ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7
Οι εκπαιδευτικές υπηρεσίες του υπουργείου εθνικής παιδείας και θρησκευμάτων
Η ιστορία της ελληνικής εκπαίδευσης ακολουθεί την αντίστοιχη του νεοελληνικής κοινωνίας. Βασικό στοιχείο από την ίδρυση του ελληνικού κράτους μέχρι σήμερα υπήρξε η εξάρτησή του από κέντρα καπιταλιστικών μητροπόλεων. Η όποια ανάπτυξη είχε τη μορφή που χαρακτηρίστηκε ως «ανάπτυξη εν υπαναπτύξει». Το γεγονός αυτό καθόρισε τόσο την οργάνωση όσο και τις προσπάθειες για μεταρρύθμιση της εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Έτσι οι κατά καιρούς παρεμβάσεις στην εκπαίδευση δεν ήταν ολοκληρωμένες του τύπου των αντίστοιχων, που πραγματοποιήθηκαν στις καπιταλιστικές μητροπόλεις. Στόχευαν στην προσαρμογή της εκπαίδευσης στο μοντέλο της κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης, που θα διατηρούσε ως κυρίαρχο δομικό στοιχείο της ελληνικής κοινωνίας την εξάρτηση.
Μετά την απελευθέρωση από τον Οθωμανικό ζυγό, το ελληνικό εκπαιδευτικό οργανώθηκε από την αρχή. Ακολουθήθηκε μια συντηρητική εκπαιδευτική πολιτική, επηρεασμένη από τους γερμανικούς, (βαυαρικούς) εκπαιδευτικούς νόμους των αρχών του 19ου αιώνα. Η επίδραση αυτή συνεχίστηκε μερικώς μέχρι τη δεκαετία του 1960. Η πολιτική αυτή αγνοούσε τη νεοελληνική πραγματικότητα και περιστρεφόταν συνεχώς με ότι είχε να κάνει με την κλασική εποχή.
Γενικά εκπαιδευτικές αλλαγές δεν μπορούν να υπάρξουν χωρίς δομικές κοινωνικές αλλαγές. Ειδικά οι παρεμβάσεις και οι μεταρρυθμίσεις στην εκπαίδευση προσδιορίζονται και οριοθετούνται από την εξέλιξη της κοινωνικοοικονομικής οργάνωσης προς την οποία υποχρεώνεται να συνδεθεί η εκπαίδευση. Μπορεί να παρατηρήσει κανείς πως το μοντέλο αυτό της κοινω-νικοοικονομικής οργάνωσης, αποτελεί μια εξωεκπαιδευτική πολιτική επιλογή. Στην περίπτωση που το επιδιωκόμενο μοντέλο είναι ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής, τότε οι μεταρρυθμιστικές προσπάθειες στην εκπαίδευση, είναι α-ποκλειστικά αστικές και επιδιώκουν την προσαρμογή της στις ανάγκες ανάπτυξης και εκσυγχρονισμού της καπιταλιστικής οικονομίας. Αυτό συνέβη στην Ελλάδα όπου οι παρεμβάσεις στο εκπαιδευτικό σύστημα φαίνεται να πετυχαίνουν βραχυπρόθεσμα τη διαχείριση των διαφαινόμενων κρίσεων οδηγώντας σε κάποιες πιο εξελιγμένες μορφές οικονομικής οργάνωσης όπως π.χ της εκβιομηχάνισης. Μακροχρόνια όμως, οδηγούν σε χρεοκοπία και συνακόλουθη παλινδρόμηση που καθιστά τη χώρα εκσυγχρονισμένη περιφέρεια. Οι Νικολινάκος και Legewie προσεγγίζοντας το φαινόμενο και αναφερόμενοι στην Ελλάδα, τη χαρακτηρίζουν ως « σε καπιταλιστική υπομητρόπολη».
Σήμερα η Εκπαίδευση στην Ελλάδα είναι υποχρεωτική για όλα τα παιδιά μεταξύ των ηλικιών 6–15. Στην υποχρεωτική εκπαίδευση περιλαμβάνονται η Πρωτοβάθμια, (Δημοτικό Σχολείο), και το πρώτο επίπεδο της Δευτεροβάθμιας, (Γυμνάσιο). Στην πραγματικότητα όμως η σχολική ζωή των παιδιών μπορεί να ξεκινά από την ηλικία των 2,5 ετών, (Προσχολική Εκπαίδευση), σε ιδρύματα (ιδιωτικά και δημόσια) που ονομάζονται Βρεφονηπιακοί Παιδικοί Σταθμοί. Το σχολικό έτος 2000 – 2001 λειτούργησαν 2. 579 βρεφονηπιακοί σταθμοί σε όλη την επικράτεια κι απ’ αυτούς 1.489 ήταν δημόσιοι και 1.090 ιδιωτικοί, ΠΙΝΑΚΑΣ 8 . Ορισμένοι Βρεφονηπιακοί Παιδικοί σταθμοί διαθέτουν και Νηπιακά Τμήματα που λειτουργούν παράλληλα προς τα Νηπιαγωγεία. Τη σχολική χρονιά 1999 – 2000, λειτούργησαν 5.600 νηπιαγωγεία, από τα οποία τα 5.489 ήταν δημόσια και τα 111 ιδιωτικά, ΠΙΝΑΚΑΣ 9.
ΠΙΝΑΚΑΣ: 8
Παιδικοι – βρεφονηπιακοι σταθμοι
Περιφέρεια: Αν. Μακεδονία – Θράκη
Δημόσιοι: 136
Ιδιωτικοί: 34
Περιφέρεια: Αττική
Δημόσιοι: 390
Ιδιωτικοί: 497
Περιφέρεια: Βόρειο Αιγαίο
Δημόσιοι: 32
Ιδιωτικοί: 17
Περιφέρεια: Δυτική Ελλάδα
Δημόσιοι: 94
Ιδιωτικοί: 58
Περιφέρεια: Δυτική Μακεδονία
Δημόσιοι: 118
Ιδιωτικοί: 14
Περιφέρεια: Ήπειρος
Δημόσιοι: 88
Ιδιωτικοί: 23
Περιφέρεια: Θεσσαλία
Δημόσιοι: 90
Ιδιωτικοί: 57
Περιφέρεια: Ιόνια Νησιά
Δημόσιοι: 26
Ιδιωτικοί: 23
Περιφέρεια: Κεντρική Μακεδονία
Δημόσιοι: 271
Ιδιωτικοί: 191
Περιφέρεια: Κρήτη
Δημόσιοι: 75
Ιδιωτικοί: 84
Περιφέρεια: Νότιο Αιγαίο
Δημόσιοι: 29
Ιδιωτικοί: 16
Περιφέρεια: Πελοπόννησος
Δημόσιοι: 70
Ιδιωτικοί: 48
Περιφέρεια: Στερεά Ελλάδα
Δημόσιοι: 70
Ιδιωτικοί: 28
ΣΥΝΟΛΟ
Δημόσιοι: 1.489
Ιδιωτικοί: 1.090
ΠΗΓΗ: Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας
ΠΙΝΑΚΑΣ: 9
ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΧΟΛΕΙΩΝ
Λειτουργούντα
5600
Μη λειτουργούντα
267
Περιφέρεια: Αν. Μακεδονία – Θράκη
Λειτουργούντα Δημόσια: 374
Λειτουργούντα Ιδιωτικά: 0
Σύνολο: 374
Μη λειτουργούντα Δημόσια: 27
Μη λειτουργούντα Ιδιωτικά: 0
Σύνολο: 27
Περιφέρεια: Κεντρική Μακεδονία
Λειτουργούντα Δημόσια: 962
Λειτουργούντα Ιδιωτικά: 15
Σύνολο: 977
Μη λειτουργούντα Δημόσια: 32
Μη λειτουργούντα Ιδιωτικά: 0
Σύνολο: 32
Περιφέρεια: Δυτική Μακεδονία
Λειτουργούντα Δημόσια: 257
Λειτουργούντα Ιδιωτικά: 0
Σύνολο: 257
Μη λειτουργούντα Δημόσια: 32
Μη λειτουργούντα Ιδιωτικά: 0
Σύνολο: 32
Περιφέρεια: Θεσσαλία
Λειτουργούντα Δημόσια: 547
Λειτουργούντα Ιδιωτικά: 15
Σύνολο: 562
Μη λειτουργούντα Δημόσια: 24
Μη λειτουργούντα Ιδιωτικά: 0
Σύνολο: 24
Περιφέρεια: Ήπειρος
Λειτουργούντα Δημόσια: 271
Λειτουργούντα Ιδιωτικά: 2
Σύνολο: 273
Μη λειτουργούντα Δημόσια: 53
Μη λειτουργούντα Ιδιωτικά: 0
Σύνολο: 53
Περιφέρεια: Ιόνια Νησιά
Λειτουργούντα Δημόσια: 170
Λειτουργούντα Ιδιωτικά: 0
Σύνολο: 170
Μη λειτουργούντα Δημόσια: 13
Μη λειτουργούντα Ιδιωτικά: 0
Σύνολο: 13
Περιφέρεια: Δυτική Ελλάδα
Λειτουργούντα Δημόσια: 445
Λειτουργούντα Ιδιωτικά: 4
Σύνολο: 449
Μη λειτουργούντα Δημόσια: 22
Μη λειτουργούντα Ιδιωτικά: 0
Σύνολο: 22
Περιφέρεια: Στερεά Ελλάδα
Λειτουργούντα Δημόσια: 340
Λειτουργούντα Ιδιωτικά: 4
Σύνολο: 344
Μη λειτουργούντα Δημόσια: 18
Μη λειτουργούντα Ιδιωτικά: 0
Σύνολο: 18
Περιφέρεια: Πελοπόννησος
Λειτουργούντα Δημόσια: 350
Λειτουργούντα Ιδιωτικά: 5
Σύνολο: 355
Μη λειτουργούντα Δημόσια: 11
Μη λειτουργούντα Ιδιωτικά: 0
Σύνολο: 11
Περιφέρεια: Αττική
Λειτουργούντα Δημόσια: 999
Λειτουργούντα Ιδιωτικά: 62
Σύνολο: 1.061
Μη λειτουργούντα Δημόσια: 15
Μη λειτουργούντα Ιδιωτικά: 1
Σύνολο: 16
Περιφέρεια: Βόρειο Αιγαίο
Λειτουργούντα Δημόσια: 152
Λειτουργούντα Ιδιωτικά: 1
Σύνολο: 153
Μη λειτουργούντα Δημόσια: 2
Μη λειτουργούντα Ιδιωτικά: 0
Σύνολο: 2
Περιφέρεια: Νότιο Αιγαίο
Λειτουργούντα Δημόσια: 202
Λειτουργούντα Ιδιωτικά: 0
Σύνολο: 202
Μη λειτουργούντα Δημόσια: 5
Μη λειτουργούντα Ιδιωτικά: 0
Σύνολο: 5
Περιφέρεια: Κρήτη
Λειτουργούντα Δημόσια: 420
Λειτουργούντα Ιδιωτικά: 3
Σύνολο: 423
Μη λειτουργούντα Δημόσια: 12
Μη λειτουργούντα Ιδιωτικά: 0
Σύνολο: 12
Σύνολα
Λειτουργούντα Δημόσια: 5.489
Λειτουργούντα Ιδιωτικά: 111
Σύνολο: 5.600
Μη λειτουργούντα Δημόσια: 266
Μη λειτουργούντα Ιδιωτικά: 1
Σύνολο: 267
* Μη λειτουργούντα θεωρούνται τα σχολεία στα οποία, λόγω συγχωνεύσεων, δεν γράφτηκαν μαθητές
ΠΗΓΗ: Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας
Παραστατική συνολική εικόνα του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος σε όλα τα επίπεδα μπορεί να έχει από το ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2. απ’ αυτό εύκολα μπορεί να διαπιστώσει κανείς την απόλυτα κάθετη λειτουργικότητά του στα δυο πρώτα επίπεδα και τη σχετικά μονοκατεύθυντη λειτουργία του στο ανώτερο και ανώτατο επίπεδό. Η επίσημη τυπική εκπαίδευση χαρακτηρίζεται από καθορισμένη διάρκεια σπουδών, επαναληψιμότητα και απονομή επίσημου τίτλου σπουδών στο τέλος τους, ο οποίος αποτελεί και την κρατική νομιμοποίησή της. Η διαβάθμιση των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων συνεπάγεται την υποχρέωση κατοχής του αποδεικτικού τίτλου, (απολυτηρίου, πτυχίου κλπ.), του προηγούμενου επιπέδου σπουδών για τη συνέχιση στο επόμενο.
Η διάρκεια της φοίτησης στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση (Δημοτικό) είναι εξαετής, με ηλικία εισόδου το 6ο έτος. Παράλληλα προς τα κοινά Νηπιαγωγεία και Δημοτικά λειτουργούν και Ολοήμερα σχολεία, τα οποία έχουν διευρυμένο ωράριο λειτουργίας και εμπλουτισμένο Αναλυτικό Πρόγραμμα, (ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2).
Η μετα – υποχρεωτική Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, σύμφωνα με την αναμόρφωση του 1997, περιλαμβάνει δυο τύπους σχολείων:
α. Τα Ενιαία Λύκεια
β. Τα Τεχνικά Επαγγελματικά Εκπαιδευτήρια (ΤΕΕ).
Η διάρκεια της φοίτησης είναι τρία χρόνια για τα Ενιαία Λύκεια και δυο χρόνια, (Α΄ κύκλος σπουδών), ή τρία χρόνια, ( Β΄ κύκλος σπουδών) στα Τεχνικά Επαγγελματικά Εκπαιδευτήρια, ενώ δεν αποκλείονται αμοιβαίες μετακινήσεις από τον ένα τύπο των σχολείων αυτών στον άλλο. Επίσης λειτουργούν και Μουσικά, Εκκλησιαστικά και Αθλητικά Γυμνάσια και Λύκεια.
Στη μετα-υποχρεωτική Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση εντάσσονται και τα Ινστιτούτα Επαγγελματικής Κατάρτισης (ΙΕΚ), τα οποία προσφέρουν επίσημη αλλά αδιαβάθμιτη εκπαίδευση. Τα Ιδρύματα αυτά χαρακτηρίζονται αδιαβάθμιτα, γιατί δέχονται τόσο αποφοίτους Γυμνασίου όσο και αποφοίτους Λυκείου, ανάλογα με τις επιμέρους ειδικότητες που προσφέρουν.
Η δημόσια πανεπιστημιακή εκπαίδευση παρέχεται στα ΑΕΙ και τα ΤΕΙ. Η εισαγωγή των φοιτητών στα ιδρύματα αυτά εξαρτάται από την επίδοσή τους σε εξετάσεις εθνικού επιπέδου που λαμβάνουν χώρα στη Β΄ και Γ΄ τάξη του Λυκείου. Επιπρόσθετα, στο Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο οι φοιτητές γίνονται αποδεκτοί από την ηλικία των 22 ετών μετά από κλήρωση. Μια λεπτομερέστερη ανάλυση του εκπαιδευτικού μας συστήματος μπορεί να δείξει ότι το σύνολο των εκπαιδευτικών υπηρεσιών που προσφέρονται στην Ελλάδα αποτελεί ένα πλέγμα πολύ πιο πολύπλοκο, πολυεπίπεδο και διαφοροποιημένο. Πολλές άλλες εκπαιδευτικές υπηρεσίες, διαβαθμισμένες ή αδιαβάθμιστες, προσφέρονται μέσα στο επίσημο εκπαιδευτικό σύστημα και σε συνεργασία με αυτό ή και εντελώς ανεξάρτητες από όσες εντάσσονται στον βασικό πυρήνα του. Τέτοιου είδους υπηρεσίες μπορεί ν’ αναφερθούν:
ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ: 2
Το ελληνικο εκπαιδευτικο συστημα
ΥΠΕΠΘ (2005): «Δελτίο Πληροφοριών», ΟΕΔΒ, Αθήνα
7.1. Τα Κέντρα Συμβουλευτικής και Προσανατολισμού – ΚΕ.ΣΥ.Π.
Ιδρύθηκαν με το Νόμο 2525/97 και οργανώθηκαν από το ΥΠΕΠΘ σε συνεργασία με τον Τομέα Σχολικού Επαγγελματικού Προσανατολισμού του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου. Στην παρούσα φάση λειτουργούν δυο Κέντρα Συμβουλευτικής και Προσανατολισμού με ιδιαίτερο χαρακτήρα:
i) Το Κέντρο Συμβουλευτικής και Προσανατολισμού του Υπουργείου Παιδείας, το οποίο υπάγεται στο Τμήμα Σχολικού Επαγγελματικού Προσανατολισμού στη Διεύθυνση Συμβουλευτικού Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Εκπαιδευτικών Δραστηριοτήτων. Έχει ως έργο του το συντονισμό και τη διοικητική στήριξη σε κεντρικό επίπεδο των ΚΕ.ΣΥ.Π. και των Γραφείων ΣΕΠ της χώρας.
ii) Το Κέντρο Συμβουλευτικής και Προσανατολισμού του Π.Ι. που λειτουργεί στον Τομέα ΣΕΠ του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου και είναι υπεύθυνο για την επιστημονική στήριξη των ΚΕ.ΣΥ.Π. και Γραφείων ΣΕΠ της χώρας.
Παράλληλα, λειτουργούν ΚΕ.ΣΥ.Π. στις έδρες των Νομών της χώρας. Συνολικά λειτουργούν 68 Κέντρα σε όλη τη χώρα. Παρέχουν υπηρεσίες εκπαιδευτικής και επαγγελματικής συμβουλευτικής και πληροφόρησης σε όλους τους νέους μέχρι 25 ετών και στους γονείς τους, καθώς και στήριξη των εκπαιδευτικών που εφαρμόζουν τον ΣΕΠ στα σχολεία τους, σε ατομική ή ομαδική βάση, σε θέματα εκπαιδευτικής και επαγγελματικής σταδιοδρομίας. Είναι στελεχωμένα με Υπεύθυνο Συμβουλευτικής Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Ειδικό Πληροφόρησης και Τεκμηρίωσης, διαθέτουν βιβλιοθήκη με βιβλία και πληροφοριακό υλικό σχετικά με τον ΣΕΠ.
