Προτομή του Ομήρου

ΕΘΝΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΤΥΦΛΩΝ

θέσεις: Οι θέσεις της Ε.Σ.Α.μεΑ. για την πιστοποίηση της αναπηρίας και την έναρξη λειτουργίας του ενιαίου Κέντρου Πιστοποίησης Αναπηρίας

Οκτ 21, 2011 | ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ, Θέματα Αναπηρίας

θέσεις

Οι θέσεις της Ε.Σ.Α.μεΑ. για την πιστοποίηση της αναπηρίας και την έναρξη λειτουργίας του ενιαίου Κέντρου Πιστοποίησης Αναπηρίας

Την 1η Σεπτεμβρίου του 2011 άνοιξε τις πόρτες του το ενιαίο Κέντρο Πιστοποίησης Αναπηρίας (KE.Π.Α.) υπό την ευθύνη του μεγαλύτερου ασφαλιστικού φορέα της χώρας, του ΙΚΑ. Μέγιστη η πολιτική ευθύνη για την επιτυχία αυτού του εγχειρήματος το οποίο αφορά τη ζωή εκατοντάδων χιλιάδων ατόμων με αναπηρία.

H Ε.Σ.Α.μεΑ. στην εικοσάχρονη πορεία μαχόμενης δράσης της, έχει τονίσει τις παθογένειες και τις αδυναμίες του Συστήματος Πιστοποίησης Αναπηρίας, όπως λειτουργούσε μέχρι σήμερα και ήταν γέννημα θρέμμα μιας πολιτείας και μιας κοινωνίας ποτισμένης διαχρονικά με στερεότυπα, φόβους και βαθιά ριζωμένες προκαταλήψεις για την αναπηρία. Γι’ αυτό και η ανατροπή αυτού του Συστήματος Πιστοποίησης της Αναπηρίας και η έκδοση ενός νέου Κανονισμού Αξιολόγησης και Πιστοποίησης της Αναπηρίας, που θα αντικαταστήσει τον υφιστάμενο Κανονισμό Εκτίμησης Βαθμού Αναπηρίας, γνωστό σε όλους ως ΚΕΒΑ, είναι αποτέλεσμα πιεστικού και μακροχρόνιου αγώνα του αναπηρικού κινήματος.

Παθογένειες και αδυναμίες του υφιστάμενου συστήματος πιστοποίησης της αναπηρίας

Αδιαμφισβήτητα η προσπάθεια απελευθέρωσης της κοινωνικής και ατομικής σκέψης αναφορικά με τα θέματα αναπηρίας οφείλεται στη δυναμική και στοχευμένη δράση του αναπηρικού κινήματος. Πολλοί από τον πολιτικό και κοινωνικό κόσμο στάθηκαν συμπαραστάτες σε αυτό τον ανηφορικό δρόμο, ανεξαρτήτως πολιτικών ή κομματικών πεποιθήσεων. Δεν έλειψαν όμως και οι φωνές του συντηρητισμού, στις οποίες άλλωστε έχει στηριχθεί και εδραιωθεί το υφιστάμενο Σύστημα Πιστοποίησης της Αναπηρίας με τις γνωστές παθογένειες και αδυναμίες του, που επηρέασαν και συνεχίζουν να επηρεάζουν αρνητικά μία κοινωνία που ζητάει ριζικές αλλαγές σε όλα τα επίπεδα.

Κύρια χαρακτηριστικά του υφιστάμενου συστήματος πιστοποίησης της αναπηρίας:

• η πολύωρη αναμονή σε μη προσβάσιμους χώρους υπηρεσιών προκειμένου να αξιολογηθούν συμπολίτες μας με βαριές κινητικές αναπηρίες!

• η εξέταση του ατόμου με αναπηρία από διαφορετικές Υγειονομικές Επιτροπές, αφού για κάθε παροχή απαιτούνταν, σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία, γνωμάτευση από διαφορετικό Υγειονομικό Φορέα,

• το καθεστώς συνεχούς επανεξέτασης μη αναστρέψιμων και βαριών αναπηριών όπως τύφλωση, νεφροπάθεια, νοητικές αναπηρίες, αυτισμός κ.λπ.,

• η στελέχωση των Υγειονομικών Επιτροπών με ειδικότητες ιατρών που δεν έχουν ουδεμία επιστημονική σχέση με την αναπηρία του εξεταζόμενου και έλλειψη κοινωνικών επιστημόνων στη στελέχωσή αυτών,

• η έλλειψη θεσμικού πλαισίου για την κατ’ οίκον εξέταση ατόμων με βαριές αναπηρίες που, αντικειμενικά, δεν έχουν τη δυνατότητα να μετακινηθούν,

• μεταφορά ατόμων με βαριές αναπηρίες με το ΕΚΑΒ ή με ιδιωτικά μέσα συγγενών και υγειονομική εξέταση αυτών επί των πεζοδρομίων!!

Μία φράση χαρακτηρίζει τις παραπάνω διαπιστώσεις, που είναι χαραγμένες στη μνήμη όλων των ατόμων με αναπηρία και των οικογενειών τους: έλλειψη σεβασμού στοιχειωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία και καταρράκωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειά τους.

«Ανάπηροι – Μαϊμού»: Το άλλοθι στρεβλών και συντηρητικών πολιτικών για την αναπηρία

Δίκαιο λοιπόν το αίτημα της ανατροπής του προηγούμενου Συστήματος Πιστοποίησης της Αναπηρίας. Το αίτημα αυτό δεν αποτελεί κεραυνό εν’ αιθρία στην παρούσα χρονική περίοδο εξαιτίας της οικονομικής κρίσης, αλλά γιατί το επιβάλλει το ανθρώπινο και κοινωνικό δίκαιο. Το σύστημα αυτό βασίστηκε σε νοσηρές νοοτροπίες, οι οποίες συνθέτουν μία γκρίζα εικόνα για την αναπηρία που δυστυχώς ακόμη και έως τις ημέρες μας βομβαρδίζεται με πληροφορίες για «αναπήρους – μαϊμού» που παρανόμως εισπράττουν επιδόματα, συντάξεις, παρανόμως διορίζονται στο δημόσιο ή παρανόμως εισάγονται στα πανεπιστήμια. Το φάντασμα των «αναπήρων – μαϊμού» κρυμμένο στο ντουλάπι της ιστορίας, ανασύρεται σε τακτά χρονικά διαστήματα και χρησιμοποιείται ενίοτε για να καλύψει την αδυναμία των αρμοδίων να προχωρήσουν στην οριστική εξυγίανσή του σαθρού αυτού συστήματος.

Ποιος όμως γέννησε και εξέθρεψε αυτό το αδιαφανές σύστημα που παραπέμπει σε λειτουργούς της πολιτείας, σε επίορκους γιατρούς, και εν’ τέλει στιγματίζει και καταρρακώνει βάναυσα μόνο τους τελικούς αποδέκτες του, δηλαδή τα άτομα με αναπηρία; Ενίοτε τα άτομα με αναπηρία αντιμετώπισαν την πολιτική και κοινωνική υποκρισία, αφού όσοι κραδαίνουν την υπόθεση «ανάπηροι – μαϊμού» καλούν προς εξέταση τους αναπήρους, που περιέργως εξετάζονται από το ίδιο σαθρό και αναξιόπιστο σύστημα. Το αναπηρικό κίνημα έχει τοποθετηθεί επανειλημμένως απέναντι σε αυτό το νοσηρό παιχνίδι, που σκιάζει τις προσπάθειες ενδυνάμωσης του αναπηρικού χώρου, και έχει καταθέσει εμπεριστατωμένες θέσεις για να δοθεί τέλος σε αυτή την οικτρή υπόθεση.

Η πορεία προς ένα ενιαίο σύστημα πιστοποίησης

Ένα από τα βασικότερα αιτήματα για την εξυγίανση του προηγούμενου συστήματος ήταν η αναθεώρηση ενός από τα πιο σημαντικά εργαλεία του, του γνωστού σε όλους μας ΚΕΒΑ. Υπό αυτό το πρίσμα ψηφίστηκε το άρθρο 7 του ν. 3863/2010, θέτοντας τις βάσεις για τον σχεδιασμό και την εισαγωγή ενός νέου Συστήματος Αξιολόγησης και Πιστοποίησης της Αναπηρίας.

Σημαντική παράμετρος σε αυτό το εγχείρημα η θεσμική συμμετοχή της Ε.Σ.Α.μεΑ. στην Ειδική Επιστημονική Επιτροπή που θα σχεδιάσει τον νέο ενιαίο Κανονισμό Πιστοποίησης Αναπηρίας, οι εργασίες της οποίας έχουν ήδη ξεκινήσει. Σημαντικός ο ρόλος και η ευθύνη της Ε.Σ.Α.μεΑ., οι εκπρόσωποι της οποίας στις πρώτες συνεδριάσεις της Επιτροπής κατέθεσαν ένα κείμενο εμπεριστατωμένων θέσεων και απόψεων, καθιστώντας σαφές ότι ο νέος Κανονισμός δεν επιτρέπεται, από δεοντολογικής και ηθικής απόψεως, να αποτελέσει εργαλείο δημοσιονομικού ελέγχου και προκρούστη της αναπηρίας στη χώρα.

Σε υγιή θεμέλια το χτίσιμο του νέου συστήματος πιστοποίησης

Με απόλυτη συναίσθηση της σκληρής πραγματικότητας που βιώνει ο τόπος μας, η Ε.Σ.Α.μεΑ. επεσήμανε προς την Πρόεδρο της Ειδικής Επιστημονικής Επιτροπής και Γενική Γραμματέα Κοινωνικών Ασφαλίσεων κ. Αθ. Δρέττα και τα μέλη αυτής ότι για τον σχεδιασμό και την έκδοση του νέου Ενιαίου Κανονισμού Πιστοποίησης απαιτείται ουσιαστικός διάλογος και συνεργασία με όλους τους επιστημονικούς, κοινωνικούς και αναπηρικούς φορείς, προκειμένου το νέο Σύστημα Αξιολόγησης και Πιστοποίησης της Αναπηρίας να τύχει της μέγιστης κοινωνικής αποδοχής. Οι χρονικές πιέσεις που τίθενται, βάσει της κείμενης νομοθεσίας, για την άμεση λειτουργία του ΚΕ.Π.Α από 1ης Σεπτεμβρίου 2011 δεν μπορούν να αποτελέσουν, τονίζει η Ε.Σ.ΑμεΑ., οδηγό για την άμεση έκδοσή του νέου Ενιαίου Κανονισμού Πιστοποίησης και Αξιολόγησης της Αναπηρίας. Επομένως δόκιμη λύση για την απρόσκοπτη λειτουργία του ΚΕ.Π.Α σε αυτό το μεταβατικό στάδιο (από 1ης Σεπτεμβρίου 2011 έως και την έκδοση του νέου Κανονισμού) είναι η αναμόρφωση του ισχύοντος ΚΕΒΑ.

Άλλωστε η αναμόρφωση του ΚΕΒΑ, αποτελεί πάγιο αίτημα του συνόλου των φορέων που ανήκουν στην Ε.Σ.Α.μεΑ. και εκπροσωπούν όλες τις κατηγορίες μη αναστρέψιμων αναπηριών και χρονίων παθήσεων. Οι σοβαρές αδυναμίες του ισχύοντος ΚΕΒΑ, έχουν συστηματικά αναδειχθεί από την Ε.Σ.Α.μεΑ. στους εκάστοτε αρμοδίους, ενώ οι προσπάθειες που έγιναν μέχρι σήμερα για την αναμόρφωσή του ήταν αποσπασματικές και χωρίς αξιόλογο αποτέλεσμα.

Αδυναμίες του ισχύοντος ΚΕΒΑ

Οι κυριότερες αδυναμίες αυτού του Κανονισμού που επέτρεψε την εμφάνιση νοσηρών και σηπτικών πελατειακών σχέσεων είναι η εξής:

• Ο ισχύον ΚΕΒΑ από το έτος 1993 αποτελεί συρραφή ιατρικών κειμένων, τα οποία δεν τέθηκαν ποτέ σε διάλογο και βρίθει από αναχρονιστικές ιατρικές ορολογίες και χωρίς να λαμβάνει υπόψη του τις νέες επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις.

• Ο ΚΕΒΑ δεν έλαβε υπόψη του δοκιμασμένα συστήματα πιστοποίησης άλλων χωρών που χαρακτηρίζονταν για τη διαφάνεια, την αντικειμενικότητα και εν τέλει την αποδοχή τους από την ίδια την κοινωνία.

• Η αντιεπιστημονικότητα του ΚΕΒΑ και το μεγάλο εύρος ποσοστού αναπηρίας σε κάθε πάθηση έδωσε περιθώρια για υποκειμενικές αξιολογήσεις στα μέλη των Υγειονομικών Επιτροπών, οι οποίες κατά το πλείστο εκδίδουν γνωματεύσεις που δεν συνοδεύονται από πλήρη και αναλυτική αιτιολόγηση. Έτσι εξηγούνται οι διαφορές που σημειώνονται μεταξύ των Γνωματεύσεων Υγειονομικών Επιτροπών που χρησιμοποιούσαν τον ίδιο Κανονισμό και βεβαίως η δυνατότητα πελατειακών σχέσεων, συναλλαγών και εμφάνισης «αναπήρων – μαϊμού».

• Ο ισχύον ΚΕΒΑ δεν λαμβάνει υπόψη του, εκτός των σύγχρονων εξελίξεων στην ιατρική και την εμπλοκή των κοινωνικών επιστημών στην αξιολόγηση της αναπηρίας.

• Ο ισχύον ΚΕΒΑ δεν διαχωρίζει τη διαδικασία της πιστοποίησης από τη διαδικασία της αξιολόγησης. Διαδικασίες που δεν σχετίζονται μεταξύ τους, αφού η πιστοποίηση είναι διαπιστωτική πράξη και η αξιολόγηση είναι επιστημονική πράξη.

Εν’ κατακλείδι, ο ισχύον ΚΕΒΑ, από επιστημονικής και κοινωνικής απόψεως είναι αναγκαίο να αναμορφωθεί για να λειτουργήσει μόνο κατά το μεταβατικό στάδιο και έως την έκδοση ενός ενιαίου Κανονισμού Πιστοποίησης και Αξιολόγησης της Αναπηρίας που θα διέπεται από τις αρχές της σύγχρονης ιατρικής επιστήμης και τις αρχές του σεβασμού στα ανθρώπινα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία. Η συστηματική και συγκριτική μελέτη διεθνών συστημάτων πιστοποίησης (π.χ. διεθνές σύστημα ICF) και συστημάτων άλλων ανεπτυγμένων χωρών (π.χ. Αμερικής, Γερμανίας), ο συσχετισμός αυτών των συστημάτων και η προσαρμοστικότητά τους στην ελληνική κουλτούρα και πραγματικότητα σε συνδυασμό με την επιστημονική τους αξιοπιστία θα δείξουν ποιο σύστημα είναι το κατάλληλο.

Η Ε.Σ.Α.μεΑ. αυτό που απαιτεί είναι το νέο Σύστημα να χτιστεί σε νέα, υγιή και γερά θεμέλια και όχι στα συντρίμμια του ΚΕΒΑ, όπως έγινε δέκα χρόνια πριν με το πιλοτικό πρόγραμμα εφαρμογής της Κάρτας Αναπηρίας στη Λάρισα. Η ελληνική κοινωνία, και πολύ περισσότερο τα άτομα με αναπηρία, δεν αντέχει άλλους πειραματισμούς. Η Ε.Σ.Α.μεΑ. έχει διατυπώσει προτάσεις και θέσεις πριν ακόμα την επίσημη διαβούλευση του νέου ασφαλιστικού νόμου (ν.3863/2010) και την ψήφιση των άρθρων 6 & 7 που αφορούν στην οργάνωση και λειτουργία του ΚΕ.Π.Α. Οι προτάσεις που έθεσε και θέτει η Ε.Σ.Α.μεΑ. στις αρμόδιες αρχές αντλούνται από την αποτίμηση του υφιστάμενου συστήματος καθώς και από τη διεθνή και ευρωπαϊκή εμπειρία.

Όσοι εμπλέκονται στο νέο εγχείρημα θα πρέπει να αντιληφθούν ότι η πιστοποίηση της αναπηρίας αποτελεί το θεμέλιο λίθο πάνω στο οποίο κτίζονται δημόσιες πολιτικές για την υποστήριξη και ενδυνάμωση των ατόμων με αναπηρία και των οικογενειών τους. Άλλωστε, η Ε.Σ.Α.μεΑ. έχει διαμηνύσει, δημοσίως και έχει υποστηρίξει με σθένος στην Ειδική Επιστημονική Επιτροπή που σχεδιάζει το νέο Κανονισμό ότι η πιστοποίηση της αναπηρίας δεν μπορεί και δεν πρέπει να αποτελέσει μέτρο περικοπής κοινωνικών παροχών, ούτε το ποσοστό αναπηρίας μπορεί να αυξομειώνεται σύμφωνα με την επικρατούσα κάθε φορά πολιτική άποψη και τη δημοσιονομική κατάσταση της χώρας.

Προτάσεις για την οργάνωση και λειτουργία του ΚΕΠΑ

Σε αυτή τη βάση και για να διαλυθούν οι φόβοι που δικαιολογημένα κατακλύζουν τα άτομα με αναπηρία της χώρας μας στην παρούσα δυσμενή οικονομική περίοδο, η Ε.Σ.Α.μεΑ., από τη θέση του επίσημου κοινωνικού εταίρου με την πολιτεία και ως εκ’ τούτου τη θεσμική συμμετοχή της στην Ειδική Επιστημονική Επιτροπή για την αναμόρφωση του ΚΕΒΑ, έχει θέσει ένα εμπεριστατωμένο κείμενο προτάσεων στη Διοίκηση του ΙΚΑ και στην πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Εργασίας (βλ. ιστοσελίδα Ε.Σ.Α.μεΑ. www.esaea.gr Γραφείο Τύπου / Ανακοίνωση 29/7/2011). Οι προτάσεις της Ε.Σ.Α.μεΑ. αφορούν όλες τις λειτουργίες του ΚΕ.Π.Α και ενδεικτικά αναφέρουμε τις εξής:

• Καθολική προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία σε όλα τα κτίρια που στεγάζονται οι υπηρεσίες του ΚΕ.Π.Α και στον διαδικτυακό τόπο αυτού.

• Καθολική πρόσβαση όλων των ατόμων με αναπηρία, ανεξαρτήτως κατηγορίας αναπηρίας, σε όλες τις υπηρεσίες του ΚΕ.Π.Α με τη λήψη συγκεκριμένων μέτρων όπως: παροχή διερμηνείας στη νοηματική γλώσσα σε κωφούς, έκδοση ενημερωτικού έντυπου υλικού σε γραφή Braille κ.λπ.

• Επιμόρφωση διοικητικού και ιατρικού προσωπικού στη νέα δικαιωματική προσέγγιση για την αναπηρία.

• Έκδοση Ειδικών Προγραμμάτων Εκπαίδευσης Ειδικού Σώματος Ιατρών εντός καθορισμένου χρονοδιαγράμματος.

• Άμεση έναρξη λειτουργίας της Επιτροπής Αξιολόγησης της Ειδικής Εκπαίδευσης των Ιατρών.

• Σύσταση Ειδικών Επιτροπών στελεχωμένων με ιατρικές ειδικότητες σχετικές με την πάθηση του εξεταζόμενου για την επιστημονική και αντικειμενική ορθότητα της αξιολόγησης και πιστοποίησης της αναπηρίας.

• Πλήρης, αναλυτική και επιστημονική αιτιολόγηση των γνωματεύσεων για να τεθεί τέρμα στην αυθαιρεσία που χαρακτήριζε είτε διοικητικούς υπαλλήλους, είτε κάποιους γιατρούς που επικαλούνταν το αλάθητο της ιατρικής αυθεντίας.

• Οργάνωση διοικητικών υπηρεσιών υποδοχής αιτήσεων κ.λπ.

• Πρόβλεψη θέσπισης συστήματος κατ’ οίκον εξέτασης για άτομα με βαριές και πολλαπλές αναπηρίες, για να εξυπηρετηθούν άτομα με βαριές αναπηρίες που διαβιούν σε δυσπρόσιτες περιοχές (νησιά, ορεινά χωριά κ.λπ.).

• Νέα έκδοση του ειδικού εντύπου Γνωμάτευσης για την καθολική ισχύ του και αποδοχή του από όλους τους φορείς του δημοσίου ή ιδιωτικού τομέα.

• Σύσταση Ειδικής Επιτροπής Παρακολούθησης Εφαρμογής και Ελέγχου του τρόπου οργάνωσης και λειτουργίας του ΚΕ.Π.Α, με τη συμμετοχή της Ε.Σ.Α.μεΑ.

Σκέψεις και προβληματισμοί για το νέο Κέντρο Πιστοποίησης Αναπηρίας

Το ΚΕ.Π.Α. μόλις ξεκίνησε τη λειτουργία του. Η Ε.Σ.Α.μεΑ. με την ευθύνη που τη διακρίνει παρακολουθεί τα πρώτα βήματα αυτού του εγχειρήματος και έχει ήδη εκφράσει τους προβληματισμούς της προς τη Διοίκηση του ΙΚΑ και την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Εργασίας.

Δυστυχώς, η λειτουργία του ΚΕ.Π.Α. ξεκίνησε με τις ακόλουθες αδυναμίες όπως επεσήμανε από την πρώτη στιγμή η Ε.Σ.Α.μεΑ.: Άνιση χωροταξική κατανομή των υγειονομικών επιτροπών ανά Περιφέρεια, αφού υπάρχουν πρωτεύουσες περιφερειακών διοικήσεων στις οποίες δεν έχει προβλεφθεί λειτουργία υγειονομικής επιτροπής. Ενδεικτικά αναφέρουμε την Άρτα ή μεγάλα νησιά όπως η Σάμος. Δυνατότητα προσκόμισης ιατρικών πιστοποιητικών / εργαστηριακών εξετάσεων κ.λπ. και από ιδιώτες ιατρούς, γεγονός που ενισχύει τους φόβους μας ότι θα ανθίσουν οι πελατειακές σχέσεις με ότι αυτό συνεπάγεται. Επιλεκτική επιβάρυνση του εξεταζόμενου με το ποσό των 46,14€, αφού με το κόστος αυτό δεν θα επιβαρύνονται μόνο όσοι ζητούν την αξιολόγηση για λόγους συνταξιοδοτικούς και όσοι επιθυμούν να ενταχθούν στα προγράμματα οικονομικής ενίσχυσης του Υπουργείου. Με αυτό τον τρόπο δημιουργούνται ανάπηροι δύο ταχυτήτων. Επίσης, το γεγονός της καταβολής του κόστους ανάλογα με τη χρήση της γνωμάτευσης δημιουργεί έντονους προβληματισμούς για το κατά πόσο η γνωμάτευση του ΚΕ.Π.Α θα ισχύει για όλες τις παροχές και θα είναι αποδεκτή από όλους τους φορείς.

Το ΚΕ.Π.Α., όπως αναφέρεται και στην πρώτη σχετική εγκύκλιο λειτουργίας του, δημιουργήθηκε για τον καθορισμό ποσοστού αναπηρίας και για τον χαρακτηρισμό του εξεταζόμενου ως ΑμεΑ, για όλες τις κοινωνικές και οικονομικές παροχές. Η Ε.Σ.Α.μεΑ. παρακολουθεί με αμείωτο ενδιαφέρον τις εξελίξεις γύρω από το ζήτημα αυτό και είναι έτοιμη να παρέμβει θεσμικά και αγωνιστικά ώστε το νέο ΚΕ.Π.Α. να λειτουργήσει προς όφελος των ατόμων με αναπηρία και των οικογενειών τους. Το σίγουρο είναι το νέο εγχείρημα για να πετύχει πρέπει να τύχει ευρείας κοινωνικής αποδοχής πρώτα και κύρια από τον ίδιο τον αναπηρικό χώρο.

Θ.Α.

Μετάβαση στο περιεχόμενο