4.4 Θετικά μέτρα δράσης
Η έννοια της θετικής δράσης δομείται πάνω στην ιδέα της ουσιαστικής ισότητας και της συνειδητοποίησης ότι η τυπική ισότητα δε συνεπάγεται την άνιση μεταχείριση που αποδέχονται τα ΑμεΑ ως συνέπεια των συστημικών διακρίσεων. Το βασικότερο θετικό μέτρο δράσης που εφαρμόζεται στον εργασιακό τομέα για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των ΑμεΑ είναι η εφαρμογή ειδικής ποσόστωσης υπέρ των ΑμεΑ σε επίπεδο προσλήψεων στον ευρύτερο δημόσιο τομέα, σε συνδυασμό με την παροχή κινήτρων σε εργοδότες του ιδιωτικού τομέα ώστε αυτοί να προσφέρουν θέσεις εργασίας σε άτομα που ανήκουν στη συγκεκριμένη πληθυσμιακή ομάδα (Συνήγορος του Πολίτη, 2021).
Η προαναφερθείσα ειδική ποσόστωση υπέρ της πρόσληψης ΑμεΑ είχε κατοχυρωθεί νομοθετικά ήδη από το 1998 με το Ν.2643/1998 (Α΄ 220), ωστόσο δεν τεθεί σε εφαρμογή από το έτος 2014, με συνέπεια ένας σημαντικός αριθμός θέσεων που προορίζονταν για ΑμεΑ να μην έχει καλυφθεί. Για την αντιμετώπιση του εν λόγω ζητήματος έγιναν πολυάριθμες αναφορές στο Συνήγορο του Πολίτη, από το 2020, με αποτέλεσμα την κινητοποίηση του θεσμού ο οποίος, απευθυνόμενος στο αρμόδιο Υπουργείο Εργασίας, προχώρησε σε ενδεικτικό προσδιορισμό θέσεων εργασίας που είχαν προβλεφθεί τα τελευταία τρία (3) χρόνια και κατάθεση αίτησης ενημέρωσης σχετικά με τις ενέργειες τις οποίες προγραμματίζει το Υπουργείο για την επίλυση του ζητήματος. Αποτέλεσμα των ενεργειών του Συνηγόρου του Πολίτη υπήρξε η εκκίνηση της διαδικασίας πλήρωσης των θέσεων εργασίας με απαρχή τη δημοσίευση της σχετικής Υπουργικής Απόφασης της 28ης Ιουλίου 2021 (ΥΑ 52310/18.7.2021-Β΄3362).) ενώ η σχετική υποβολή αιτήσεων έλαβε χώρα κατά το διάστημα κατά τη διάρκεια του διαστήματος 1 Σεπτεμβρίου 2021- 5 Οκτωβρίου 2021 (Συνήγορος του Πολίτη, 2020).
Επιπροσθέτως, σημαντικά θετικά μέτρα δράσης για την απασχόληση των ΑμεΑ ελήφθησαν στο πλαίσιο των ενεργειών συμμόρφωσης με το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία και, ειδικότερα, το στόχο 14, ο οποίος αναφέρεται στην Εργασία και Απασχόληση για όλους. Στο πλαίσιο του στόχου αυτού, προβλέπεται η μεταβολή του Προγράμματος επιχορήγησης επιχειρήσεων και εργοδοτών για την απασχόληση, προκειμένου να αναπτυχθούν 2.000 θέσεις πλήρους και μερικής απασχόλησης που απευθύνονται σε άτομα που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικές ομάδες (Συνήγορος του Πολίτη, 2021).
Τα βασικά κίνητρα που δόθηκαν στους εργοδότες και τις επιχειρήσεις για την προσφορά θέσεων εργασίας σε ΑμεΑ περιλαμβάνουν ενίσχυση της επιχορήγησης για δημιουργία νέων θέσεων εργασίας σε 90% (έναντι του αρχικού 70%) του συνολικού – μισθολογικού και μη- κόστους (συμπεριλαμβανομένων των δώρων Χριστουγέννων, Πάσχα και του επιδόματος αδείας στον ιδιωτικό τομέα), αύξηση στο μέγιστο ποσό επιχορήγησης (από τα 700 στα 800 ευρώ για θέση πλήρους απασχόλησης και από τα 350 στα 400 ευρώ μηνιαίως για θέση μερικής απασχόλησης) και, κατάργηση της προϋπόθεσης εγγραφής για διάστημα δύο μηνών στα μητρώα ανέργων ή της δέσμευσης απασχόλησης μετά το πέρας της επιχορήγησης για τα άτομα δεν τελούν σε καθεστώς μακροχρόνιας ανεργίας, προκειμένου να καθίσταται εφικτή η πρόσληψη όλων των εγγεγραμμένων ανέργων που ανήκουν σε Ευπαθείς Κοινωνικές Ομάδες (Συνήγορος του Πολίτη, 2021).
Οι προαναφερθείσες μεταρρυθμίσεις είχαν ως συνέπεια την επέκταση της δυνατότητας πρόσληψης ανέργων ΑμεΑ σε δημόσιες επιχειρήσεις, φορείς και οργανισμούς ασκούντες οικονομική δραστηριότητα, επιπλέον των επιχειρήσεων της τοπικής αυτοδιοίκησης και του ιδιωτικού τομέα. Επιπροσθέτως, στο πλαίσιο των νέων μεταρρυθμίσεων, οι επιχειρήσεις και οι συνεταιρισμοί που εντάσσονται στο εν λόγω πρόγραμμα επιχορηγήσεων για την απασχόληση ΑμεΑ στοιχειοθετούν το δικαίωμα ένταξης και στο Πρόγραμμα Εργονομικής Διευθέτησης του χώρου εργασίας. Λαμβάνοντας υπόψιν τα παραπάνω, καθίσταται σαφές ότι το συγκεκριμένο πρόγραμμα στόχευε στην αύξηση του ποσοστού κάλυψης θέσεων εργασίας και περιορισμό του αριθμού των εγγεγραμμένων ανέργων ΑμεΑ καθώς και η ένταξη του ζητήματος της αναπηρίας στο στρατηγικό σχεδιασμό του Ο.Α.Ε.Δ.
Σημειώνεται ότι μέσω των τροποποιήσεων της υπ’ αρ. 38839/838/22.08.2017 (Β΄2963) κοινής υπουργικής απόφασης (ΚΥΑ) «Ειδικό Πρόγραμμα ενίσχυσης εργοδοτών για την πρόσληψη 2.000 ανέργων Ατόμων με Αναπηρίες (ΑμεΑ), Απεξαρτημένων από εξαρτησιογόνες ουσίες, Αποφυλακισμένων, Νεαρών Παραβατικών Ατόμων ή Νεαρών Ατόμων που βρίσκονται σε κοινωνικό κίνδυνο και Πρόγραμμα Επιχορήγησης 50 θέσεων Εργονομικής Διευθέτησης του χώρου εργασίας για Άτομα με Αναπηρίες (ΑμεΑ)», υπήρξε διεύρυνση των ωφελούμενων του προαναφερθέντος προγράμματος με την ένταξη επιπλέον κοινωνικών ομάδων, όπως οι άνεργες γυναίκες θύματα έμφυλης βίας, τα θύματα ενδοοικογενειακής βίας, τα θύματα τεμπορίας ανθρώπων και α άτομα εγγεγραμμένα στο Εθνικό Μητρώο Ανηλίκων του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικής Αλληλεγγύης (Ε.Κ.Κ.Α.) που συνεχίζουν να διαμένουν μετά την ενηλικίωσή τους σε Μονάδες Παιδικής Προστασίας και Φροντίδας.
Κατόπιν διαμαρτυριών εκπροσώπων των ΑμεΑ στο Συνήγορο του Πολίτη σχετικά με την αποτυχία τους να ενημερώσουν επιχειρήσεις της Τοπικής Αυτοδιοίκησης α΄ και β΄ βαθμού αλλά και επιχειρήσεις και φορείς του Δημοσίου ως προς το Πρόγραμμα για την πρόσληψη Ατόμων με Αναπηρίες, προκειμένου να ενταχθούν σε αυτό ως ωφελούμενοι, αφού αποτελούσε δική τους ευθύνη σύμφωνα με τον Ο.Α.Ε.Δ., έγινε σχετική ενημέρωση των αρμόδιων Υπουργών. Κατόπιν της εκτέλεσης πέντε (5) τροποποιήσεων της οικείας Δημόσιας Πρόσκλησης, διαπιστώθηκε ότι οι Δήμοι δε διαθέτουν πλέον Ν.Π.Ι.Δ. που ασκούν τακτικά οικονομική δραστηριότητα, ένας σημαντικός αριθμός δημόσιων επιχειρήσεων έχουν παύσει τη λειτουργία τους, ενώ Αναπτυξιακοί Οργανισμοί, οι οποίοι έδειξαν ενδιαφέρον για την πρόσληψη ατόμων με αναπηρία, δεν πληρούν τα κριτήρια ένταξης στο εν λόγω πρόγραμμα. Τέλος, κατόπιν σχετικής ενημέρωσης εκ μέρους των αρμόδιων υπηρεσιών του Ο.Α.Ε.Δ. διαπιστώθηκε ότι οι επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα προτιμούν την πρόσληψη ατόμων προερχόμενων από τις λοιπές κοινωνικές κατηγορίες του προγράμματος και όχι τα άτομα με αναπηρία (υποθέσεις ΦΥ 278289, 305417) (Συνήγορος του Πολίτη, 2021).