3.1. Η έννοια του Αυτοκαθορισμού στα άτομα με αναπηρία
Μολονότι δεν έχει μελετηθεί σε σημαντικό βαθμό η έννοια της αναπηρίας στο πλαίσιο της SDT, έχει ερευνηθεί η αξία που έχει η έννοια του Αυτοπροσδιορισμού στα άτομα με αναπηρία. Πρόκειται για παραπλήσιο και μεταγενέστερο όρο της έννοιας του Αυτοκαθορισμού της SDT ο οποίος ενσωματώνει μερικά από τα στοιχεία της SDT αλλά προσθέτει κι άλλες ψυχολογικές κατασκευές (Βαρσάμης, 2021). Αυτός ο όρος θεμελιώθηκε από τον Wehmeyer και τους συνεργάτες του και αφορά και άτομα με αναπηρίες (Βαρσάμης, 2021). Στην Ελλάδα πάντως οι όροι αυτοκαθορισμός και αυτοπροσδιορισμός χρησιμοποιούνται ως ταυτόσημοι (Βαρσάμης, 2021).
Για να θεωρείται ένας άνθρωπος αυτοκαθοριζόμενος ή αυτοπροσδιοριζόμενος είναι απαραίτητο να μπορεί να κάνει επιλογές, να λαμβάνει αποφάσεις, να υπερασπίζεται τον εαυτό του (Smith & Tyler, 2019), να θέτει στόχους και να δρα με τρόπο που θα συμβάλει στην επίτευξη αυτών (Wehmeyer & Field, 2007), να κινητοποιείται αυτόνομα, να έχει αυτογνωσία και γενικότερα να επιφέρει συνειδητά αλλαγές στη ζωή του (Wehmeyer & Palmer, 2000). Αυτό φυσικά είναι κάτι που είναι σημαντικό να καλλιεργηθεί από την παιδική ηλικία προκειμένου να έχει αποκτηθεί στην εφηβεία και στην ενήλικη ζωή (Wehmeyer & Palmer, 2000). Η ανάπτυξη των συστατικών στοιχείων του αυτοπροσδιορισμού επηρεάζεται φυσικά από διάφορους παράγοντες όπως είναι το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο, ο τρόπος ανατροφής, η ηλικία, η εκπαίδευση που προσφέρεται στο σχολείο και η νοημοσύνη (Καρτασίδου, 2007). Φαίνεται λοιπόν, ότι η έννοια του αυτοπροσδιορισμού συνδέεται άμεσα με την SDT καθώς κι αυτή δίνει έμφαση τόσο στη στοχοθεσία και στις δεξιότητες επίτευξης στόχου όσο και στην αυτόνομη κινητοποίηση.
Για τα άτομα με αναπηρία (ΑμεΑ) η ανάπτυξη δεξιοτήτων αυτοπροσδιορισμού δεν είναι απλώς μια ικανότητα που συνίσταται να καλλιεργηθεί αλλά απαραίτητη ανάγκη προκειμένου να καταφέρουν να ενταχθούν κοινωνικά, να είναι όσο το δυνατόν πιο αυτόνομοι ενήλικες και να βιώσουν υψηλά επίπεδα ικανοποίησης και ευτυχίας από τη ζωή τους (Καρτασίδου, 2007). Ο Wehmeyer (2007) τονίζει ότι η ανάπτυξη δεξιοτήτων αυτοκαθορισμού σε ΑμεΑ συμβάλλει στην ομαλή μετάβαση στην ενήλικη ζωή και φέρνει πληθώρα θετικών αποτελεσμάτων. Καθοριστικό στοιχείο για την ανάπτυξη του αυτοπροσδιορισμού των ΑμεΑ είναι η στοχοθεσία (Καρτασίδου, 2007) αλλά και η πλήρης αντίληψη της αναπηρίας τους και του τρόπου που αυτή επηρεάζει τη ζωή τους (Smith & Tyler, 2019). Συνεπώς, ο αυτοκαθορισμός ή αλλιώς ο αυτοπροσδιορισμός είναι απαραίτητος για να βιώσουν τα ΑμεΑ υψηλά αισθήματα ευεξίας στη ζωή τους (Καρτασίδου, 2007).
