ΕΘΝΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΤΥΦΛΩΝ

συνέντευξη: Συνέντευξη με τον καθηγητή Γεράσιμο Κουζέλη

Φεβ 3, 2012 | ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ, Θέματα Αναπηρίας

Συνέντευξη με τον Καθηγητή Γεράσιμο Κουζέλη

Ο Γεράσιμος Κουζέλης, γεννημένος το 1953 στην Αθήνα, είναι Καθηγητής Επιστημολογίας και Κοινωνιολογίας της Γνώσης. Έχει σπουδάσει κοινωνιολογία και φιλοσοφία στα πανεπιστήμια του Μάρμπουργκ και της Φραγκφούρτης (διδακτορικό δίπλωμα το 1986). Ερευνητική δραστηριότητα στα αντικείμενα: κριτική θεωρία, επιστημολογία και μεθοδολογία των κοινωνικών επιστημών, ιδεολογία, επιστημονική επιχειρηματολογία, εκπαίδευση ενηλίκων και διδακτική, μειονότητες, φιλοσοφικές και κοινωνικές όψεις των νέων τεχνολογιών.

Άτομα με Αναπηρία & Ανθρώπινα Δικαιώματα

Η Ευρώπη εμφανίζεται να είναι ο τόπος των ίσων ευκαιριών για όλους τους ευρωπαίους πολίτες. Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (ΟΗΕ, 2007) είναι η πρώτη σύμβαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων που υπογράφεται και κυρώνεται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και η εφαρμογή της μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για όλες τις μελλοντικές συμβάσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ωστόσο, τα άτομα με αναπηρία, σε Ελλάδα και Ευρώπη, έρχονται συνεχώς αντιμέτωπα με διακρίσεις.

Πού οφείλεται αυτή η αναντιστοιχία ανάμεσα στο θεσμικό πλαίσιο και στην πραγματικότητα;

Το πλαίσιο που θέτουν οι διακηρύξεις των δικαιωμάτων, όχι μόνο εκείνων των ατόμων με αναπηρία, είναι προϊόν μιας διεκδίκησης που, ενώ έχει αποκτήσει επαρκή νομιμοποίηση, διατηρεί τον χαρακτήρα μιας πιο «προωθημένης», επιδιωκόμενης στάσης και συχνά μιας αποκρυστάλλωσης κοινωνικών και πολιτικών συσχετισμών που μπορεί – σε τοπικό ή διεθνές επίπεδο – να έχουν μεταβληθεί. Η τυπική κατοχύρωση δεν συνεπάγεται σε τέτοιες περιπτώσεις και εξασφάλιση.

Για τις κοινωνίες που, όπως οι ευρωπαϊκές, επενδύουν ιδεολογικά και πολιτικά στην προβολή ανθρωπιστικών αξιών, η αναγνώριση και αποδοχή αιτημάτων σχετικών με δικαιώματα του ανθρώπου, του πολίτη ή και ειδικών («ασθενέστερων» ή «μειονεκτουσών») κοινωνικών κατηγοριών αποτελεί πάντα «μέση λύση»: ενισχύει την εικόνα αλλά και την πραγματική διαδικασία εξασφάλισης κοινωνικής συνοχής, χωρίς να υπαγορεύει άμεσα εφαρμογή όρων και συνθηκών που προκύπτουν από αυτή την αναγνώριση.

Η αναντιστοιχία που διαπιστώνετε αποτελεί δυνάμει συστατικό στοιχείο της σύγχρονης κοινωνίας, καθώς αντανακλά τη σχέση μεταξύ μιας πιο διευρυμένης και μιας πιο στενής ερμηνείας των αξιών που συνδέονται με τον χαρακτήρα του καθεστώτος. Έτσι η κοινωνία μας συχνά ορίζει ως θεμελιώδεις αξίες τις οποίες δεν μπορεί να σεβαστεί. Η αντίφαση αυτή χαρακτηρίζει τις κεντρικές διακηρύξεις περί ισότητας ή δικαιοσύνης αλλά και εκείνες του σεβασμού των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία.

Υπό ποιες προϋποθέσεις οι Συμβάσεις είναι δυνατόν να κάνουν τη διαφορά στην πραγματική ζωή;

Η κατοχύρωση δικαιωμάτων σε συμβάσεις είναι κοινωνικά και πολιτικά πράγματι κρίσιμη γιατί αποτελεί μια θεσμική παγίωση. Έστω δηλαδή κι αν τα δικαιώματα αυτά δεν εξασφαλίζονται ή η εφαρμογή απέχει πολύ από τη διακήρυξη, κάτι που έχει διατυπωθεί σε σύμβαση είναι πάντα δυνατόν να ανασυρθεί, να διεκδικηθεί με πολύ ισχυρά επιχειρήματα, με ισχυρή νομιμοποίηση. Οι συμβάσεις ενισχύουν έτσι αποφασιστικά κάθε προσπάθεια κριτικού ελέγχου των κοινωνικών διακρίσεων, κάθε αγώνα χειραφέτησης και κατάκτησης δυνατοτήτων και ευκαιριών πρόσβασης σε κοινωνικά αγαθά.

Ο συσχετισμός που παγιώνεται σε διακηρύξεις σαν κι αυτή των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία είναι υπέρ αυτών των δικαιωμάτων, νομιμοποιεί και τροφοδοτεί την εφαρμογή τους, παρά τις προσπάθειες απαξίωσης, εξουδετέρωσης ή αρνητικής ανασημασιοδότησής τους. Οι συμβάσεις κάνουν τη διαφορά όταν χρησιμοποιούνται ως όρια από τις ομάδες που διεκδικούν δικαιώματα: μέχρι εδώ, αυτά οφείλετε να κάνετε. Φυσικά και η πιο νόμιμη, η πιο πειστική η πιο αγωνιστική διεκδίκηση δεν είναι αναγκαστικά επιτυχής.

Πώς είναι δυνατόν να ορισθούν τα ανθρώπινα δικαιώματα και ποιες οι προϋποθέσεις άσκησής τους;

Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι το σύνολο των όρων που εξασφαλίζουν πως «εδώ και τώρα», στο δικό μας δηλαδή πολιτισμικό και ιστορ

Μετάβαση στο περιεχόμενο