Το παρόν και το μέλλον του κράτους πρόνοιας προς τους πολίτες με προβλήματα αναπηρίας: H ίδρυση των κέντρων πιστοποίησης αναπηρίας και η εξέλιξη τους μέχρι σήμερα – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΚΑΜΑΤΣΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ, ΠΜΣ Δημόσια Διοίκηση – Δημόσιο Μάνατζμεντ – Μέρος 25ο
4.1. Συντάξεις Αναπηρίας ΕΦΚΑ ( ΙΚΑ ΕΤΑΜ)
Από 16/09/2022 για να κάνει ο πολίτης αίτηση για σύνταξη αναπηρίας ή για σύνταξη γήρατος λόγω αναπηρίας συζύγου/τέκνου/αδελφού ή γήρατος λόγω αναπηρίας του ν.612/1977 πρέπει να υποβάλλει και τη Γνωστοποίηση Αποτελέσματος Πιστοποίησης Αναπηρίας (Γ.Α.Π.Α.) που θα πάρει μετά την εξέτασή του από το ΚΕ.Π.Α. Αφού ο πολίτης πιστοποιηθεί με την Γ.Α.Π.Α. υποβάλλει την αίτηση για σύνταξη στον e-ΕΦΚΑ εντός τεσσάρων (4) μηνών από την ημερομηνία έκδοσης της Γ.Α.Π.Α. Ως ημερομηνία υποβολής της στον e-ΕΦΚΑ θεωρείται η ημερομηνία υποβολής της αίτησης για πιστοποίηση αναπηρίας (παρ. 10, του αρ. 103 του ν. 4961/2022). Το ανωτέρω ανατρέπει την μέχρι πρότινος διαδικασία στην οποία πρώτα γινόταν η αίτηση του πολίτη για σύνταξη αναπηρίας ή επιδόματα του ΕΦΚΑ και σε δεύτερο χρόνο και κατόπιν υπηρεσιακού σημειώματος του τμήματος συντάξεων προς τις γραμματείες ΚΕ.Π.Α. καθώς και της απαιτούμενης προσκόμισης δικαιολογητικών και εισηγητικού φακέλου του πολίτη για τις ασθένειες του, ξεκινούσε η διαδικασία αίτησης του πολίτης στην γραμματεία ΚΕ.Π.Α. λαμβάνοντας το πρωτόκολλο της αίτησης του.
4.2. Βαθμίδες Αναπηρίας
Η αναπηρία αποτελεί διεθνώς ένα από τα πλέον πολυσυζητημένα συνεχώς επίκαιρα και δύσκολα προβλήματα της κοινωνικής ασφάλισης. Για το λόγο αυτό ο εννοιολογικός προσδιορισμός της διαφέρει στις διάφορες χώρες και καθορίζεται από την ισχύουσα νομοθεσία.
Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι για τον ασφαλιστικό κίνδυνο της αναπηρίας στο ΙΚΑ, μετά την αναμόρφωση του θεσμικού πλαισίου με τον Α.Ν 1846/51, ακολούθησαν μια σειρά από νομοθετικές ρυθμίσει όπως το Ν.Δ. 4104/60, ο Ν.1469/84, ο Ν..1539/85 , ο Ν.1579/88 ,Ν.1902/90, Ν.1976/91, Ν.2084/92,Ν.3688/2008, Ν3075/2002, Ν3863/2010, Ν.4331/2015, Ν.4387/2016, Ν.4488/2017 και Ν.4997/2022 με τελευταίο τον Ν5078/2023.
Στην ασφαλιστική όμως πρακτική και πάρα τις μεταβολές της νομοθεσίας, παραμένουν σε ισχύ ορισμένες γενικές παραδοχές για την αναγνώριση του ασφαλισμένου ως ανάπηρου δικαιούχου σύνταξης όπως :
- H ανάγκη διαπίστωσης πάθησης ή βλάβης ή εξασθένησης σωματικής ή πνευματικής (ανατομοφυσιολογικής βλάβης).
- Ο καθορισμός της διάρκειας και η εκτίμησης του βαθμού βαρύτητας της πάθησης ή βλάβης κ.λπ.
- Η εκτίμηση της απώλειας της βιοποριστικής ικανότητας του ασφαλισμένου και ο βαθμός αυτής.
Οι δύο πρώτες παραδοχές θεμελιώνουν τη λεγόμενη « ιατρική αναπηρία» και αρμόδια όργανα για τη διαπίστωση και εκτίμηση της είναι αποκλειστικά και μόνον οι γιατροί των Υ.Ε. αναπηρίας. Η τρίτη παραδοχή συνιστά τη λεγόμενη «ασφαλιστική αναπηρίας» που αποτελεί καθοριστική κρίση για την καταβολή ή όχι σύνταξης αναπηρίας και αρμόδια είναι τα ασφαλιστικά όργανα (Διοικητικός Διευθυντής, Τ.Δ.Ε., Διοικητικά Δικαστήρια.)
Έτσι ενώ τα αρμόδια όργανα για την παροχή ή όχι σύνταξης αναπηρίας είναι τα ασφαλιστικά , η εκτίμηση του βαθμού της ανικανότητας προς εργασία στηρίζεται κατά κύριο λόγο στην διαπίστωση της αναπηρίας που γίνεται από τους γιατρούς των Υ.Ε.
Η διαπίστωση της ιατρικής βλάβης είναι θέμα αποκλειστικά επιστημονικό – ιατρικό και αφορά την προβληματική της διαγνωστικής. Η εκτίμηση όμως είναι έργο δύσκολο και επίπονο διότι εμπλέκονται πολλοί παράγοντες. Οι αντιλήψεις και τάσεις στο θέμα της εκτίμησης της αναπηρίας εκφράζονται κυρίως με την διαπίστωση της δυνατότητας που έχει ο πάσχων να μετέχει ενεργά σε εργασία, χωρίς να διατρέχει κίνδυνο επιδείνωσης της υγείας του ή μείωσης της κοινωνικής του θέσης.
Με το Ν.1905/90 καθιερώθηκαν τρείς βαθμίδες αναπηρίας με:
- Βαριά Αναπηρία ( 80%)
- Αναπηρία ( 67%)
- Μερική αναπηρία ( 50%) Ειδικότερα:
- Ο ασφαλισμένος θεωρείται βαριά ανάπηρος αν λόγω παθήσεως ή βλάβης ή εξασθένησης σωματικής ή πνευματικής μεταγενέστερης της υπαγωγής του στην ασφάλιση, ετήσιας τουλάχιστον διάρκειας κατά ιατρική πρόβλεψη, δεν μπορεί να κερδίζει από εργασία που ανταποκρίνεται στις δυνάμεις, τις δεξιότητες και τη μόρφωση του περισσότερο από το ένα πέμπτο (1/5) του ποσού που συνήθως κερδίζει σωματικά και πνευματικά υγιής άνθρωπος της ίδιας μόρφωσης, δηλ. όταν παρουσιάζει ασφαλιστική αναπηρία 80% και άνω.
- Ο ασφαλισμένος θεωρείται ανάπηρος αν λόγω παθήσεως ή βλάβης ή εξασθένησης σωματικής ή πνευματικής, μεταγενέστερης της υπαγωγής του στην ασφάλιση, διάρκειας ενός έτους το λιγότερο κατά ιατρική πρόβλεψη δεν μπορεί να κερδίζει από εργασία που ανταποκρίνεται στις δυνάμεις του, τις δεξιότητες, τη μόρφωση και την συνηθισμένη επαγγελματική του απασχόληση, περισσότερο από το ένα τρίτο (1/3)του ποσού που συνήθως κερδίζει στην ίδια επαγγελματική κατηγορία σωματικά και πνευματικά υγιής άνθρωπος της ίδιας μόρφωσης δηλ. όταν παρουσιάζει ποσοστό ανικανότητας μεταξύ 67% και κάτω του 80%.
- Ο ασφαλισμένος θεωρείται μερικά ανάπηρος αν λόγω πάθησης ή βλάβης ή εξασθένησης σωματικής ή πνευματικής, μεταγενέστερης της υπαγωγής του στην ασφάλιση, εξάμηνης το λιγότερο κατά ιατρική πρόβλεψη διάρκειας, δεν μπορεί να κερδίζει από εργασία που ανταποκρίνεται στις δυνάμεις, τις δεξιότητες, τη μόρφωση και τη συνηθισμένη επαγγελματική του απασχόληση περισσότερο από το (½) του ποσού που συνήθως κερδίζει στην ίδια περιφέρεια και επαγγελματική κατηγορία σωματικά και πνευματικά υγιής άνθρωπος της ίδιας μόρφωσης, όταν δηλ. ο βαθμός ανικανότητας του είναι μεταξύ του 50% και κάτω του 67%.
Ο ασφαλισμένος επίσης θεωρείται ανάπηρος ή μερικά ανάπηρος κατά την έννοια των προαναφερόμενων περιπτώσεων (β, γ) έστω και εάν η πάθηση ή εξασθένηση σωματική ή πνευματική είναι προγενέστερη της υπαγωγής του στην ασφάλιση, εφόσον όμως η μεταγενέστερη της ασφάλισης αναπηρία φθάνει τουλάχιστον το μισό της κατά περίπτωση αναπηρίας.
Σχετικά με την τελική διαπίστωση της ιατρικής αναπηρίας, ο νόμος δίνει το δικαίωμα στην Υ.Ε. να συνυπολογίζει στο τελικό ποσοστό αναπηρίας και τις προϋπάρχουσες παθήσεις εν λόγω ή εν μέρει. Δίνει επίσης το δικαίωμα στα υγειονομικά όργανα, εκτός από τη διαπίστωση της φύσεως των αιτίων, της εκτάσεως και της διάρκειας της σωματικής ή πνευματικής ή ψυχικής παθήσεως του ασφαλισμένου, να ερευνούν και την επίδραση αυτών στην καθολική ικανότητα του για άσκηση του συνήθους ή παρεμφερούς επαγγέλματος του.
Ο υπολογισμός της αναπηρίας θα γίνει μετά από σχολαστική ιατρική εξέταση, ώστε να υπολογιστούν σωστά οι βλάβες και η επίδραση που έχουν στις φυσιολογικές λειτουργίες του οργανισμού και που επηρεάζουν την προσωπική και επαγγελματική ζωή του ατόμου.
Οι περιπτώσεις με προϋπάρχουσα πάθηση μπορούν να συνταξιοδοτηθούν με την καθοριστική προϋπόθεση ότι υπάρχει νέα πάθηση ή επιδείνωση της προϋπάρχουσας, το ποσοστό αναπηρίας των οποίων είναι τουλάχιστον 25%.
Οι Υ.Ε. διαπιστώνουν την επιδείνωση λόγω των νέων παθήσεων και καθορίζουν ένα συνολικό ποσοστό αναπηρίας, αναφέροντας και το ποσοστό που οφείλεται στην επιδείνωση ή τη νέα πάθηση.
Δηλαδή, καθοριστικοί παράγοντες για την απονομή σύνταξης αναπηρίας και τον καθορισμό της βαθμίδας αναπηρίας αποτελούν :
- Το συνολικό ποσοστό αναπηρίας που πρέπει να είναι τουλάχιστον 50%.
- Το ποσοστό της επιδείνωσης ή της νέας πάθησης που συμμετέχει στον καθορισμό της βαθμίδας αναπηρίας που πρέπει να είναι τουλάχιστον 25%.
Από το συνδυασμό αυτών των παραγόντων είναι δυνατόν να προκύπτουν οι εξής περιπτώσεις:
- Συνολικό ποσοστό αναπηρίας 50%. Ποσοστό νέας πάθησης μικρότερο του 25% Δε θεμελιώνει δικαίωμα σύνταξης
- Συνολικό ποσοστό αναπηρίας 50%.
Ποσοστό αναπηρίας από τη νέα πάθηση ή την επιδείνωση 25% και άνω.
Θεμελιώνει συνταξιοδοτικό δικαίωμα με σύνταξη μερικής αναπηρίας (ποσοστό αναπηρίας 50%)
- Συνολικό ποσοστό αναπηρίας 67%.
Ποσοστό αναπηρίας από την νέα πάθηση ή την επιδείνωση μικρότερο του 25%. Δεν θεμελιώνει συνταξιοδοτικό δικαίωμα.
- Συνολικό ποσοστό αναπηρίας 67%.
Ποσοστό αναπηρίας από την επιδείνωση ή τη νέα πάθηση 25% μέχρι 33,3%, Θεμελιώνει συνταξιοδοτικό δικαίωμα με σύνταξη μερικής αναπηρίας (ποσοστό αναπηρίας 50%).
- Συνολικό ποσοστό αναπηρίας 67%.
Ποσοστό αναπηρίας από την επιδείνωση ή τη νέα πάθηση 33,3% και άνω. Θεμελιώνει συνταξιοδοτικό δικαίωμα με σύνταξη αναπηρίας 67%.
- Συνολικό ποσοστό αναπηρίας 80%.
Ποσοστό αναπηρίας από την επιδείνωση ή τη νέα πάθηση, μικρότερο του 25%. Δεν θεμελιώνει συνταξιοδοτικό δικαίωμα.
- Συνολικό ποσοστό αναπηρίας 80%.
Ποσοστό αναπηρίας από την επιδείνωση ή τη νέα πάθηση 25% μέχρι 33.3% Θεμελιώνει συνταξιοδοτικό δικαίωμα με σύνταξη αναπηρίας 50%.
- Συνολικό ποσοστό αναπηρίας 80%.
Ποσοστό αναπηρίας από την επιδείνωση ή τη νέα πάθηση 33,3% μέχρι 39% Θεμελιώνει συνταξιοδοτικό δικαίωμα με σύνταξη αναπηρίας 67%.
- Συνολικό ποσοστό αναπηρίας 80%.
Ποσοστό αναπηρίας από την επιδείνωση ή τη νέα πάθηση 40% και άνω. Θεμελιώνει συνταξιοδοτικό δικαίωμα με σύνταξη βαριάς αναπηρίας 80%.