ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ:
«Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση»

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Το Ψηφιακό Χάσμα και τα άτομα με οπτική αναπηρία. Η σχέση των ατόμων με αναπηρία με τις ΤΠΕ.

Κλεάνθη Παναγιωτίδου

Εποπτεύων καθηγητής

Καθηγητής
Παπαδόπουλος Κωνσταντίνος

Θεσσαλονίκη 2020

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ
ABSTRACT
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ
1.1 Επιστήμη και Τεχνολογία
1.2 Τεχνολογία, Οι Δύο «Όψεις του Νομίσματος»
1.3 Οι εξελίξεις της Τεχνολογίας
1.4 Η Τεχνολογία στη ζωή μας
1.5 Οι τομείς της Τεχνολογίας και οι ΤΠΕ
1.6 ΟΙ Ηλεκτρονικοί Υπολογιστές στη ζωή μας
1.7 Η αναγκαιότητα των Ηλεκτρονικών Υπολογιστών
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
2.1 Τα Άτομα με Ειδικές Ανάγκες
2.2 Κατηγορίες αναπηριών των ατόμων
2.3 Τα άτομα με Οπτικές Αναπηρίες
2.4 Αίτια Οπτικής Αναπηρίας
2.5 Μορφές Οπτικής Αναπηρίας
2.6 Ο ρόλος του ματιού στον ανθρώπινο οργανισμό
2.7 Αντιμετώπιση των ατόμων με Οπτικές Αναπηρίες
2.8 Η Οπτική Αναπηρία και η σχέση της με το σύγχρονο περιβάλλον
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ
3.1 Η σχέση των Αναπήρων με τις ΤΠΕ
3.2 ΤΠΕ και άτομα με Οπτικές Αναπηρίες
3.3 Η στάση των ατόμων με Οπτικές Αναπηρίες απέναντι στους Ηλεκτρονικούς Υπολογιστές
3.4 Το «Χάσμα Γενεών» και το «Ψηφιακό Χάσμα»
3.5 Οι Ηλεκτρονικοί Υπολογιστές και τα Άτομα με Ειδικές Ανάγκες
3.6 Η Ποιότητα πρόσβασης των Ατόμων με Οπτικές Αναπηρίες στους Ηλεκτρονικούς Υπολογιστές
– Οθόνη: Χρώματα και Μέγεθος
– Πληκτρολόγιο: Μέγεθος και Ετικέτες Πλήκτρων
– Γραμματοσειρά: Μέγεθος και Χρώμα
– Μεγέθυνση Κειμένου
– Η Ανάγνωση της οθόνης
– Προγράμματα Οπτικής Αναγνώρισης Συμβόλων
– Συσκευές Σύνθεσης της Φωνής
– Τα Συστήματα Αφής
– Συσκευές Σάρωσης
– Τεχνολογία Braille
– Κώδικας Braille
– Εκτυπωτές Braille
– Πληκτρολόγια Braille
– Ετικέτες Braille
– Προγράμματα Οπτικής Αναγνώρισης Braille
3.7 Τα κινητά τηλέφωνα και τα άτομα με Οπτικές Αναπηρίες
3.8 Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης και άτομα με Οπτικές Αναπηρίες
3.9 Ο ρόλος της Επιστήμης στην πρόσβαση των Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες στους Ηλεκτρονικούς Υπολογιστές…
ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ
4.1 Ο ρόλος των Ηλεκτρονικών Υπολογιστών στην Εκπαίδευση των Αναπήρων
4.2 ΟΙ ΤΠΕ στην Εκπαιδευτική Ένταξη των Ατόμων με Οπτική Αναπηρία
4.3 Σκοπός της Υποστηρικτικής Τεχνολογίας στην εκπαίδευση
4.4 Η χρήση της Υποστηρικτικής στην εκπαίδευση και η αποτελεσματικότητά της.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ-ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΩΣΗ
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
– Ελληνόγλωσση
– Ξενόγλωσση
– Ηλεκτρονική

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η παρούσα διπλωματική εργασία αφορά τη μελέτη της σχέσης των ατόμων με οπτικές αναπηρίες και των Νέων Τεχνολογιών της Πληροφορικής και της Επικοινωνίας (ΤΠΕ). Το παρόν θέμα επιλέχθηκε λόγω της ανισότητας που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια ως προς την πρόσβαση των ατόμων αυτών στις Νέες Τεχνολογίες, καθώς και το ρόλο της Τεχνολογίας, στο σύνολο της, στην καθημερινή τους ζωή. Η πολυδιάστατη μορφή της αναπηρίας συζητιέται ακριβώς για το γεγονός ότι τα άτομα με Ειδικές Ανάγκες αντιμετωπίζουν κοινωνικές ανισότητες, οι οποίες έχουν αντίκτυπο και στην παραγωγή της Τεχνολογίας που τους υποστηρίζει. Η κοινωνική ενσωμάτωση και αποδοχή παίζει σπουδαίο ρόλο στη σχέση των αναπήρων με τις ΤΠΕ.
Η εργασία διασπάται σε κεφάλαια κάθε ένα από τα οποία κάνει την εισαγωγή και την προσέγγιση σε επιμέρους ζητήματα τα οποία στο σύνολο τους σχετίζονται με το φάσμα της Τεχνολογίας και των ατόμων με Οπτικές Αναπηρίες. Στόχοι οι οποίοι
επιτεύχθηκαν με την ολοκλήρωση της εργασίας είναι οι εξής: α) να αποδοθούν στοιχεία σχετικά με το ρόλο της Τεχνολογίας στην καθημερινή μας ζωή, β)οι μορφές των τεχνολογικών επιτευγμάτων, γ)τα διακριτά στοιχεία των ατόμων με Ειδικές Ανάγκες ως προς την κατηγορία αναπηρίας τους, δ) τα χαρακτηριστικά των ατόμων με Οπτικές Αναπηρίες, ε) η πρόσβαση των ατόμων με Οπτικές Αναπηρίες στους Ηλεκτρονικούς Υπολογιστές και τις ΤΠΕ.
Τα διαφορετικά υποκεφάλαια της εργασίας έχουν ως βασικό σκοπό την προσέγγιση του θέματος με βάση προηγούμενες έρευνες και στοιχεία, προκειμένου αυτά να αποτελούν στοιχεία ελεγμένα και αξιόπιστα. Ο λόγος τίθεται σχετικά με τα αποτελέσματα προηγούμενων προσπαθειών προσέγγισης των βασικών
ερωτημάτων, τα οποία πάρθηκαν από εύρος βιβλιογραφίας.
Η σχετική βιβλιογραφία, στην παρούσα έρευνα, αφορά κείμενα παρμένα από ξενόγλωσσα και ελληνόγλωσσα άρθρα, από διαδικτυακές πηγές αλλά και από ελληνόγλωσσα και ξενόγλωσσα βιβλία, ολοκληρωμένα και αναφερόμενα στα ερωτήματα μας. Η επιλογή της βιβλιογραφίας έγινε μετά από αναζήτηση και ενδελεχή έρευνα επί του θέματος.

Τέλος, ο πολύπλευρος χαρακτήρας της εργασίας και η ανησυχία των ερευνών σχετικά με την βελτίωση της αναφερόμενης κατάστασης οδήγησαν ώστε να αποτυπωθούν σχετικές προτάσεις βελτίωσης και ανάπτυξης.
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Αφορμή για τη συγγραφή της παρούσας μελέτης αποτέλεσε το ενδιαφέρον μου για την Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση των ατόμων, τα οποία αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην καθημερινότητα τους. Επιπλέον η ύπαρξη της Τεχνολογίας σε τέτοιο βαθμό στην καθημερινότητα μας αλλά και οι δυσκολίες πρόσβασης των ατόμων αυτών με ευαισθητοποίησε και με οδήγησε να ερευνήσω τους λόγους και τις αιτίες της υφιστάμενης κατάστασης.
Η συναναστροφή μου με τα άτομα αυτά στην κοινωνία υπήρξε αφορμή για να ασχοληθώ με τα δικαιώματα και τις αξίες που έχουν προκειμένου να απολαμβάνουν τα κοινά αγαθά στον ίδιο βαθμό με τον γενικό πληθυσμό. Ως κοινά αγαθά έχω στο μυαλό μου και τα επιτεύγματα της Τεχνολογίας, τα οποία στην πλειονότητα βελτιώνουν κατά πολύ το βοιωτικό επίπεδο των ανθρώπων. Η παρουσία των Ηλεκτρονικών Υπολογιστών, του Διαδικτύου αλλά και των αντιστοιχών λειτουργιών στην καθημερινότητα μας αφενός αφορούν όλους τους ανθρώπους αφετέρου όμως οι ευκολίες πρόσβασης δεν είναι οι ίδιες. Η περιέργεια σχετικά με την Υποστηρικτική Τεχνολογία που βοηθά κατά πολύ τους αναπήρους, και της σχέσης της με τις μηχανές αναζήτησης με οδήγησε στην αντίστοιχη έρευνα και αναζήτηση.
Η γενικότερη ανισότητα μεταξύ των κοινωνικών ομάδων, που απασχολούν τους αναπήρους ήταν πυλώνας κατά την απόφαση μου να ασχοληθώ με τον τομέα της Ειδικής Αγωγής, Αποκατάστασης και Εκπαίδευσης. Οι κλάδοι αυτοί με βοηθούν να συνειδητοποιώ πως η καταπολέμηση της ανασφάλειας των ατόμων με αναπηρίες είναι υψίστης σημασίας κατά την ανατροφή τους και ρόλος της κοινωνίας είναι να υποστηρίζει τις ανάλογες προσπάθειες.
Τέλος, να αναφέρω, πως η παρούσα εργασία αποτελεί σημαντικό μέρος των καρπών των σπουδών μου, καθώς με αυτή αφενός επιχειρώ να κλείσω τον σπουδαίο αυτό κύκλο πορείας μου στις αντίστοιχες σπουδές και αφετέρου μέσω αυτής κατάφερα να πληροφορηθώ στοιχεία και λεπτομέρειες σχετικά με τα άτομα με Οπτικές Αναπηρίες, τα οποία με βοήθησαν να ειδικευτώ παραπάνω.