Τα περιεχόμενα στόχων σε άτομα με σωματικές αναπηρίες – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Ζαφειριάδου Άννας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Επιστήμες της Αγωγής: Εκπαίδευση Ενηλίκων, Ειδική Αγωγή» – Μέρος 3ο
Βιβλιογραφική Ανασκόπηση Κεφάλαιο 1: Σωματικές Αναπηρίες
Σκοπός του παρακάτω κεφαλαίου είναι αφενός να αποσαφηνιστούν βασικές έννοιες του ερευνητικού μέρους της παρούσας εργασίας ώστε να αποφευχθούν παρερμηνείες σε επόμενα τμήματά της και αφετέρου να αναδειχθεί η πολυδιάστατη φύση των σωματικών αναπηριών για να γίνουν καλύτερα κατανοητές οι ποικίλες μεταβλητές που μπορούν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα της έρευνας. Ειδικότερα, η αιτιολογία, οι μορφές και τα χαρακτηριστικά των σωματικών αναπηριών μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την ευεξία και τα περιεχόμενα των στόχων των ανθρώπων που ζουν με αυτές, έννοιες που θα διερευνηθούν στο ερευνητικό μέρος. Αυτός είναι και ο λόγος που αναλύονται σε αυτό το κεφάλαιο.
1.1. Ορισμοί σωματικής αναπηρίας
Οι σωματικές αναπηρίες αποτελούν μια εκτεταμένη κατηγορία που περικλείει τις κινητικές διαταραχές, τις βλάβες των σωματικών δομών αλλά και τις χρόνιες παθήσεις (Βαρσάμης, 2021). Αναλυτικότερα, «Μια σωματική αναπηρία είναι οποιουδήποτε είδους σωματική κατάσταση που επηρεάζει σημαντικά μία ή περισσότερες βασικές δραστηριότητες ζωής» (Asola & Hodge, 2019, σ. 175). Οι σωματικές αναπηρίες περιλαμβάνουν τις νευροκινητικές διαταραχές και τις μυοσκελετικές παθήσεις (Smith & Tyler, 2019).
Ο όρος κινητική αναπηρία είναι παραπλήσιος αλλά στενότερος όρος από τον όρο σωματική αναπηρία και αναφέρεται σε αδυναμία ή δυσκολία κίνησης που προκύπτει από διάφορες βλάβες που προκαλούν μόνιμο πρόβλημα ή πρόβλημα που διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα (Χαρίσης, 2020). Σύμφωνα με τους Stone και Colella (1996) η μείωση των καθημερινών δραστηριοτήτων που οφείλεται σε κακή λειτουργία ενός μέλους του σώματος αποτελεί κινητική αναπηρία. Στην παρούσα εργασία οι όροι σωματική και κινητική αναπηρία χρησιμοποιούνται ως ταυτόσημοι. Όπως αναφέρουν οι Smith και Tyler (2019) στη θέση του όρου σωματική αναπηρία χρησιμοποιείται από τον νόμο “Individuals with Disabilities Education Improvement Act of 2004: IDEA 2004” o όρος ορθοπεδικά προβλήματα με την ίδια σημασία με τον όρο σωματικές αναπηρίες.
Όσο για τις χρόνιες παθήσεις, αυτές είναι ασθένειες που διαρκούν το λιγότερο έναν χρόνο και θέτουν περιορισμούς στις καθημερινές δραστηριότητες του ατόμου ή και το καθιστούν εξαρτημένο από διαρκή ιατροφαρμακευτική περίθαλψη (Centers for Disease Control and Prevention, n.d). Αυτές οι παθήσεις τις πιο πολλές φορές διαρκούν πολλά χρόνια ή παραμένουν καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του ατόμου (Smith & Tyler, 2019) εφόσον είναι ανίατες.
1.2. Μορφές σωματικών αναπηριών
Οι σωματικές διαταραχές αποτελούν ίσως την πιο ανομοιογενή (Δημητρόπουλος, 2009), την πιο πολυάριθμη (Πολεμικού, 2010) και την πιο ευρεία κατηγορία αναπηρίας (Χαρίσης, 2020). Οι μορφές των κινητικών αναπηριών είναι πολλές και διαφορετικές μεταξύ τους (Δημητρόπουλος, 2009). Μερικές φορές αποτελούν ισόβιες και μη αναστρέψιμες διαταραχές ενώ άλλες φορές είναι προσωρινές (Δημητρόπουλος, 2009). Ακόμα, κάποιες μορφές κινητικών διαταραχών δεν επηρεάζουν αρνητικά σε μεγάλο βαθμό την καθημερινή ζωή του ατόμου ενώ κάποιες πιο σοβαρές μορφές την περιορίζουν σε καθοριστικό βαθμό και χρειάζονται αποκατάσταση πολλών ετών (Δημητρόπουλος, 2009). Αξίζει επίσης να αναφερθεί ότι υπάρχουν τόσο ορατές όσο και μη ορατές μορφές (Clute, 2013). Παρότι στην πλειοψηφία τους είναι εμφανείς (Δημητρόπουλος, 2009), όπως στην περίπτωση απουσίας άκρου, υπάρχουν και κινητικές διαταραχές που δεν γίνονται άμεσα αντιληπτές όπως είναι η Διαταραχή Αισθητηριακής Επεξεργασίας, η Αναπτυξιακή Διαταραχή του Συντονισμού των Κινήσεων και άλλες (Βαρσάμης, 2021).
Οι μορφές κινητικών αναπηριών που συναντώνται συχνότερα στο εκπαιδευτικό σύστημα είναι η δισχιδής ράχη, η αρθρογρύπωση, οι ακρωτηριασμοί μελών του σώματος, η εγκεφαλική παράλυση, διάφορες μυϊκές δυστροφίες, η νεανική αρθρίτιδα, τραυματισμοί στον νωτιαίο μυελό καθώς και οι κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις (Βάσιος κ.ά., 2008). Παρόμοια είναι και η κατηγοριοποίηση που γίνεται και από τον Ντόνας και τους συνεργάτες του (2015) οι οποίοι αναφέρουν ως βασικότερες κατηγορίες κινητικών αναπηριών τις εξής:
«Εγκεφαλική Παράλυση, Δισχιδής Ράχη, Μυοπάθειες – Μυϊκή δυστροφία, Κληρονομικές νωτιαίες μυϊκές ατροφίες, Μετατραυματικές κακώσεις, Κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, Αρθρογρύπωση, Κακώσεις του νωτιαίου μυελού, Πολιομυελίτιδα» (σ.4). Οι Smith και Tyler (2019) διακρίνουν τις σωματικές διαταραχές σε μυοσκελετικές παθήσεις όπως η νεανική αρθρίτιδα, η ατελής οστεογένεση, η απουσία ή η παραμόρφωση άκρου και ο νανισμός αλλά και σε νευροκινητικές διαταραχές όπως η επιληψία, η σκλήρυνση κατά πλάκας, η μυϊκή δυστροφία και η εγκεφαλική παράλυση.
Πρέπει να σημειωθεί ότι πολλές από τις παραπάνω μορφές έχουν διάφορες υποκατηγορίες ή εκφάνσεις που ποικίλλουν σε σοβαρότητα. Μία τέτοια μορφή αναπηρίας είναι η Εγκεφαλική Παράλυση που ανάλογα με τα μέλη που πάσχουν διακρίνεται σε διπληγία, ημιπληγία, παραπληγία, μονοπληγία και τετραπληγία (Σταματιάδης, 2004) ενώ ανάλογα με τις μορφές του μυϊκού τόνου ταξινομείται σε αταξική, σπαστική, δυσκινητική, υποτονική και μικτή (Ντόνας κ.ά., 2015).
Υπάρχουν διάφορες μορφές χρόνιων παθήσεων. Μερικές από αυτές είναι ο καρκίνος, ασθένειες του αίματος όπως η δρεπανοκυτταρική αναιμία, ο διαβήτης, η κυστική ίνωση, το άσθμα, η φυματίωση και λοιπές παθήσεις της καρδιάς που εμφανίζονται ήδη από τη γέννηση του ατόμου (Smith & Tyler, 2019).
