ΕΘΝΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΤΥΦΛΩΝ

Τα επιστημονικά «δώρα» του 2018

Δεκ 24, 2018 | ΘΕΜΑΤΑ ΤΥΦΛΟΤΗΤΑΣ, Ιατρικά

Η χρονιά που φεύγει ήταν γεμάτη από ανακαλύψεις και επιτεύγματα: διαστημική εξερεύνηση, ιατρικές πρόοδοι, τεχνολογικές εφαρμογές, αρχαιολογικά και παλαιοντολογικά ευρήματα. Και το αφιέρωμά μας δεν είναι παρά μόνο ενδεικτικό…
Ήταν μια χρονιά γεμάτη από επιστημονικά επιτεύγματα. Ηταν μια χρονιά που μάθαμε περισσότερα για το παρελθόν μας, που συνάνθρωποί μας με δύσκολες νόσους κέρδισαν ένα καλύτερο παρόν αλλά και μια χρονιά που άνοιξε τον δρόμο για ένα καλύτερο μέλλον (ίσως και πέρα από τη Γη…). Αυτό ήταν το 2018 με τα πολλά επιστημονικά «δώρα», μια μόνο γεύση από τα οποία σας παρουσιάζουμε στις σελίδες που ακολουθούν, αφού διαφορετικά θα χρειαζόμασταν τόμους ολόκληρους για να σας παραθέσουμε τα όσα θαυμαστά (ή και κάποιες φορές ακόμη και τρομακτικά) λαμβάνουν χώρα στα εργαστήρια του κόσμου. Ας είναι αυτός ο απολογισμός η αρχή για ένα ακόμα πιο ελπιδοφόρο (επιστημονικό και όχι μόνο) έτος. Χρόνια πολλά!

Νίκες εναντίον της παράλυσης

Άνθρωποι καθηλωμένοι σε αναπηρικά αμαξίδια πάτησαν ξανά (κυριολεκτικώς) στα πόδια τους και κέρδισαν μια νέα ζωή με περισσότερη ποιότητα χάρη σε πρωτοποριακές προσεγγίσεις που παρουσιάστηκαν εφέτος. Ερευνητές της Κλινικής Μάγιο χάρισαν και πάλι τη χαμένη κινητικότητα σε έναν 29χρονο παραπληγικό άνδρα τοποθετώντας του ένα ηλεκτρόδιο στη σπονδυλική στήλη το οποίο και διέγειρε τον νωτιαίο μυελό του «παρακάμπτοντας» το σημείο της βλάβης του και δίνοντας κίνηση στους μυς των ποδιών του. Την ίδια μέθοδο ακολούθησαν με επιτυχία σε τρεις ασθενείς και ειδικοί του Πανεπιστημίου του Λουισβίλ. Αλλά και νευροεπιστήμονες του Ελβετικού Ομοσπονδιακού Ινστιτούτου Τεχνολογίας στη Λωζάννη κατάφεραν να σηκώσουν με χρήση ηλεκτροδίων που τοποθετούνται χαμηλά στη σπονδυλική στήλη και διεγείρουν τα νεύρα τα οποία επικοινωνούν με τους μυς, δύο ασθενείς οι οποίοι ήταν παράλυτοι για τουλάχιστον έξι χρόνια – ήταν η πρώτη φορά που η μέθοδος απεδείχθη αποτελεσματική σε ασθενείς που ήταν παράλυτοι επί τόσο μεγάλο διάστημα. Μοιάζουν με θαύματα αλλά είναι τα θαυματουργά επιτεύγματα που χαρίζει η σκληρή επιστημονική δουλειά.

Η «αποκαθήλωση» της ασπιρίνης

Είναι ένα φάρμακο «παραδοσιακό», αφού λαμβάνεται παγκοσμίως εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα, το οποίο έχει συνδεθεί με την πρόληψη των καρδιαγγειακών επεισοδίων (και όχι μόνο). Η ασπιρίνη, περί ης ο λόγος, έχει πράγματι αποδειχθεί μέσα από πλήθος στοιχείων ότι προστατεύει από τέτοιου είδους επεισόδια άτομα που αντιμετωπίζουν καρδιαγγειακό κίνδυνο καθώς και ασθενείς που έχουν ήδη υποστεί ένα πρώτο επεισόδιο ώστε να γλιτώσουν από ένα δεύτερο. Τι γίνεται όμως με τους υγιείς; Μέχρι σήμερα τα ερευνητικά δεδομένα ήταν αντικρουόμενα, με αποτέλεσμα και οι ίδιοι οι γιατροί να μη γνωρίζουν πολλές φορές τι να τους συστήσουν. Εφέτος μια μελέτη που θεωρήθηκε ορόσημο και η οποία δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «New England Journal of Medicine» ήλθε να ξεδιαλύνει το θολό τοπίο και να «αποκαθηλώσει» την ασπιρίνη, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τα υγιή ηλικιωμένα άτομα. Σύμφωνα λοιπόν με τη μεγάλη διεθνή κλινική δοκιμή ASPREE (ASPirin in Reducing Events in the Elderly) η οποία περιέλαβε περί τα 20.000 άτομα ηλικίας 70 ετών και άνω που δεν εμφάνιζαν προβλήματα υγείας, η καθημερινή λήψη ασπιρίνης σε χαμηλή δόση (της τάξεως των 100 mg) δεν φάνηκε να προσφέρει επιμήκυνση της ζωής χωρίς προβλήματα υγείας (σωματικά προβλήματα αλλά και άνοια). Μάλιστα στην ομάδα της ασπιρίνης κατεγράφησαν και περισσότερες περιπτώσεις καρκίνου σε σύγκριση με εκείνη που έλαβε εικονικό φάρμακο, ένα εύρημα αναπάντεχο (προηγούμενες μελέτες είχαν δείξει ότι η ασπιρίνη αποτελεί «ασπίδα» ενάντια σε πολλούς καρκίνους), που τώρα βρίσκεται κάτω από το μικροσκόπιο των ερευνητών. Κανένα φάρμακο δεν είναι πανάκεια, αποδείχθηκε για άλλη μία φορά περίτρανα.

CRISPR/Cas9: μοριακό ψαλίδι, «δίκοπο μαχαίρι»

Πρωτοεμφανίστηκε το 2012 και έκτοτε αποτελεί ένα από τα βασικά «εργαλεία» επεξεργασίας του γονιδιώματος. Ο λόγος για την τεχνική CRISPR/Cas9, ένα «μοριακό ψαλίδι» που επιτρέπει στους επιστήμονες να παρεμβαίνουν στο γενετικό υλικό κατά βούληση διορθώνοντας τα λάθη του και το οποίο δίνει υποσχέσεις για επανάσταση σε πλήθος πεδίων. Και μέσα στο 2018 η τεχνική CRISPR συνέχισε να κυριαρχεί εντός των εργαστηρίων ανά τον κόσμο προσφέροντας θεαματικές επιτυχίες – και ειδήσεις για εμάς τους δημοσιογράφους: ενδεικτικά θα αναφέρουμε τη γέννηση ποντικών από γονείς του ίδιου φύλου (αναλύεται ακριβώς δίπλα) όπου το CRISPR ήταν ο ένας από τους δύο πρωταγωνιστές μαζί με τα βλαστικά κύτταρα, αλλά και την επιτυχία παρέμβασης σε ένα γονίδιο που ρυθμίζει τη χοληστερόλη σε ποντίκια, την «αφαίρεση» σε ανθρώπινες κυτταρικές καλλιέργειες του γονιδίου που είναι ένοχο για τη νόσο Huntington, αλλά και τη δημιουργία για πρώτη φορά με τέτοιον τρόπο βλαστικών κυττάρων από ενήλικα δερματικά κύτταρα. Επίσης με το CRISPR δημιουργήθηκαν εφέτος «προηγμένες» ντομάτες με «πρώτη ύλη» την άγρια ντοματιά, πιο «αδύναμα» κουνούπια με στόχο να μπει φρένο κάποια ημέρα στον ιό του δάγκειου πυρετού και στον ιό Ζίκα, αλλά και πιο ανθεκτικά στις ασθένειες κακαόδεντρα.
Και τώρα σας έχουμε το καλύτερο (ή μάλλον το χειρότερο όχι μόνο για το μέλλον αλλά πιθανότατα και για το παρόν της ανθρωπότητας): τον περασμένο μήνα ένας κινέζος επιστήμονας, ο Χε Τζιανκούι, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Επιστημών και Τεχνολογίας του Νότου στη Σεντσέν της Κίνας ισχυρίστηκε ότι το CRISPR χρησιμοποιήθηκε για τη γενετική τροποποίηση όχι κυττάρων, όχι πειραματοζώων, όχι φυτών, αλλά για πρώτη φορά ανθρώπων.
Μιλούμε βέβαια αυτή τη στιγμή μόνο για ισχυρισμούς αφού ο ερευνητής έκανε τις ανακοινώσεις του μέσω βίντεο αλλά και κατά τη διάρκεια συνεδρίου για την επεξεργασία του γονιδιώματος στο Χονγκ Κονγκ, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει προχωρήσει σε κάποια επίσημη δημοσίευση των αποτελεσμάτων του.
Ποιοι ήταν αυτοί οι ισχυρισμοί; Οπως είπε ο Χε, μέσω επεξεργασίας του γονιδιώματος, κατάφερε να έλθουν στον κόσμο πριν από μερικές εβδομάδες δίδυμα κοριτσάκια τα οποία είναι προστατευμένα από τον ιό του AIDS. Επτά ζευγάρια συμμετείχαν στο «κρυφό» πείραμα – σε όλες τις περιπτώσεις ο πατέρας ήταν οροθετικός ενώ η μητέρα όχι. Ο ερευνητής, χωρίς να λάβει έγκριση από το πανεπιστήμιο στο οποίο εργάζεται, αποσιώπησε στα έμβρυα των ζευγαριών αυτών πριν από την εμφύτευσή τους στη μήτρα στο πλαίσιο εξωσωματικής γονιμοποίησης ένα γονίδιο που ονομάζεται CCR5 και το οποίο «ανοίγει την πόρτα» στον ιό HIV ώστε να εισέλθει στα ανθρώπινα κύτταρα.
Μάλιστα ανέφερε ότι εκτός από τα δίδυμα αναμένονται και άλλα γεννητούρια αφού μία ακόμη συμμετέχουσα στη μελέτη του είναι έγκυος με γενετικώς τροποποιημένο έμβρυο.
Η ανακοίνωση αυτή προκάλεσε διεθνή κατακραυγή καθώς αφορά μελέτη σε ανθρώπους που στις περισσότερες χώρες του κόσμου απαγορεύεται τόσο για ηθικούς όσο και για σοβαρά επιστημονικούς λόγους. Το Πανεπιστήμιο Επιστημών και Τεχνολογίας του Νότου ανάγκασε τον Χε να σταματήσει τα πειράματά του και διεξάγει έρευνα σχετικά με τα πεπραγμένα του. Αλλά και κορυφαίοι γενετιστές παγκοσμίως κατέκριναν τις πράξεις του επισημαίνοντας ότι όχι μόνο είναι ανήθικο να δημιουργούμε ανθρώπους με επιλεγμένα χαρακτηριστικά αλλά και ότι η διαδικασία αυτή δεν είναι ασφαλής για χρήση σε ανθρώπους. Δεν είναι τυχαίο ότι στοιχεία – πολλά από αυτά μάλιστα δημοσιεύθηκαν μέσα στο 2018 – δείχνουν ολοένα και περισσότερο ότι το μοριακό ψαλίδι CRISPR δεν είναι τόσο ακριβές όσο θα έπρεπε, με αποτέλεσμα να μπορεί να προκαλέσει μεταλλάξεις εκτός στόχου και πιθανώς σοβαρές νόσους, ακόμη και καρκίνο. Για τον λόγο αυτόν άλλωστε διαφορετικές ομάδες εργάζονται πυρετωδώς ώστε να καταστήσουν την τεχνική πιο αποτελεσματική και ακίνδυνη.
Ενώ όλα αυτά τα φοβερά και τρομερά συμβαίνουν με επίκεντρο το CRISPR, η επιστημονική κοινότητα αλλά και οι κοινωνίες πρέπει να λάβουν σοβαρά υπόψη τους ότι πολλοί υποψήφιοι Χε βρίσκονται εκεί έξω και να πράξουν αναλόγως για το καλό της επιστήμης αλλά προπάντων της ανθρώπινης ζωής (που πρέπει πάντα να αποτελεί το επίκεντρο της επιστήμης).

Πηγή: https://www.tovima.gr

Μετάβαση στο περιεχόμενο