1.4.1 Τεχνολογίες Πλοήγησης και Προσανατολισμού
Οι τεχνολογίες πλοήγησης και προσανατολισμού αποτελούν έναν από τους πιο κρίσιμους τομείς εφαρμογής της ΤΝ στον χώρο της υποστήριξης ατόμων με οπτική αναπηρία, καθώς σχετίζονται άμεσα με την ικανότητα του ατόμου να κινείται αυτόνομα και με ασφάλεια στο φυσικό περιβάλλον. Ο βασικός στόχος τους είναι να παρέχουν συνεχή καθοδήγηση, ενημέρωση και ειδοποιήσεις για εμπόδια, βοηθώντας τον χρήστη να προσανατολιστεί και να κινηθεί με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, τόσο σε εξωτερικούς όσο και σε εσωτερικούς χώρους.
Αυτές οι τεχνολογίες συνδυάζουν αισθητήρες και προηγμένους αλγόριθμους. Σε εξωτερικούς χώρους, η χρήση GPS παρέχει πληροφορίες γεωεντοπισμού, επιτρέποντας τον προσδιορισμό θέσης και την κατεύθυνση προς τον προορισμό. Σε πιο πολύπλοκα περιβάλλοντα, όπως πολυσύχναστοι δρόμοι ή κτίρια, αξιοποιούνται αισθητήρες LiDAR και υπερήχων για την ακριβή ανίχνευση εμποδίων σε διαφορετικά ύψη και αποστάσεις. Επιπλέον, κάμερες υψηλής ανάλυσης προσφέρουν οπτικά δεδομένα για περαιτέρω επεξεργασία, ενώ η υπολογιστική όραση και η μηχανική μάθηση επιτρέπουν την αναγνώριση μοτίβων, κινδύνων και στοιχείων του περιβάλλοντος.
Οι αλγόριθμοι επεξεργάζονται τα δεδομένα σε πραγματικό χρόνο και παρέχουν καθοδήγηση μέσω ακουστικών σημάτων, φωνητικών οδηγιών ή απτικής ανάδρασης (δόνηση), ώστε να διασφαλίζεται η συνεχής πληροφόρηση χωρίς να διακόπτεται η φυσική ροή της κίνησης του χρήστη.
Ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα καινοτομίας είναι το OrCam MyEye. Πρόκειται για μια φορητή, ελαφριά συσκευή που τοποθετείται σε κοινά γυαλιά και περιλαμβάνει ενσωματωμένη κάμερα και ηχείο. Μέσω της κάμερας, η συσκευή καταγράφει το οπτικό περιβάλλον, αναγνωρίζει πρόσωπα, διαβάζει πινακίδες, επιγραφές και άλλες πληροφορίες και τις μεταδίδει στον χρήστη με φυσικό τρόπο μέσω φωνητικής περιγραφής, διευκολύνοντας την άμεση κατανόηση του χώρου (Brilli et al., 2024).
Η πλατφόρμα AIris αξιοποιεί τη βαθιά μάθηση και τα δεδομένα που συλλέγονται από το εσωτερικό περιβάλλον για να αναγνωρίζει χωρικά χαρακτηριστικά, όπως τοποθεσίες, σημεία εισόδου-εξόδου ή σκάλες. Έτσι, διευκολύνει την κίνηση σε περίπλοκα κτίρια, όπως πανεπιστήμια, νοσοκομεία ή σταθμούς μεταφορών, όπου το GPS είναι αναποτελεσματικό.
Παράλληλα, συσκευές όπως το SmartCane, ένα “έξυπνο μπαστούνι”, έρχονται να βελτιώσουν τις δυνατότητες του παραδοσιακού λευκού μπαστουνιού. Χάρη στους υπερηχητικούς αισθητήρες που φέρει, μπορεί να εντοπίζει εμπόδια στο ύψος της μέσης – ένα σημείο που συχνά δεν καλύπτεται από τα συνηθισμένα μπαστούνια – και να ενημερώνει τον χρήστη μέσω διακριτικών δονήσεων για την ύπαρξη και την απόσταση των εμποδίων αυτών (Wahab et al., 2011).
Αξίζει να αναφερθούν και εφαρμογές κινητών τηλεφώνων όπως οι Lazarillo και RightHear. Οι εφαρμογές αυτές χρησιμοποιούν τεχνολογίες γεωεντοπισμού σε συνδυασμό με δεδομένα χαρτογράφησης και προσφέρουν δυναμική καθοδήγηση από σημείο σε σημείο. Ο χρήστης μπορεί να λάβει ηχητικές πληροφορίες για το πού βρίσκεται, προς τα πού πρέπει να κινηθεί, και ποια σημεία ενδιαφέροντος υπάρχουν γύρω του, όπως στάσεις λεωφορείων, δημόσιες υπηρεσίες ή καταστήματα (Naayini et al., 2025).
Με αυτόν τον τρόπο, οι τεχνολογίες πλοήγησης και προσανατολισμού δεν διευκολύνουν απλώς τη μετακίνηση, αλλά προσφέρουν στους χρήστες ένα αίσθημα ελέγχου και ανεξαρτησίας, επιτρέποντάς τους να κινηθούν αυτόνομα, με ασφάλεια και αυτοπεποίθηση σε χώρους που μέχρι πρότινος ήταν δυσπρόσιτοι ή επικίνδυνοι χωρίς συνοδεία.
