1.2.3 Ψηφιακή εποχή: Από τους screen readers στα smartphones (1990–2010)
Η περίοδος 1990–2010 σηματοδοτεί τη μετάβαση στην ψηφιακή εποχή και την είσοδο των ατόμων με οπτική αναπηρία σε ένα νέο, δυναμικό τεχνολογικό περιβάλλον. Με την ευρύτερη διάδοση των προσωπικών υπολογιστών και του διαδικτύου, δημιουργήθηκαν οι προϋποθέσεις για ριζικές αλλαγές στην πρόσβαση στην πληροφορία, στην εκπαίδευση και στην εργασία.
Ο σημαντικότερος σταθμός ήταν η ανάπτυξη των screen readers – λογισμικά ανάγνωσης οθόνης που μετατρέπουν το κείμενο σε συνθετική φωνή ή το εμφανίζουν σε αναγνώστες Braille. Το JAWS (Job Access With Speech), το οποίο αναπτύχθηκε από την Freedom Scientific, αποτέλεσε το πιο δημοφιλές λογισμικό της εποχής, καθώς υποστήριζε πλήρως το λειτουργικό σύστημα Windows και επέτρεπε σε χρήστες με τύφλωση να πλοηγηθούν στον ιστό, να χρησιμοποιούν λογισμικά γραφείου και να διαχειρίζονται προσωπικά δεδομένα με αυτονομία (Wentz, Jaeger & Lazar, 2011).
Ακολούθησε η ανάπτυξη ελεύθερων και ανοιχτού κώδικα screen readers, όπως το NVDA (NonVisual Desktop Access), το οποίο διατέθηκε δωρεάν το 2006 και γνώρισε ευρεία αποδοχή, ιδιαίτερα σε αναπτυσσόμενες χώρες, λόγω της προσβασιμότητάς του χωρίς οικονομικά εμπόδια (Ellis & Kent, 2010).
Η επανάσταση των smartphones – ιδίως μετά το 2007 με την κυκλοφορία του πρώτου iPhone – αποτέλεσε κομβική εξέλιξη στην προσβασιμότητα. Η Apple πρωτοπόρησε ενσωματώνοντας το VoiceOver, ένα ισχυρό screen reader στο iOS, ενώ ακολούθησε η Google με το TalkBack για Android συσκευές. Τα smartphones έγιναν ολοκληρωμένα βοηθήματα: συνδυάζοντας τηλέφωνο, πρόσβαση στο διαδίκτυο, ανάγνωση βιβλίων, σύστημα GPS, κάμερες και εφαρμογές αναγνώρισης περιβάλλοντος, εξυπηρετούσαν πλέον την ανεξάρτητη διαβίωση (Smith & Bowe, 2015).
Παράλληλα, εμφανίστηκαν εξειδικευμένες εφαρμογές όπως το Be My Eyes, το οποίο συνδέει άτομα με τύφλωση με εθελοντές μέσω ζωντανής βιντεοκλήσης για υποστήριξη σε καθημερινές εργασίες, και το Seeing AI της Microsoft, που αξιοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη για να περιγράψει σκηνές, πρόσωπα, έγγραφα και αντικείμενα (Guo et al., 2019).
