4.2 ΟΙ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΠΗΡΊΑ
Όλες οι μορφές αναπηρίας σχετίζονται με τη σχέση των ατόμων και των απαιτήσεων του περιβάλλοντος γύρω τους. Στην Εκπαίδευση των ατόμων με οπτικές αναπηρίες συναντούμε ένα μοντέλο ομογενοποίησης και ένταξης των ατόμων αυτών στα κοινά σχολεία και όχι στα Ειδικά. Κατά τη μαθησιακή του δραστηριότητα ο μαθητής με ολική ή μερική όραση δυσκολεύεται ως προς την πρόσβαση του στο έντυπο εκπαιδευτικό υλικό, στον πίνακα της τάξης, στο βοηθητικό εκπαιδευτικό υλικό, στο συγγραφικό έργο μέσα στην τάξη αλλά και στη χρήση των Ηλεκτρονικών Υπολογιστών και της Τεχνολογίας. Οτιδήποτε αναφέρεται σε εκπαιδευτικά πακέτα λογισμικού οι ανάπηροι της συγκεκριμένης κατηγορίας δεν μπορούν εύκολα να έχουν πρόσβαση. Το φαινόμενο αυτό αλλοιώνει τα πράγματα και οδηγεί σε εκπαιδευτικό αδιέξοδο.
Οι Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνίας (ΤΠΕ) ολοένα και περισσότερο τον τελευταίο καιρό θεωρούνται εργαλείο διεπιστημονικού χαρακτήρα για τους
μαθητές. Στην περίπτωση των μαθητών με προβλήματα όρασης οι ΤΠΕ θεωρούνται ακόμα σημαντικότερες, καθώς δίνουν ουσιαστικές λύσεις για την μαθησιακή τους ένταξη. Λαμπρό παράδειγμα αποτελούν οι γλωσσικές τεχνολογίες και οτιδήποτε ενισχύει την μάθηση μέσω της ακουστικής κατεύθυνσης. Οι μαθητές με απώλειες όρασης υποστηρίζονται από τις ΤΠΕ με τον εξής τρόπο:
– Αυξάνουν τις ικανότητες των μαθητών με την Υποστηρικτική Τεχνολογία
– Διαμορφώνουν τις εγκαταστάσεις του σχολείου προκειμένου να καλύπτουν τις ανάγκες των μαθητών
– Αλλάζουν τον τρόπο της εκπαιδευτικής διδασκαλίας, καθώς αναπτύσσονται άλλες μέθοδοι παρουσίασης του μαθήματος και χρήσης του εκπαιδευτικού υλικού
Η αντιμετώπιση του προβλήματος της όρασης μέσα στη σχολική τάξη αντιμετωπίζεται αρχικά από την ενημέρωση και την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών παραγόντων. Η πληροφόρηση αυτή μπορεί να περιέχει την παρουσίαση των προϊόντων της Υποστηρικτικής Τεχνολογίας αλλά και έγκυρες μεθόδους διδασκαλίας τις οποίες μπορούν να ακολουθήσουν οι εκπαιδευτικοί. Η προσέγγιση αυτή μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη ειδικών υπηρεσιών, όπως είναι το δίκτυο ακουστικών και ψηφιακών ιστοσελίδων μέσα από τις οποίες οι μαθητές μπορούν να ενισχύσουν τη μάθηση τους (βιβλιοθήκες). Στη σύγχρονη Υποστηρικτική Εκπαίδευση βλέπουμε ήδη να έχουν γίνει αντίστοιχα βήματα τα οποία ενισχύουν τους μαθητές με προβλήματα όρασης να ανταπεξέλθουν. Τέτοια βήματα αναφέρονται σε εκπαιδευτικές λύσεις όπως τον Προσβάσιμο Ατομικό Φορητό Σταθμό Εργασίας (ΠΑΦΣΕ), το Προσβάσιμο Εκπαιδευτικό Υλικό στους υπολογιστές, συστήματα πρόσβασης στους πίνακες της τάξης αλλά και τον Προσβάσιμο Σταθερό Σταθμό Εργασίας που αφορά βιβλιοθήκες και εργαστήρια σχεδιασμένα για τους μαθητές που έχουν κάποια οπτική αναπηρία.
Ο ΠΑΦΣΕ αποτελεί σύστημα Υποστηρικτικής Τεχνολογίας ο οποίος ενισχύει τη μάθηση μέσω του λογισμικού του να δέχεται πληροφορίες εισόδου από οποιοδήποτε έντυπο υλικό, το οποίο σαρώνεται, αναγνωρίζετε και μετατρέπεται σε ακουστικό ή σε υλικό απτής μορφής. Ο Σταθμός αυτός αποτελείται από μία σειρά εργαλείων και λειτουργιών οι οποίες καθορίζουν τη βασική του σύσταση και λειτουργία. Αφορά ένα Ηλεκτρονικό Φορητό Υπολογιστή, Σαρωτή με λειτουργία Οπτικής Αναγνώρισης, λογισμικό Ανάγνωσης Οθόνης, λειτουργία μετατροπής τους κειμένου σε ακουστική ομιλία και λογισμικό Braille. Ο συνδυασμός των παραπάνω οδηγεί στη διαμόρφωση της εκπαιδευτικής διδασκαλίας η οποία αλλάζει ριζικά την εκπαίδευση των μαθητών με κάποια οπτική αναπηρία.
Οι ΠΣΣΕ έχουν περίπου την ίδια λειτουργία με τους ΠΑΦΣΕ αλλά για να λειτουργήσουν απαιτούν την ύπαρξη ενός σταθερού Ηλεκτρονικού Υπολογιστή ο οποίος συχνά συνοδεύεται από συγκεκριμένο εκτυπωτή. Ο εκτυπωτής αυτός χρειάζεται για την εκτύπωση του εκπαιδευτικού υλικού σε μορφή Braille, κάτι το οποίο έχει συγκεκριμένες ανάγκες. Οι ΠΣΣΕ χρησιμοποιούνται κυρίως στα εργαστήρια και τις βιβλιοθήκες αλλά όχι τόσο σε προσωπικό χώρο μαθητών ή στην τάξη.
Το Ειδικό Εκπαιδευτικό Υλικό για μαθητές με προβλήματα όρασης περιέχει κείμενα, περιοδικά και βιβλία σε μορφή Braille, ανάγλυφα βιβλία και τρισδιάστατες αναπαραστάσεις και ακουστικά βιβλία. Η διδασκαλία με τη χρήση των παραπάνω απαιτεί και το ανάλογο περιβάλλον με προηγμένα τεχνολογικά συστήματα.
Η περίπτωση του κώδικα Braille καλύπτει το εκπαιδευτικό υλικό για όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης. Το εκπαιδευτικό υλικό είναι διαθέσιμο σε πολλές γλώσσες αλλά ο μεγάλος όγκος που υπάρχει αφορά κυρίως συνθέσεις Braille στην αγγλική. Η Υποστήριξη του κώδικα γίνεται από υπολογιστικά συστήματα που περιέχουν
επιστημονικά σύμβολα και κατάλληλες οδηγίες ώστε να χρησιμοποιηθεί το διαθέσιμο υλικό.
Βέβαια τα ψηφιακά ακουστικά βιβλία επιτρέπουν στους μαθητές να έρχονται σε επαφή με το εκπαιδευτικό υλικό και τα περιεχόμενα διδασκαλίας χωρίς την απαραίτητη ύπαρξη και χρήση των Η/Υ. Άλλες συσκευές αναπαραγωγής του ήχου είναι εκείνες που παίρνουν η θέση τους.
Τέλος το Σύστημα Πρόσβασης των αναπήρων στους πίνακες της τάξης γίνεται με την ύπαρξη του smart πίνακα στον οποίο οτιδήποτε γράφεται ή αναπαριστάται μεταδίδεται συγχρόνως στον Υποστηρικτικό Σταθμό Εργασίας κάθε μαθητή και εκεί μετατρέπεται σε ομιλία ή σε κείμενο Braille. O πίνακας αυτός έχει λειτουργία και λογισμικό που υποστηρίζουν τα συστήματα αφής και έτσι μπορεί να μεταχειρίζεται με αυτόματη αναγνώριση χειρογραφής.
Η σημασία της Υποστηρικτικής Τεχνολογίας στη μάθηση επιβεβαιώνεται ολοένα και περισσότερο τα τελευταία χρόνια από τις περιπτώσεις μαθητών οι οποίοι αριστεύουν στο σχολείο και τα Πανεπιστήμια, κάτι το οποίο φάνταζε πολύ δύσκολο στο παρελθόν. Ωστόσο οι ΤΠΕ δεν είναι αρκετές από μόνες τους για να επιφέρουν τη ριζική αλλαγή στην εκπαίδευση των ατόμων με προβλήματα όρασης. Σημαντικό ρόλο παίζουν οι ανθρώπινοι παράγοντες, η νομοθεσία, το επιμορφωτικό πλαίσιο, η ενημέρωση, η παροχή κονδυλίων και πόρων, οι ερευνητικές προσπάθειες, η εξέλιξη της Τεχνολογίας, οι προσβάσιμες εγκαταστάσεις και η θέληση. Η συμμετοχή των ίδιων των ατόμων με αναπηρίες αναπτύσσει και εξελίσσει ακόμα περισσότερο την Υποστηρικτική Τεχνολογία (Κουρουπέτρογλου, 2004).
