Τεχνητή Νοημοσύνη και Άτομα με Οπτική Αναπηρία: Εφαρμογές και Τεχνολογίες Προσβασιμότητας – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΠΑΠΑΕΥΘΥΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑΣ – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΠΜΣ ΣΤΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ: ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ – Μέρος 25ο
2.4 Κριτήρια επιλογής και αποκλεισμού
Η διαδικασία επιλογής των επιστημονικών άρθρων για την παρούσα βιβλιογραφική ανασκόπηση ακολουθήθηκε με συστηματικό και αυστηρό τρόπο, με σκοπό την εξασφάλιση της υψηλής ποιότητας και της επιστημονικής εγκυρότητας των πηγών που θα αποτελέσουν τη βάση της ανάλυσης. Τα κριτήρια επιλογής καθορίστηκαν με γνώμονα την ανάγκη για συνεκτικότητα, επικαιρότητα και άμεση συνάφεια με το αντικείμενο της μελέτης, δηλαδή τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) για την υποστήριξη ατόμων με οπτική αναπηρία.
Πρώτον, συμπεριλήφθηκαν μόνο άρθρα που πραγματεύονται με σαφή και εμπεριστατωμένο τρόπο συστήματα ή εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, οι οποίες στοχεύουν στην ενίσχυση της προσβασιμότητας, της κινητικότητας ή της κοινωνικής ένταξης ατόμων με οπτική αναπηρία. Η εξειδίκευση αυτή κρίθηκε απαραίτητη, καθώς η ευρύτερη θεματική της τεχνολογίας για άτομα με αναπηρία περιλαμβάνει πολλά πεδία, αλλά η συγκεκριμένη μελέτη επιδιώκει να εστιάσει στις δυνατότητες που προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη στο συγκεκριμένο γνωστικό αντικείμενο.
Επιπλέον, επιλέχθηκαν αποκλειστικά δημοσιεύσεις που έχουν περάσει από διαδικασία αξιολόγησης από ομότιμους κριτές (peer-review), κάτι που διασφαλίζει την επιστημονική εγκυρότητα, την αξιοπιστία και την αντικειμενικότητα των αποτελεσμάτων. Τα άρθρα αυτά προέρχονται κυρίως από επιστημονικά περιοδικά και διεθνή συνέδρια υψηλού κύρους, γεγονός που διασφαλίζει ότι τα δεδομένα και τα συμπεράσματα που παρουσιάζονται είναι βασισμένα σε αξιόπιστες ερευνητικές μεθόδους και έχουν υποβληθεί σε κριτική από ειδικούς του πεδίου. Η επιλογή αυτή βοηθά στην αποφυγή της χρήσης μη επαληθευμένων ή αμφίβολης επιστημονικής ποιότητας πηγών.
Η γλωσσική επιλογή των άρθρων περιορίστηκε στην αγγλική γλώσσα. Αυτό έγινε για δύο βασικούς λόγους: πρώτον, η αγγλική αποτελεί τη διεθνή γλώσσα της επιστήμης, γεγονός που εξασφαλίζει πρόσβαση σε ένα ευρύ φάσμα σύγχρονων και υψηλής ποιότητας δημοσιεύσεων. Δεύτερον, η γλωσσική ομοιογένεια διευκολύνει την ομοιογενή ανάλυση των δεδομένων, αποφεύγοντας την παρανόηση ή την ατέλεια στην ερμηνεία που μπορεί να προκύψει από τη μετάφραση ή τη γλωσσική ποικιλομορφία.
Ο χρονικός περιορισμός της αναζήτησης σε άρθρα που δημοσιεύτηκαν από το 2010 έως το 2025 υιοθετήθηκε προκειμένου να συμπεριληφθούν μόνο οι πιο σύγχρονες τεχνολογικές εξελίξεις και επιστημονικές ανακαλύψεις. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένας τομέας που εξελίσσεται ραγδαία και, συνεπώς, η ανάλυση υλικού που προέρχεται από την τελευταία δεκαετία εξασφαλίζει την επικαιροποίηση των δεδομένων, αποτυπώνοντας τις τελευταίες τάσεις, μεθόδους και προκλήσεις που σχετίζονται με την υποστήριξη ατόμων με οπτική αναπηρία.
Επιπρόσθετα, τα άρθρα που συμπεριλήφθηκαν στην ανασκόπηση όφειλαν να ανταποκρίνονται σε ένα ή περισσότερα από τα ερευνητικά ερωτήματα που τέθηκαν στην παρούσα μελέτη. Αυτό σημαίνει ότι τα επιλεγμένα άρθρα περιλαμβάνουν δεδομένα ή αναλύσεις σχετικά με τις δυνατότητες και τους περιορισμούς των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης στην κινητικότητα και τον προσανατολισμό, τις τεχνικές δυσκολίες που παρουσιάζονται, καθώς και την επίδραση των τεχνολογιών αυτών στην κοινωνική ενσωμάτωση των ατόμων με οπτική αναπηρία. Η προσέγγιση αυτή διασφαλίζει ότι η ανάλυση θα είναι εστιασμένη και άμεσα συναφής με το αντικείμενο της μελέτης.
Από την άλλη πλευρά, αποκλείστηκαν άρθρα που δεν συνδέονται άμεσα με την τεχνητή νοημοσύνη ή με την οπτική αναπηρία, προκειμένου να αποφευχθεί η ανάλυση μη συναφούς υλικού που θα μείωνε τη συγκέντρωση και την ποιότητα των συμπερασμάτων. Επιπλέον, μη επιστημονικές δημοσιεύσεις όπως ανακοινώσεις τύπου, άρθρα σε blogs, ή άλλου είδους υλικό χωρίς διαδικασία peer-review, αποκλείστηκαν πλήρως, διότι δεν διασφαλίζουν την ακρίβεια και την αντικειμενικότητα των πληροφοριών. Τέλος, άρθρα σε γλώσσες πέραν της αγγλικής αποκλείστηκαν ώστε να διατηρηθεί η γλωσσική ομοιογένεια και να εξασφαλιστεί η ποιοτική ανάλυση χωρίς την ανάγκη για πολύπλοκες μεταφράσεις που θα μπορούσαν να αλλοιώσουν το περιεχόμενο.
Τα παραπάνω κριτήρια συνέβαλαν στην επιλογή ενός συνεκτικού, υψηλής ποιότητας και επιστημονικά έγκυρου σώματος άρθρων, το οποίο επιτρέπει την εξαγωγή αξιόπιστων συμπερασμάτων και τη διεξαγωγή μιας σφαιρικής αλλά και εστιασμένης ανάλυσης των τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης που απευθύνονται σε άτομα με οπτική αναπηρία.
