ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΤΩΝ ΑΜΕA ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ
5.1 Προσβασιμότητα
Τα ΑμεΑ αντιμετωπίζουν ιδιαιτέρως ανάγκες υγειονομικής περίθαλψης ως συνέπεια της αναπηρίας τους, οι οποίες, κατά κανόνα, υπερβαίνουν τις αντίστοιχες ανάγκες του γενικού πληθυσμού, αφού είναι περισσότερο πιθανό να πάσχουν από κάποιο υποκείμενο νόσημα (WHO, 2021; Hung et al., 2011; Kim et al., 2021). Ορισμένες μελέτες να αναφέρουν ότι τα άτομα αυτά καταφεύγουν στις δομές υγείας με διπλάσιο ρυθμό σε σχέση με τα άτομα χωρίς αναπηρίες (Mitchell et al., 2014; Perry et al., 2020), παρόλο που διακρίνονται ποικίλοι παράγοντες που λειτουργούν ανασταλτικά στην πρόσβασή τους (Lagu et al., 2014, 2016; Clemente et al., 2022; Αλεξιάδου, 2020). Επιπροσθέτως, οι σημαντικές ανισότητες που υφίστανται τα ΑμεΑ στον τομέα της Υγείας, σχετίζονται άμεσα με το σημαντικά υψηλότερο ποσοστό θνησιμότητας των ατόμων με αναπηρία, τα οποία πεθαίνουν κατά μέσο όρο 10 έως 20 χρόνια νωρίτερα από τα άτομα χωρίς αναπηρία. Σημειώνεται ότι οι προαναφερθείσες ανισότητες στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης είναι ακόμα πιο έντονες σε κράτη χαμηλού ή μεσαίου εισοδήματος εκτός ΕΕ. (European Economic and Social Committee, 2023).
Με βάση τα παραπάνω γίνεται σαφές ότι τα άτομα με αναπηρίες χρειάζονται επαρκή και ποιοτική γενική υγειονομική περίθαλψη που να καλύπτει όλες τις ανάγκες τους, συμπεριλαμβανομένης της πρόληψης και της προαγωγής της υγείας, με βάση την πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια περίθαλψη, ενώ, σε πολλές περιπτώσεις, μπορεί να έχουν ανάγκη υπηρεσιών αποκατάστασης και εξειδικευμένης θεραπείας, που να είναι σχετική ή μη με την υποκείμενη αναπηρία προκειμένου να επιτευχθεί η μέγιστη δυνατή βελτίωση της λειτουργικότητας τους και ο περιορισμός του αντικτύπου της αναπηρίας τους .Η διεθνής έρευνα υποδεικνύει ότι, σε μεγάλο βαθμό, οι προαναφερθείσες ανάγκες των ΑμεΑ μένουν ανικανοποίητες (Clemente et al., 2022).
Τα βασικότερα εμπόδια που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρίες αναφορικά με την πρόσβασή τους στις δομές υγειονομικής περίθαλψης περιλαμβάνουν φυσικά εμπόδια πρόσβασης (πχ απουσία ειδικών μπαρών πρόσβασης αναπηρικών αμαξιδίων), απουσία ασφαλούς μεθόδου μεταφοράς του ασθενούς σε εξεταστικό τραπέζι και έλλειψη πολιτικών που διευκολύνουν την πρόσβαση (Lagu et al., 2014), ενώ σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της ΕΕ, βασικούς ανασταλτικούς παράγοντες αποτελούν το υπερβολικό κόστος θεραπείας, οι απρόσιτες μεταφορές και οι εγκαταστάσεις υγείας, το στίγμα και η απουσία κατάλληλα καταρτισμένου υγειονομικού προσωπικού (European Economic and Social Committee, 2023).Ωστόσο, ακόμα και όταν τα ΑμεΑ έχουν πρόσβαση στους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης είναι δυνατό να έρθουν αντιμέτωπα και με διακρίσεις και άλλα εμπόδια, συμπεριλαμβανομένων εμποδίων, στάσεων και ενεργειών που επηρεάζουν την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας (WHO, 2021; Perry et al., 2020; Lunsky et al., 2021; Sabatello et al., 2020).
Επιπροσθέτως, η διατάραξη των εν λόγω υπηρεσιών έχουν δυσανάλογα μεγαλύτερο αντίκτυπο στον πληθυσμό των ΑμεΑ λόγω των προκαλούμενων καθυστερήσεων στη θεραπεία και τη συνεπαγόμενη ψυχική δυσφορία (Pettinicchio et al., 2021; Theis et al., 2021; Holm et al., 2023; Frank et al., 2022) και φτωχότερων μακροπρόθεσμων αποτελεσμάτων υγείας (WHO, 2021; Theis et al., 2021; Reber et al., 2022; Scwartz et al., 2021; Koks- Leensen et al., 2023).
Αξίζει να σημειωθεί ότι παρόλο που τα εμπόδια στην πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία στην υγειονομική περίθαλψη έχουν συγκεντρώσει το ενδιαφέρον των ερευνητών εδώ και δεκαετίες, η πρόσφατη πανδημία COVID-19 δημιούργησε πρωτοφανείς προκλήσεις στο παγκόσμιο σύστημα υγείας (Frank et al., 2022; Xie et al., 2023; Ivancic et al., 2023; McBride- Henry et al., 2023). Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτών των προκλήσεων αποτελεί η αρνητική επίδραση της πανδημίας στην πρόσβαση σε υπηρεσίες υποστήριξης αποκατάστασης και εργοθεραπείας (Flynn & Hatton, 2021; Hole & Stainton, 2020). Επιπροσθέτως, τα ΑμεΑ είχαν επίσης μειωμένη ή καθόλου πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και αναπηρία κατά τη διάρκεια της πανδημίας, με ενδεχόμενες αρνητικές μακροπρόθεσμες συνέπειες στην υγεία τους (D’ Alvano et al., 2022; Flynn & Hatton, 2021; Lai et al., 2022; Zhang et al., 2022).
Αν και έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος στα δικαιώματα των ΑμεΑ σε πολλά κράτη του αναπτυγμένου κόσμου κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, τα άτομα που ανήκουν στη συγκεκριμένη πληθυσμιακή ομάδα εξακολουθούν να υφίστανται σοβαρές διακρίσεις όσον αφορά την πρόσβασή τους σε κατάλληλες υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης στην ΕΕ και παγκοσμίως (European Economic and social Committee, 2023).