Τα περιεχόμενα στόχων σε άτομα με σωματικές αναπηρίες – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Ζαφειριάδου Άννας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Επιστήμες της Αγωγής: Εκπαίδευση Ενηλίκων, Ειδική Αγωγή» – Μέρος 24ο
3.3. Στοχοθεσία, περιεχόμενα στόχων και ευεξία ατόμων με σωματικές αναπηρίες
Η διαδικασία της στοχοθεσίας και της επίτευξης των στόχων είναι εξαιρετικά σημαντική για τα άτομα με σωματικές αναπηρίες καθώς υπάρχουν ενδείξεις ότι όσοι καταφέρνουν και επαναπροσδιορίζουν τους στόχους τους μετά την απόκτηση της αναπηρίας τους είναι περισσότερο ικανοποιημένοι με τη ζωή τους (Coffey et al., 2014). Επιπλέον, φαίνεται ότι η στοχοθεσία και η προσήλωση στην επίτευξη στόχων βοηθάει τους ανθρώπους με σωματική αναπηρία να αποδεχτούν την αναπηρία τους ενώ μειώνει τα επίπεδα κατάθλιψης που συχνά βιώνουν αυξάνοντας έτσι την ευεξία τους (Elliott et al., 2002). Πολλές σωματικές αναπηρίες βέβαια δυσχεραίνουν πολύ τη δυνατότητα επίτευξης στόχων καθώς είναι προοδευτικές και συνεπώς επιδεινώνονται τόσο τα σωματικά συμπτώματα και οι σωματικές λειτουργίες του ατόμου όσο αυτό πλησιάζει προς την τρίτη ηλικία (Arewasikporn et al., 2019).
Οι άνθρωποι με συγγενή κινητική αναπηρία έχουν σημαντικά υψηλότερα επίπεδα ευεξίας συγκριτικά με αυτούς που έχουν επίκτητη κινητική αναπηρία (Bogart, 2014). Οι λόγοι που συμβαίνει αυτό είναι γιατί έχουν μεγαλύτερη αυτοαποτελεσματικότητα με την έννοια ότι αντιμετωπίζουν καλύτερα την αναπηρία τους (Bogart, 2014) βάζοντας στόχους ωφέλιμους για την ψυχική τους ευεξία και κάνοντας τις ανάλογες δράσεις για να τους πετύχουν (Amtmann et al., 2012). Ακόμα ένας λόγος που βιώνουν υψηλότερη ευεξία είναι γιατί ενσωματώνουν την αναπηρία τους περισσότερο στην έννοια του εαυτού τους θεωρώντας την αδιάσπαστο κομμάτι της ταυτότητάς τους (Smart, 2008). Μεγάλες πιθανότητες βίωσης ευεξίας έχουν κι αυτοί που παρότι έχουν επίκτητη κινητική αναπηρία σημειώνουν μεγάλη προσωπική θετική εξέλιξη μετά την απόκτησή της (Elliott et al., 2002).
Αξίζει να αναφερθεί η έρευνα της Τσαλκιτζή (2021) η οποία αφορούσε τα περιεχόμενα των στόχων αθλητών με κινητικές αναπηρίες και βρήκε ότι η αναπηρία δεν επηρέαζε σημαντικά την επίτευξη τόσο των ενδογενών όσο και των εξωγενών στόχων, εύρημα που υποδηλώνει ότι οι αθλητές είχαν αποδεχτεί την αναπηρία τους. Ωστόσο, η έρευνα πέρα από το γεγονός ότι αφορούσε μόνο αθλητές είχε μικρό δείγμα (Τσαλκιτζή, 2021).
Όλες οι παραπάνω έρευνες παρότι αφορούν τους στόχους και την ευεξία ατόμων με σωματική αναπηρία είτε δεν ανήκουν στο πλαίσιο της Θεωρίας του Αυτοκαθορισμού και της Θεωρίας του Περιεχομένου των Στόχων είτε αναφέρονται μόνο σε αθλητές με σωματικές αναπηρίες και όχι στον γενικό πληθυσμό των κινητικά αναπήρων. Γίνεται, λοιπόν, προφανές ότι τα περιεχόμενα των στόχων και η σχέση τους με την επίτευξη της ευεξίας στο πλαίσιο της SDT έχουν διερευνηθεί πολλές φορές μόνο στον γενικό πληθυσμό (Deci & Ryan, 2000· Sebire et al., 2011· Vansteenkiste & Ryan, 2013) και όχι στους ανθρώπους με αναπηρία αλλά ούτε και σε αυτούς με σωματική αναπηρία. Πιο συγκεκριμένα, υπάρχει ερευνητικό κενό στα περιεχόμενα των στόχων των ατόμων με σωματική αναπηρία αλλά και στον ρόλο της αναπηρίας στην επίτευξη στόχων ζωής και κατ’ επέκταση στην ευεξία των ατόμων που έχουν μια μορφή της. Συνεπώς, κρίνεται σημαντικό να διερευνηθεί το περιεχόμενο των στόχων που θέτουν τα άτομα με σωματική αναπηρία καθώς και ο ρόλος που παίζει στην πραγμάτωση αυτών των στόχων η αναπηρία τους.
Κι αυτό γιατί μπορεί να φανεί ότι παρότι τα άτομα με σωματική αναπηρία θέτουν ενδογενείς στόχους για τον εαυτό τους που βοηθάνε στην ανάπτυξή τους αφήνουν την αναπηρία τους να γίνεται τροχοπέδη στην επίτευξη αυτών των στόχων με αποτέλεσμα να μη βιώνουν την αναμενόμενη ευεξία. Κάτι τέτοιο θα υποδείκνυε ότι η μελλοντική έρευνα θα ήταν καλό να επικεντρωθεί στο πώς μπορούν να βοηθηθούν τα άτομα με κινητική αναπηρία να αποδεχτούν και να προσαρμοστούν ψυχολογικά στην αναπηρία τους, ειδικά όταν αυτή είναι επίκτητη, ώστε να μην νιώθουν ότι παρεμβαίνει στην επίτευξη των στόχων ζωής τους και κατ’ επέκταση στο αίσθημα της ευεξίας τους. Μπορεί ακόμα να αποδειχθεί ότι τείνουν να θέτουν περισσότερο εξωγενείς στόχους και να συνίσταται παρέμβαση από διάφορους φορείς, όπως από τα σχολεία, για καλλιέργεια ενδογενών στόχων και κινήτρων. Τέλος, θα ήταν χρήσιμο ερευνητικά και το εύρημα ότι τα πιο πολλά άτομα με σωματική αναπηρία έχουν αποδεχτεί τις δυσκολίες που τους προκαλεί η αναπηρία τους και δεν την αφήνουν να επέμβει στην επίτευξη των στόχων ζωής τους.
