Το παρόν και το μέλλον του κράτους πρόνοιας προς τους πολίτες με προβλήματα αναπηρίας: H ίδρυση των κέντρων πιστοποίησης αναπηρίας και η εξέλιξη τους μέχρι σήμερα – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΚΑΜΑΤΣΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ, ΠΜΣ Δημόσια Διοίκηση – Δημόσιο Μάνατζμεντ – Μέρος 8ο
1.7 Ασφαλιστική Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα πολύ μεγάλο μέρος των εργαζομένων δεν είναι ικανοποιημένο από την υφιστάμενη εργασία του, είτε επιλέγει θέσεις εργασίας για καθαρά βιοποριστικούς λόγους. ‘Ένα μεγάλο ποσοστό είχε βρεθεί εκτός εργασίας τουλάχιστον μια φορά στον εργασιακό του βίο και χρειάστηκε 6 με 12 μήνες για να βρει εργασία. Οι νέοι και οι χαμηλόμισθοι ζουν συνεχώς υπό τον φόβο ότι θα χάσουν την δουλεία τους. Υπάρχει μεγάλη ανασφάλεια και αυτό τους οδηγεί σε επιφυλακτική κατανάλωση προϊόντων. Είναι ευάλωτοι καθώς δεν έχουν την δυνατότητα να αποταμιεύσουν και αναγκάζονται να εργαστούν σε ευέλικτες θέσεις εργασίας μερικής απασχόλησης με μικρό μισθό. Οι νέοι αναγκάζονται να μένουν στο σπίτι των γονιών τους για να μειώσουν το κόστος διαβίωσης, και μη μπορώντας να συντηρήσουν τον εαυτό τους. Επικρατεί επίσης το σημαντικό χάσμα που χωρίζει τα δύο φύλα σε σχέση με τις αμοιβές καθώς οι περισσότεροι άνδρες κατέχουν εργασίες με πλήρες ωράριο έναντι των γυναικών που οι περισσότερες εργάζονται με μειωμένο ωράριο. Η αγνόηση μείωσης των φόρων και των εισφορών μαζί με την αύξηση των κατώτατων μισθών εξωθεί τους Έλληνες σε μια αγορά εργασίας «κατώτατου μισθού». Τα επίπεδα ανεργίας υφίστανται και αυξάνεται το brain drain ανθρώπων με δεξιότητες και κατάρτιση, που αναζητούν βέβαιη αποκατάσταση και καλύτερες αμοιβές. Οι κοινωνικές ανισότητες είναι έκδηλες και είναι έντονη η ανάγκη μεταρρυθμίσεων έτσι ώστε να επικρατήσει η κοινωνική δικαιοσύνη12.
Αν λάβουμε υπόψη ότι το μεγαλύτερο μέρος των νοικοκυριών δεν μπορεί να κάνει αποταμίευση, το μηνιαίο εισόδημα συνήθως επαρκεί για τα δύο πρώτα δεκαήμερα. Το 1/5 των νοικοκυριών έχει οφειλές και το 50% έχει ως κύρια πηγή εισοδήματος την σύνταξη, διαπιστώνουμε ότι το Διανεμητικό σύστημα ασφάλισης που ακολουθούμε δεν είναι οικονομικά βιώσιμο. Ο τρόπος χρηματοδότησης των συντάξεων με το διανεμητικό σύστημα δεν έχει μέλλον καθώς οι νέοι που εργάζονται δεν μπορούν να δουλεύουν για να πληρώνουν τις συντάξεις των γονιών τους. Έχουν ανάγκη να ζήσουν για να μεριμνήσουν για την δική τους σύνταξη. Για να μην επιβαρύνουν με την σειρά τους τα δικά τους παιδιά. Σήμερα οι ασφαλισμένοι λιγοστεύουν και οι συνταξιούχοι πληθαίνουν. Η αναλογία συνταξιούχων είναι 1:1,7 και ακόμα και αν υπάρξουν οι κατάλληλες συνθήκες στο μέλλον – μείωση ανεργίας και αύξηση της συμμετοχής των γυναικών στο εργατικό δυναμικό – πάλι δεν θα υπάρξουν μεγάλες διαφορές. Υπάρχει υπογεννητικότητα και το προσδόκιμο της επιβίωσης της Ελλάδας στις αναπτυγμένες χώρες αυξάνεται κατά αρκετά περισσότερο. Έτσι καθώς θα υπάρχει δημογραφική γήρανση για το συνταξιοδοτικό σύστημα, σήμερα εισάγονται κεφαλαιοποιητικά χαρακτηριστικά στην δημόσια κοινωνική ασφάλιση με πρόθεση να εξασφαλιστούν καλύτερες συντάξεις στους νέους. Να υπάρξει εμπιστοσύνη των νέων ασφαλισμένων στο δημόσιο συνταξιοδοτικό σύστημα και να μειωθεί η αδήλωτη ανασφάλιστη εργασία.
Απειλή για το ασφαλιστικό της Ελλάδας αποτελεί το δημογραφικό πρόβλημα καθώς ο πληθυσμός συνεχώς μειώνεται. Οι ηλικιωμένοι αυξάνονται, τα παιδιά μειώνονται και το εργατικό δυναμικό περιορίζεται, με τρομακτικές συνέπειες στην οικονομία και ασφαλιστικό. Η γήρανση του πληθυσμού είναι ίσως το σοβαρότερο πρόβλημα της οικονομίας, κάτι που προβάλει εδώ και καιρό το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Ως αποτέλεσμα, κάθε δεκαετία το έλλειμμα του ασφαλιστικού θα αυξάνεται παρά το γεγονός ότι σήμερα οι ελεύθεροι επαγγελματίες έχουν αυξημένες εισφορές. Έτσι φαίνεται ότι στο μέλλον η κυβέρνηση θα αναγκαστεί να αυξήσει τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης από τα 67 που είναι σήμερα και θα αυξήσει τα ποσοστά εισφορών για την κύρια σύνταξη και τις επικουρικές.
Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω απώτερος στόχος του νόμου 4826/21 είναι η δημιουργία κεφαλαιοποιητικής συμπληρωματικής ασφάλισης διακριτής από την κύρια που παραμένει διανεμητική, ώστε ένα τμήμα των εισοδημάτων των συνταξιούχων να προέρχεται από το διανεμητικό σύστημα και ένα τμήμα από το κεφαλαιοποιητικό σύστημα.
Έτσι θα υπάρχει διασπορά του ασφαλιστικού κινδύνου. Ο συνταξιούχος του νέου συστήματος θα λαμβάνει τρεις συντάξεις, οι οποίες θα υπόκεινται σε διαφορετικό κίνδυνο. Ο συνταξιούχος παίρνει την εθνική σύνταξη η οποία υπόκειται στο δημοσιονομικό κίνδυνο, την ανταποδοτική σύνταξη η οποία υπόκειται σε δημογραφικό κίνδυνο και την επικουρική κεφαλαιοποιητική σύνταξη η οποία υπόκειται στο κίνδυνο των αγορών.
Με τον τρόπο αυτό και επειδή οι τρείς αυτοί κίνδυνοι δεν έχουν πολύ ισχυρή θετική συσχέτιση το ρίσκο για το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης είναι χαμηλότερο και έτσι ενισχύεται η σταθερότητα ολόκληρου του συνταξιοδοτικού συστήματος13.
12 Βλ. Συμεωνίδης Γ., Αθήνα 2020, «Τα ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης ως πυλώνας του ασφαλιστικού συστήματος», ΓΣΕΒΕΕ
13 Νικολόπουλος Κ., «Η Οικονομική βιωσιμότητα του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης», ΙΝΕΠ-ΕΚΔΑ