ΕΘΝΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΤΥΦΛΩΝ

Τα κενά, τα βάρη των συγγενών και η έλλειψη δομών: Μια ιστορία που τραβάει χρόνια…

Σεπ 1, 2025 | ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ, Ο Τύπος έγραψε

Τα κενά, τα βάρη των συγγενών και η έλλειψη δομών: Μια ιστορία που τραβάει χρόνια…

Τι αλλάζει για τους ενήλικες μετά τα 21 έτη με αυτισμό στην Κύπρο

 

«Δεν υπάρχει στήριξη, τα ημερήσια προγράμματα και τα προγράμματα απασχόλησης είναι ελάχιστα. Δεν υπάρχουν δομές»

 

Της Αλεξάνδρας Θεοδώρου

 

Στα μέσα Ιουλίου, η κυβέρνηση άναψε το «πράσινο φως» σε μια σειρά μέτρων που υπόσχονται να αλλάξουν ουσιαστικά την καθημερινότητα ατόμων με αναπηρία, και ιδιαίτερα ανθρώπων στο φάσμα του αυτισμού. Μεταξύ άλλων, προχωρά η δημιουργία προγράμματος ημερήσιας φροντίδας για ενήλικες με νοητική αναπηρία και αυτισμό, σε εξειδικευμένους χώρους του Ιδρύματος Χρίστου Στέλιου Ιωάννου. Παράλληλα, σχεδιάζεται η λειτουργία δύο Κατοικιών Ανεξάρτητης Διαβίωσης για ενήλικες με αυτισμό.

 

Εθνική Στρατηγική για τον Αυτισμό

Παρότι δεν υπάρχει ακόμη πλήρης επίσημη καταγραφή, στοιχεία του 2022 από το Τμήμα Κοινωνικής Ένταξης Ατόμων με Αναπηρία του Υπουργείου Κοινωνικής Πρόνοιας καταγράφουν περίπου 2.000 περιπτώσεις. Παράλληλα, ο Οργανισμός Ασφάλισης Υγείας (ΟΑΥ) κατέγραψε 1.418 άτομα με διάγνωση Διαταραχής Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ). Ωστόσο, οι αριθμοί αυτοί πιθανότατα αποτελούν μόνο τη «κορυφή του παγόβουνου», αφήνοντας εκτός πολλές οικογένειες που ζουν με τον αυτισμό χωρίς επίσημη διάγνωση.

Σημαντική εξέλιξη αποτελεί η προώθηση της πρώτης Εθνικής Στρατηγικής για τον Αυτισμό, που εγκρίθηκε τον Απρίλιο του 2024. Η στρατηγική, μαζί με το αντίστοιχο Εθνικό Σχέδιο Δράσης 2024-2028, περιλαμβάνει 53 δράσεις οργανωμένες σε θεματικούς πυλώνες, καλύπτοντας βασικούς τομείς της ζωής ενός ατόμου με αυτισμό. Η υλοποίησή τους αφορά κρατικούς φορείς, κυρίως τα Υπουργεία Υγείας, Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας, καθώς και το Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας, αλλά και επιστημονικούς συνδέσμους και οργανώσεις.

Όπως τονίζεται, «υπάρχει ανάγκη συνεργασίας όλων των φορέων, δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, και ενίσχυσης των οργανώσεων που διαθέτουν τη μεγαλύτερη γνώση και εμπειρία για τις ανάγκες παιδιών και ενηλίκων με αυτισμό».

 

Στο πλαίσιο της Στρατηγικής προβλέπεται και η θεσμοθέτηση του Εθνικού Συνεδρίου για τον Αυτισμό. Το πρώτο συνέδριο πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2024 από το Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας και την Εθνική Επιτροπή, εγκαινιάζοντας έναν ετήσιο θεσμό που συγκεντρώνει εμπειρίες και γνώσεις από όλους τους εμπλεκόμενους.

 

Κενά στη στήριξη ενηλίκων

Για τους φορείς της κοινωνίας των πολιτών, το συνέδριο ήταν ένδειξη ότι οι φωνές τους ακούγονται. Όπως αναφέρει η Έλεν Γεωργίου Ποντίκη, ιδρυτικό μέλος της οργάνωσης Voice for Autism, «η Οργάνωσή μας ήταν ανάμεσα σε εκείνες που πίεσαν συστηματικά για να μπει το θέμα του αυτισμού στην ατζέντα, και πράγματι εισακουστήκαμε. Το Υφυπουργείο χειρίστηκε σωστά τη διαδικασία, καλώντας στο τραπέζι πολλούς εμπλεκόμενους: ΜΚΟ, ακτιβιστές, επαγγελματίες υγείας, επιστήμονες. Το συνέδριο ήταν πολύ καλά οργανωμένο και μας παρουσίασαν τόσο όσα είχαν ήδη δρομολογηθεί όσο και όσα σχεδίαζαν να γίνουν».

Οι νέες πρωτοβουλίες έρχονται σε κατάλληλη στιγμή, καθώς η φροντίδα για ενήλικες στο φάσμα του αυτισμού, που μετά τα 21 παύουν να καλύπτονται από παιδιατρικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες, παραμένει μια κατεπείγουσα ανάγκη.

Η κΑ Ποντίκη τονίζει: «Στην Κύπρο υπάρχουν ορισμένες υπηρεσίες για παιδιά στο φάσμα. Η πραγματική κρίση όμως εμφανίζεται όταν έχεις έναν αυτιστικό γιο ή κόρη στα 20 τους. Τι γίνεται τότε; Τι γίνεται όταν μένουν όλη μέρα στο σπίτι επειδή δεν υπάρχει ημερήσιο πρόγραμμα; Τι γίνεται με εκείνους που παρακαλούν να πάνε στη δουλειά ή στο πανεπιστήμιο; Πού είναι η στήριξη; Τι γίνεται με τα άτομα που έχουν επεισόδια, καταρρεύσεις, έντονες εκρήξεις και αυτοτραυματισμούς; Πού είναι η στήριξη για αυτούς; Δεν υπάρχει στήριξη, τα ημερήσια προγράμματα και τα προγράμματα απασχόλησης είναι ελάχιστα. Δεν υπάρχουν δομές. Εκεί είναι που χρειάζεται η βοήθεια».

Επίσης, προσθέτει πως «αυτό είναι ένα από τα βασικά μας αιτήματα: πού βρίσκεται η στήριξη για όσους είναι άνω των 21; Τι συμβαίνει όταν τελειώνει το σχολείο, όταν εξαφανίζεται το δίχτυ ασφαλείας, όταν σταματούν οι θεραπείες και καταρρέουν οι καθημερινές δομές; Τότε αυτά τα παιδιά μένουν χωρίς διέξοδο και βυθίζονται στην κατάθλιψη».

Η Χρύσω Προδρόμου, πρόεδρος του Autism Support Famagusta, επισημαίνει ότι η στήριξη μετά τα 21 είναι το πιο κρίσιμο ζήτημα σήμερα. Παρά τις εκκρεμότητες και τα κενά στη φροντίδα μικρότερων παιδιών, όπως ο περιορισμένος αριθμός ειδικών που συχνά είναι υπερφορτωμένοι, με αποτέλεσμα μεγάλες αναμονές, το σύστημα, σε γενικές γραμμές, λειτουργεί. Όπως εξηγεί: «Γενικά, και παρά ορισμένους περιορισμούς, τα παιδιά με αυτισμό έχουν πρόσβαση σε στήριξη μέσω εργοθεραπείας, λογοθεραπείας και μέτρα έγκαιρης ανίχνευσης».

Το κενό στη στήριξη ενηλίκων, όπως αναφέρει η κα Προδρόμου, αποτέλεσε το κίνητρο που οδήγησε μια ομάδα γονέων να αναλάβει δράση πολύ πριν τα παιδιά τους φτάσουν σε αυτή την ηλικία:

«Κάποια μέρα κι εμείς έχουμε ημερομηνία λήξης, και δεν είναι σωστό τα αδέρφια των παιδιών μας με αυτισμό να αναλαμβάνουν όλη την ευθύνη, γιατί θα έχουν τις δικές τους οικογένειες, τα δικά τους παιδιά, τα δικά τους προβλήματα. Γι’ αυτό, στην επαρχία Αμμοχώστου, ενωθήκαμε πέντε–έξι γονείς με φίλους και δημιουργήσαμε το σύλλογο, τότε που τα παιδιά μας ήταν μόλις 11–12 ετών, σκεπτόμενοι τι θα γίνουν όταν φτάσουν τα 21».

 

Κοιτάζοντας μπροστά

Παρά τις δυσκολίες, υπάρχει ευρεία παραδοχή και από την κα Προδρόμου και την κα Ποντίκη ότι τα πράγματα έχουν βελτιωθεί.

Η ύπαρξη ειδικών μονάδων στα σχολεία αποτελεί για την κ. Προδρόμου ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα προόδου, όπως τη βίωσε μέσα από την προσωπική της εμπειρία με το δημόσιο σύστημα. «Ένα μεγάλο πλεονέκτημα είναι ότι υπάρχουν πλέον μονάδες στα σχολεία για να στηρίξουν τα παιδιά που δεν έχουν τις ίδιες ικανότητες με τα άλλα παιδιά της τάξης».

Η ίδια παραμένει ρεαλίστρια αλλά και αισιόδοξη: «Η στρατηγική μόλις πρόσφατα υιοθετήθηκε, οπότε δεν πρέπει να είμαστε απαισιόδοξοι ότι δεν θα φέρει αποτελέσματα. Χρειάζεται να δώσουμε χρόνο».

 

Κρατικά βήματα προόδου

Παρά τα σημαντικά κενά που παραμένουν, το Τμήμα Κοινωνικής Ένταξης και το Υπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας επαναλαμβάνουν τη δέσμευσή τους να τα καλύψουν. Οι μαθητές με αυτισμό έχουν πλέον επεκταμένο το δικαίωμα φοίτησης έως την ηλικία των 22 ετών, ενώ προγράμματα έγκαιρης παρέμβασης, όπως το Κέντρο «Ακτίδα», προσφέρουν κρίσιμες υπηρεσίες σε εκατοντάδες παιδιά προσχολικής ηλικίας και στις οικογένειές τους. Κεντρικό ρόλο σε αυτές τις προσπάθειες κατέχουν η στέγαση και η ανεξάρτητη διαβίωση. Δώδεκα κατοικίες και οκτώ ατομικά προγράμματα υποστηρίζουν σήμερα ενήλικες με αναπηρίες, μεταξύ των οποίων και άτομα με αυτισμό. Συνδυάζουν ασφαλή και αξιοπρεπή στέγαση με προσωπική βοήθεια, θεραπείες και κοινωνική εκπαίδευση, με στόχο την ενδυνάμωση των κατοίκων ώστε να ζουν ανεξάρτητα, παραμένοντας ταυτόχρονα συνδεδεμένοι με την κοινότητά τους.

 

Ο ρόλος των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων για τον Αυτισμό

Στην Κύπρο, οι ΜΚΟ αποτελούν τον πυρήνα της υποστήριξης προς τα άτομα με αυτισμό, προωθώντας μέσω διαφόρων δράσεων και προγραμμάτων τη φροντίδα, την ένταξη και την αυτονομία τους.

Όπως επισημαίνει η κα Ποντίκη, «με την κατάσταση όπως είναι, ο ρόλος των ΜΚΟ είναι να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες, ενώ η κυβέρνηση οφείλει να στηρίζει τις προσπάθειές τους».

Στο πλαίσιο αυτό, οι οργανώσεις πειραματίζονται με καινοτόμες ιδέες, όπως το πρώτο κοινωνικό καφενείο που δημιούργησε η Voice for Autism στο κέντρο της Λευκωσίας. Πέντε άτομα στο φάσμα του αυτισμού είναι μέτοχοι και διαχειρίζονται την επιχείρηση, εργάζονται καθημερινά μαζί με τους υπόλοιπους υπαλλήλους, ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ουσιαστικής κοινωνικής ένταξης. Όπως τονίζει η κα Ποντίκη, «η ένταξη δεν είναι απλώς να με καλέσετε κάπου για να είμαι παρών. Ένταξη είναι να μου παραχωρηθεί θέση στο τραπέζι, να συμμετέχω ισότιμα στις αποφάσεις και στις δραστηριότητες».

Παρά τη στήριξη που αρχίζουν να λαμβάνουν από το κράτος, και η οποία βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, όπως η οικονομική ενίσχυση από το Υφυπουργείο Κοινωνικής Ενσωμάτωσης για επενδύσεις σε κοινωνικές επιχειρήσεις, οι οργανώσεις αναγνωρίζουν ότι οι ανάγκες τους δεν καλύπτονται πλήρως.

Πολλές Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από δωρεές, εκδηλώσεις συγκέντρωσης χρημάτων και εθελοντική εργασία, παρά τη μερική κρατική χρηματοδότηση.

 

Πηγή: https://dialogos.com.cy

 

Μετάβαση στο περιεχόμενο