσα από τις συναντήσεις παιχνιδιού, έδειξε την ύπαρξη απατηλών μηχανισμών άμυνας αυτιστικού χαρακτήρα (στερεοτυπίες), την ύπαρξη μιάς “απόσπασης” από το περιβάλλον, μιά σχεδόν απουσία δομημένης ενεργητικής επικοινωνίας. Μία στοιχειώδης επάφή με τον κόσμο φαίνεται να υπάρχει, αλλά σε επίπεδα πολύ πρωτόγονα (διαφοροποιήσεις του τόνου, λεπτές διαφοροποιήσεις στο κούνημα της). Εδώ και λίγους μήνες η Άννα εκδηλώνει συχνά, με χειρονομίες, την επιθυμία να την παίρνουν αγκαλιά. Ο χώρος φαίνεται να χρησιμοποιήται κατά τρόπο άκαμπτο, σε μιά αέναη προσπάθεια συγκράτησης των σημείων αναφοράς, με αντιδράσεις θυμού ή με κρίσεις άγχους όταν γίνει προσπάθεια αλλαγής του δομημένου χώρου της. Η Άννα έχει προτίμηση στα σκληρά και άψυχα αντικείμενα, τα οποία χειρίζεται επαναληπτικά. Απουσιάζει η παραγωγή συμβολικής δραστηριότητας.


Ιατρικό – νευρολογικές πτυχές

Η κλινική εξέταση διαπίστωσε μερικές δυσμορφικές καταστάσεις: μία όψη ελαφρώς ασυμμετρική, την παρουσία ενός πόρρου στο αριστερό χέρι ως αποτέλεσμα μιάς παλαιότερης χειρουργικής επέμβασης γιά υπεράριθμο δάχτυλο. Γίνεται αντιληπτή κατά τρόπο πολύ εμφανή μιά ευρεία λευκοματώδης κηλίδα στο αριστερό μάτι. Οι στερεοτυπίες επιβαρύνουν ιδιαίτερα τα δάκτυλα και την γλώσσα. Νευρολογικά δεν εμφανίζονται διαταραχές εις βάρος της κινητικότητας, ούτε όσον αφορά τις παραμέτρους του τόνου, τον τροφισμό και την δύναμη των άκρων, ούτε όσον αφορά τα αντανακλαστικά και τα κρανιακά νεύρα (εκτός από εκείνα που έχουν σχέση με την κίνηση των οφθαλμών).

Έχουν αναφερθεί κρίσιμα επισόδεια κατά την διάρκεια του πρώτου έτους της ζωής, που εκδηλώθηκαν με τονικές επιληπτικές κρίσεις σε έκταση. Τέτοιου είδους επισόδεια εξαφανίστικαν γύρω στην ηλικία των τριών ετών, έτσι όπως ελύθηκε σχεδόν εντελώς ένα ηλεκτρο-εγκεφαλογραφικό διάγραμμα, το οποίο αρχικά συνηγορούσε γιά μιά επιληπτική ιδιαιτερότητα όχι πολύ ενεργιτική, και από το οποίο κατόπιν έμειναν ως κατάλοιπα λίγες, όχι ειδικές, ηλεκτρικές ανωμαλίες. Δεν ξέρω κατά πόσον αυτή η λύση ήταν το αποτέλεσμα μιάς αυθόρμητης εξέληξης ή μιάς αντιεπιληπτικής θεραπείας, που πραγματοποιήθηκε κατά τρόπο ασυνεχή και γιά λίγους μήνες.


Οικογενειακό ψυχολογικό περιβάλλον

Ανάμεσα στα πρόσωπα της οικογένειας που περιστρέφονται γύρω από το παιδί, εκτός από τους γονείς, θα πρέπει να αναφέρουμε και τους γονείς της μητέρας. Αυτοί έζησαν στο σπίτι με το παιδί κατά τα δύο πρώτα χρόνια της ζωής του και έχουν συμβάλλει πολύ στην φροντίδα του. Επι του παρόντος η γιαγιά πηγαίνει, πολύ συχνά, να βοηθήσει τη μητέρα του παιδιού στις δουλειές του σπιτιού και στις φροντίδες προς την εγγονή. Ο ναρκισισμός της γιαγιάς και του παππού φαίνεται να έχει πληγωθεί πολύ από εκείνο που αυτοί ονομάζουν “κακοτυχία”, που συνδέεται με την οφθαλμολογική βλάβη της Άννας. Απέναντι στις εκπαιδευτικές επεμβάσειςν προς το παιδί αυτοί εμφανίζονται ως πρόσωπα θετικά και συνεργάσιμα, είναι όμως πολύ λιγότερο προς την θεραπευτική σχέση. Η στάση τους απέναντι στην κόρη, καθώς και επίσης και απέναντι στη σχέση που αυτή έχει με την Άννα και με τον σύζυγο, είναι μάλλον στάση παρέμβασης και ελέγχου.

Το ψυχολογικό προφίλ της μητέρας: Η μητέρα είναι μιά γυναίκα 40 χρονών περίπου, οικοκυρά, έχει τελειώσει το δημοτικό σχολείο. Είναι μάλλον αδύνατη και τα χαρακτηριστικά του προσώπου εμφανίζονται σχετικά σκληρά. Πρωτότοκη τριών παιδιών, δεν κατάφερε να ξεπεράσει ποτέ την ψυχολογική εξάρτηση από τους γονείς της, ιδίως από την μητέρα. Η σχέση με τον σύζυγο ήταν, ευθύς εξ΄ αρχής, πολύ διαταραγμένη και το γεγονός της τυφλότητας της Άννας δεν έκανε τίποτε άλλο από το να επιδεινώσει την ταλαντευόμενη κατάσταση του ζευγαριού. Αυτή κάνει συνεχή παράπονα έναντι του συζύγου, ο οποίος είναι ένα πρόσωπο που απουσιάζει τόσο φυσικά (γιά λόγους εργασίας) όσο ιδίως ψυχικά. Από την αρχή του γάμου, ήδη κατά την διάρκει της εγκυμοσύνης της Άννας, αυτή έτρεφε αισθήματα ζήλιας προς αυτόν, ο οποίος φαίνεται ότι έδωσε αφορμή, και υπέφερε πολύ γιά την “νοερή απουσία του”. Την παρούσα στιγμή η σχέση μεταξύ των δύο έχει πολύ χειροτερεύσει και η ίδια η σεξουαλική ζωή του ζευγαριού είναι σχεδόν ολοκληρωτικά ανύπαρκτη.

Η σχέση με την Άννα υπήρξε δύσκολη από την εποχή της εγκυμοσύνης. Κατά την διάρκεια της οποίας, πράγματι, ήταν πολύ αγχώδης είτε γιά τις μεταπτώσεις της ίδιας της εγκυμοσύνης, η οποία εξελισόταν με συνεχείς απειλές αποβολής, είτε γιά την δύσκολη γαμήλια σχέση. Αυτοί οι δύο παράγοντες απορρόφισαν πολλές από τις ψυχικές της δυνάμεις, έτσι που γι΄ αυτή να μην υπάρξει η δυνατότητα ανάπτυξης ενός επαρκούς μητρικού αισθήματος, μιά επαρκής πρωταρχική μητρική ανησυχία, την οποία ο Winnicott ορίζει ως μία υγιή παλιδρόμηση του μητρικού εγώ, μέχρι την ταύτιση με το παιδί, και που είναι βασική στο να προετοιμάσει μιά συντονισμένη σχέση μεταξύ μητέρας και παιδιού που να μπορεί να επιτρέψει στην πρώτη να συλαμβάνει τις επίκαιρες ανάγκες του παιδιού της, ιδίως κατά τα πρώτα έτη (τους πρώτους μήνες πρωταρχικά) της ζωής.

Επί του παρόντος η στάση της έναντι της Άννας ταλαντεύεται μεταξύ του πόλου της υπερπροστασίας και της παρεμβατικότητας, και μεταξύ εκείνου της ανεπάρκειας. Στην σχέση με την Άννα υπεισήλθε ακόμη και το πρόβλημα της τυφλότητας, το οποίο και οι δύο γονείς ποτέ δεν αποδέχτηκαν, ούτε ακόμη και τώρα και αυτό έχει συμβάλλει στο να τους κάνει να μην έχουν την δυνατότητα να σταθούν κατά τρόπο επαρκή και απαντητικό προς το παιδί.

Ψυχολογικό προφίλ του πατέρα. Είναι ένας άνδρας 39 ετών, μετρίου αναστήματος, εύρωστος. Τριτότοκος οκτώ αδελφών, άρχισε σπουδές στην αρχιτεκτονική, χωρίς όμως να τις ολοκληρώσει ποτέ. Ανώτερης μόρφωσης από την σύζυγο, φαίνεται μιά προσωπικότητα ναρκισιστική. Μαζί του κατάφερα να έχω μία μόνο συνάντηση. Στάθηκε πολύ δύσκολο να διερευνήσω τα συναισθηματά του. Οι σχέσεις με την σύζυγο είναι τυπικές. Η εργασία τον οδηγεί σε μακρές απουσίες από το σπίτι, ακόμη και γιά πολλές ημέρες, αλλά ανεξάρτητα απ΄ αυτό, φαίνεται ότι δεν είχε ποτέ ενδόμυχη σχέση με την σύζυγο.


Ψυχοπαθολογική αξιολόγηση της περίπτωσης και συμπεράσματα

Μέσα από τις συναντήσεις με τους γονείς (πρώτα απ΄ όλα με την μητέρα), τις διαγνωστικές συναντήσεις παιχνιδιού, αλλά ιδιαίτερα μέσα απ΄ αυτό το πρώτο έτος της ψυχοθεραπευτικής αντιμετώπισης, κατέστει δυνατό να εξερευνηθεί η αυτιστική διάρθρωση αυτού του παιδιού έτσι όπως και όλοι εκείνοι οι παράγοντες που έχουν συμβάλει σε διαφορετικό βαθμό στην ανάπτυξη και διαμόρφωση μιάς τέτοιας ψυχοπαθολογικής λειτουργίας. Κατά την ανάλυση αυτών των παραγόντων, χρειάζεται να αποσαφηνιστεί η αρνητική αλληλοεπίδραση πάνω στην ανάπτυξη, που έπαιξαν τα μειονεκτήματα βιολογικής τάξης. Αναφέρομαι, κατά πρώτο λόγο, στην τυφλότητα από την στιγμή της γέννησης και εν συνεχεία στην ηλεκτροεγκεφαλική θετικότητα, που συνηγορεί γιά μιά νευρο-οργανικότητα, έστω όχι σοβαρή. Αυτή οι βιολογικοί παράγοντες, ίσως συναπτόμενοι με άλλους σχετικούς με την κράση, που ωστόσο είναι πάντα δύσκολο να αποδειχτούν όπως και να απορριφθούν, κατέστησαν το παιδί ανίκανο να αξιοποιήσει κατάλληλα την μητρική παρουσία, στο να χρησιμοποιήσει δηλαδή επαρκώς, εκείνο το λίγο που το περιβάλλον μπορούσε να του δώσει. Είναι ωστόσο γνωστός ο διαρθρωτικός ρόλος της οπτικής επικοινωνίας στη σχέση μητέρας-παιδιού κατά τους πρώτους μήνες της ζωής.

Κοντά στις αρνητικές βιολογικές αλληλοεπιδράσεις, θα πρέπει να σημειώσουμε και τις περιβαντολογικές. Αναφέρομαι στην προωρότητα, που οδήγησε σε μία πρόωρη και τραυματική διάρηξη του δεσμού μεταξύ της μητέρας και του παιδιού, η οποία διάρηξη υπήρξε στην συνέχεια υπερβολικά παρατεταμένη με την παραμονή του παιδιού στην θερμοκοιτίδα, που επέφερε ένα χωρισμό από την μητέρα που κράτησε αρχικά ένα μήνα και στην συνέχεια γιά ενάμισι μήνα ακόμη. Είναι γνωστά, μέσα και από ηθολογικές επίσης μελέτες, τα αρνητικά αποτελέσματα πάνω στην μητέρα, πάνω στο παιδί και πάνω στην σχέση τους, που προκαλούνται από το χωρισμό κατά τις πρώτες μέρες και κατά τους πρώτους μήνες της ζωής, αποτελέσματα τα οποία δημιούργησε το γεγονός της προωριμότητας, ως επικίνδυνους παράγοντες γιά το παιδί, σε ψυχοπαθολογικό επίπεδο. Αλλά το χαρακτηριστικό στοιχείο το οποίο καθορίζει την ιδιαιτερότητα της ψυχολογικής διάρθρωσης, ως αυτιστικού χαρακτήρα, βρίσκεται στην ιδιαίτερη σχέση μεταξύ μητέρας και παιδιού. Μπορεί να μιλήσει κανείς γιά μιά έλλειψη των μητρικών φροντίδων, γιά μιά δυσανάλογη και μη ικανοποιητική πρωταρχική μητρική ανησυχία, η οποία έχει διάφορες πηγές και διάφορες εξηγήσεις. Από τη μιά πλευρά οι αλληλοεπιδράσεις που είχαν αρνητικές επιρροές πάνω στο παιδί, είχαν το ίδιο δηλιτηριώδες αποτέλεσμα πάνω στην μητέρα και πάνω στην σχέση. Αναφέρομαι πρώτα απ΄ όλα στην έλλειψη της όρασης και στο γεγονός της προωρότητας, που διέψευσαν σημαντικά τα αισθήματα της μητρότητας, έτσι όπως επίσης δημιούργησαν σοβαρές ναρκισιστικές πληγές.

Από την άλλη πλευρά, η ίδια η ψυχολογική ανωριμότητα της μητέρας, η ανησυχία της γιά τις γαμήλιες μεταπτώσεις, η ανικανότητα του συζύγου να την υποστηρίξει και να συγκρατήσει τα άγχη της, δημιούργησαν τις προϋποθέσεις ώστε όλες, ή μεγάλο μέρος των ψυχικών δυνάμεων της να απορροφηθούν από αυτά τα προβλήματα και να μείνουν πολύ λίγες διαθέσιμες γιά την Άννα.

Όλα αυτά συνέβαλαν στο να δημιουργηθεί μιά σχέση, η οποία σε όλες τις πτυχές της απεδείχτει ασύχρονη ανάμεσα στους δύο φορείς της ίδιας της σχέσης, και η επαφή που το παιδί είχε, χαρακτηρίστηκε από σκληρότητα και ελλειπή ανταπόκριση. Απέναντι σ΄ αυτό το “μπέρδεμα”, σ΄ αυτή την πολύ σκληρή και απότομη ισορροπία με το πρωτογενές περιβάλλον, η Άννα δημιούργησε τις δικές της άμυνες, το δικό της αυτιστικό θωρακισμό. Και οι αυτιστικοί ελιγμοί, οι στερεοτυπίες, οι υπεκφυγές, η απομόνωση έχουν ακριβώς αυτή την αμυντική λειτουργία απέναντι σ΄ ένα περιβάλλον το οποίο γίνεται αντιληπτό ως απειλή.

Είναι ακριβώς γι΄ αυτούς τους λόγους που η ψυχοθεραπεία προτείνει, κοντά στις ερμηνευτικές επεμβάσεις, το πρόβλημα της συγκράτησης των πολύ πρωτογενών αγχών του παιδιού, και του να διευκολύνει τις τρυφερές πτυχές της σχέσης, με την ελπίδα μιας μελλοντικής ψυχολογικής γέννησης από το σημερινό αυτιστικό κλείσιμο.

Τέλος δεύτερου κεφαλαίου

Μετάβαση στο περιεχόμενο