Τεχνητή Νοημοσύνη και Άτομα με Οπτική Αναπηρία: Εφαρμογές και Τεχνολογίες Προσβασιμότητας – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΠΑΠΑΕΥΘΥΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑΣ – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΠΜΣ ΣΤΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ: ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ – Μέρος 39ο
3.3 Παρουσίαση άρθρων 3ου ερευνητικού ερωτήματος: Πώς οι τεχνολογίες ΤΝ επηρεάζουν την κοινωνική ενσωμάτωση των ατόμων με οπτική αναπηρία;
Συγγραφείς: Brilli, D. D., Georgaras, E., Tsilivaki, S., Melanitis, N., & Nikita, K.
Έτος δημοσίευσης: 2024 Αποτελέσματα:
1.Παρουσίαση του AIris, φορητής βοηθητικής συσκευής που βασίζεται σε ΤΝ, για άτομα με οπτική αναπηρία.
2.Τόνωση του ρόλου της τεχνολογίας στην προώθηση της κοινωνικής ενσωμάτωσης μέσω ενίσχυσης της αυτονομίας και της συμμετοχής σε κοινωνικές, εκπαιδευτικές και επαγγελματικές δραστηριότητες.
3.Μείωση του αισθήματος απομόνωσης και αύξηση της αυτοπεποίθησης των χρηστών μέσω της υποστήριξης που παρέχει η συσκευή.
Συγγραφείς: Naayini, P., Myakala, P. K., Bura, C., Jonnalagadda, A. K., & Kamatala, S.
Έτος δημοσίευσης: 2025 Αποτελέσματα:
1.Ανάλυση των κοινωνικών επιπτώσεων των βοηθητικών τεχνολογιών ΤΝ για την οπτική αναπηρία.
2.Σημαντική βελτίωση της πρόσβασης στην εκπαίδευση και την εργασία χάρη στις τεχνολογίες ΤΝ.
3.Διευκόλυνση της κοινωνικής συμμετοχής και προώθηση της ισότητας ευκαιριών, παρά τις υφιστάμενες ανισότητες στην πρόσβαση.
Συγγραφείς: Tsouktakou, A., Hamouroudis, A., & Horti, A.
Έτος δημοσίευσης: 2024 Αποτελέσματα:
1.Εξέταση της εφαρμογής της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση ατόμων με οπτική αναπηρία.
2.Υπογράμμιση του ρόλου των προσαρμοσμένων εκπαιδευτικών εργαλείων στην ενίσχυση της πρόσβασης και της αυτονομίας των μαθητών.
3.Συμβολή της ΤΝ στη μείωση των εμποδίων μάθησης και στην προώθηση της κοινωνικής ενσωμάτωσης μέσω εκπαιδευτικών εφαρμογών.
Συγγραφέας: Pey, T.
Έτος δημοσίευσης: 2024 Αποτελέσματα:
1.Επισήμανση του κοινωνικού και τεχνολογικού αποκλεισμού των ατόμων με οπτική αναπηρία από τις σύγχρονες τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης.
2.Ανάδειξη της έλλειψης προσαρμογής των υπαρχόντων συστημάτων ΤΝ στις ιδιαίτερες ανάγκες των χρηστών, με αποτέλεσμα περιορισμένη πρόσβαση σε βασικές πληροφορίες και υπηρεσίες.
3.Πρόταση για την ανάγκη ανάπτυξης πιο συμπεριληπτικών και προσβάσιμων
τεχνολογιών, ώστε να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής και να ενισχυθεί η κοινωνική συμμετοχή των ατόμων με οπτική αναπηρία.
Sarfraz, M. S., Constantinescu, A., Zuzej, M., & Stiefelhagen, R. (2017)
Δείγμα: 12 άτομα με οπτική αναπηρία σε δοκιμές πραγματικής αλληλεπίδρασης Αποτελέσματα:
1.Σχεδιάστηκε και αξιολογήθηκε ένα πολυαισθητηριακό σύστημα (ήχου + απτικής πληροφόρησης) για την παροχή πληροφοριών κοινωνικών ενδείξεων (π.χ. αν υπάρχουν άνθρωποι μπροστά, όνομα, θέση).
2.Οι συμμετέχοντες χαρακτήρισαν τις πληροφορίες χρήσιμες για κοινωνική αλληλεπίδραση, αλλά επισημάνθηκαν ζητήματα στην εργονομία και την απλότητα χρήσης.
3.Προτείνουν βελτιώσεις στην διεπαφή (π.χ. καλύτερη δόνηση, ακουστή αναγνώριση), ώστε να είναι πιο λειτουργικό σε καθημερινές συνθήκες.
Xie, J., Yu, R., Zhang, H., Lee, S., Billah, S. M., & Carroll, J. M. (2024)
Δείγμα: 14 άτομα με οπτική αναπηρία που χρησιμοποιούν εργαλεία LMM-based (π.χ. Be My AI)
Αποτελέσματα:
1.Τα συστήματα αυτές διευκολύνουν την κατ’ οίκον και κοινωνική αλληλεπίδραση, παρέχοντας περιγραφές για αντικείμενα και περιβάλλοντα.
2.Ωστόσο, παρουσιάζουν περιστασιακά “hallucinations” (λανθασμένες περιγραφές) και δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν προθέσεις ή να κατανοήσουν κοινωνικά πλαίσια.
3.Προτείνονται σχεδιαστικές βελτιώσεις – όπως πιο αξιόπιστη επεξεργασία σε
πραγματικό χρόνο, διαφάνεια και καλύτερη κατανόηση προθέσεων του χρήστη.
Πίνακας 3: Πίνακας άρθρων τρίτου ερευνητικού ερωτήματος
Η κοινωνική ενσωμάτωση των ατόμων με οπτική αναπηρία αποτελεί έναν από τους θεμελιώδεις στόχους των σύγχρονων κοινωνιών που επιδιώκουν την ισότητα, την κοινωνική δικαιοσύνη και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής για όλους τους πολίτες. Τα άτομα με οπτική αναπηρία συχνά αντιμετωπίζουν πολλαπλά και πολυδιάστατα εμπόδια, τα οποία περιορίζουν την ανεξαρτησία τους και την ενεργό συμμετοχή τους στην εκπαίδευση, την εργασία και την κοινωνική ζωή γενικότερα. Οι τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) αναδεικνύονται τα τελευταία χρόνια ως κρίσιμα εργαλεία για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, προσφέροντας νέες δυνατότητες που ενισχύουν την αυτονομία και τη συμμετοχή.
Η παρούσα ανάλυση στοχεύει να διερευνήσει την επίδραση των τεχνολογιών ΤΝ στην κοινωνική ενσωμάτωση των ατόμων με οπτική αναπηρία, αξιοποιώντας πρόσφατες επιστημονικές μελέτες και αρθρογραφία που φωτίζουν τόσο τις δυνατότητες όσο και τις προκλήσεις που ανακύπτουν από τη χρήση αυτών των τεχνολογιών.
