ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3
Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ.
3.1. Εισαγωγικά
Η πρώτη φορά που γίνεται συζήτηση για την Ειδική Εκπαίδευση στην Ελλάδα είναι στη διάρκεια του Πρώτου Ελληνικού Εκπαιδευτικού Συνεδρίου 31/3 – 4/4 του 1904. Στη συνεδρίαση της 2 – 4 -1904 στο Τμήμα Στοιχειώδους Εκπαίδευσης ο εισηγητής Θεμιστοκλής Μιχαλόπουλος στο η΄ εδάφιο ανακοινώνει:
«Θεωρείται αναγκαία η ίδρυσις σχολείων α΄. τυφλών, β΄. κωφαλάλων γ΄. ηλιθίων δ΄. ηθικώς διαστρόφων παίδων».
Δέκα χρόνια αργότερα το Γραφείο Υγιεινής του Υπουργείου Εκκλησιαστικών και της Δημόσιας Εκπαίδευσης εισηγείται το ίδιο: «είνε ανάγκη να ιδρυθούν και παρ΄ υμίν ειδικά σχολεία δια τους βραδύνοας, τυφλούς και κωφαλάλους».
Παρά τα αναμενόμενα όμως, το κατά τ΄ άλλα καινοτόμο νομοσχέδιο του 1913 για την επιβολή της υποχρεωτικής φοίτησης, προτείνει την απαλλαγή απ’ αυτή για προφανείς λόγους: «τους φρενοπαθείς και ηλιθίους και τους μήπω ωρίμους προς μαθητείαν».
Ο ελληνικός Νόμος που για πρώτη φορά αναφέρεται στα άτομα με μειονεξίες και αναπηρίες, ( Α.ΜκΑ ), είναι ο Νόμος1681/ 22- 1- 1919, «Περί αλητείας και επαιτείας», που ψηφίστηκε ομόφωνα απ’όλα τα κόμματα. Επέβάλλε ποινή 1000 δρχ. και φυλάκιση τριών μηνών σε άτομα που εκμεταλλεύονταν ανάπηρα άτομα με σκοπό την πρόκληση οίκτου με σκοπό την επαιτεία. Ο πρώτος Νόμος που αφορά την ειδική εκπαίδευση είναι ο Ν. 4397/ 24 – 8 – 1929 που στο κεφ. Ε΄ Άρθρο 11 § 1, αναφέρει «Μετά γνωμοδότησιν του Εποπτικού Συμβουλίου και προτάσει του Εκπαιδευτικού δύναται το Υπουργείον να κανονίση ιδίαν ιδίαν διδασκαλίαν δια τους πνευματικώς ανωμάλους παίδας δημοτικού τινός σχολείου ή να καταρτίση χάριν αυτών ιδίαν τάξιν ή και ίδιον σχολείον, εάν υπάρχη τοιούτων επαρκής.
Κατά τον αυτόν τρόπον δύναται το Υπουργείον να ιδρύση και υπαίθρια σχολεία χάριν των ασθενών παίδων».
Ο Αναγκαστικός Νόμος 453/ 30 – 1 – 1937, «Περί ιδρύσεως σχολείου ανωμάλων παίδων κ.λ.π» ο οποίος μετά από υπουργική απόφαση έδινε το δικαίωμα ίδρυσης ειδικού δημοτικού σχολείου και ειδικών τάξεων στην Αθήνα και την επαρχία. Το αξιοσημείωτο σ’ αυτόν είναι πως καθορίζει για πρώτη φορά πως «.. Δια την λειτουργίαν των ανωτέρω σχολείων αποσπώνται μέχρι τριών δι’ έκαστον λειτουργοί της δημοτικής ή της μέσης εκπαιδεύσεως». Ο Νόμος αυτός τροποποιήθηκε με τον Αναγκαστικό Νόμο 1049/ 27 – 1 – 1938 το σχολείο ονομάζεται «Πρότυπον Ειδικόν Σχολείον» και καθορίζονται τα της λειτουργίας του, καθώς και στην επιλογή του προσωπικού.
Ο Αναγκαστικός Νόμος 726/ 15 – 6 – 1937, «Περί συγχωνεύσεως του οίκου κωφαλάλων Χαραλάμπους και Ελένης Σπηλιοπούλου μετά του Εθνικού Οίκου Κωφαλάλων», προσδιορίζει το καθεστώς συγχώνευσης των δυο ιδρυμάτων κωφών σε ένα με τίτλο «Εθνικό Ίδρυμα Προστασίας Κωφαλάλων». Το ίδρυμα αυτό λειτούργησε και συνεχίζει να λειτουργεί υπό τον άμεσο έλεγχο και την εποπτεία του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας. Στον ίδιο ΦΕΚ / 228 που δημοσιεύεται ο παραπάνω Νόμος δημοσιεύεται και το «Περί εκτελέσεως του υπ’αριθ.453/1937 Αναγκαστικού Νόμου» με το οποίο για πρώτη φορά καθορίζονται λεπτομερώς τα της λειτουργίας του σχολείου και για πρώτη φορά καθορίζεται στη χώρα κατηγοριοποίηση των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, ο τρόπος εγγραφής τους στο σχολείο και ένα τυπικό περίγραμμα αναλυτικού προγράμματος. Η τελική μορφή του παραπάνω Νόμου διαμορφώνεται με τον Αναγκαστικό Νόμο 1049/ 27 – 1 – 1938 , «Περί τροποποιήσεως και συμπληρώσεως του Α.Ν. 453/1937. Το Βασιλικό Διάταγμα ΦΕΚ/ 170/ 2 – 5 – 1939 «Περί εκτελέσεως του υπ’αριθ. Α.Ν. 1049/1938 περί τροποποιήσεως και συμπληρώσεως του Α.Ν. 453/1937».
Ο Νόμος 1894/ 1 – 8 – 1951 «Περί προστασίας και αποκαταστάσεως των τυφλών» καθορίζει για πρώτη φορά στην Ελλάδα τον τρόπο κατηγοριοποίησης των τυφλών και μερικώς βλεπόντων, την υποχρεωτική εγγραφή των παιδιών σε σχολεία τυφλών, τα της επαγγελματικής τους αποκατάστασης και περίθαλψης, αλλά και ορίζει την σύσταση του Συμβουλίου Προστασίας Τυφλών στο Υπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας.
Μετά το τέλος του εμφυλίου πολέμου συστήνονται δυο επιτροπές παιδείας, του 1958 και του 1970, για τα θέματα περί παιδείας και για πρώτη φορά γίνεται επίσημα λόγος για Ειδική Αγωγή προγραμματίζεται η ίδρυση του «Γραφείου Ειδικής Εκπαιδεύσεως» στο ΥΠΕΠΘ ουσιαστικά μέχρι τη δεκαετία του 1970 έχουμε μια πενία νομοθετικής δράσης σε θέματα Ειδικής Εκπαίδευσης. Η μόνη εξαίρεση είναι δυο Νομοθετικά Διατάγματα που αφορούν όμως και τα δυο μια ειδική περίπτωση νομοθετικής κατοχύρωσης ενός ιδιωτικού ειδικού σχολείου.
Το Νομοθετικό Διάταγμα 3635/ 16 – 11 – 1956, «Περί αναγνωρίσεως ως ισοτίμων προς δημόσια ιδιωτικών σχολείων στοιχειώδους εκπαιδεύσεως δια βαρηκόους ή κωφούς μαθητάς, καθορισμού του προγράμματος μαθημάτων τούτων και κρατικής ενισχύσεώς των» και η συνέχειά του ο Νόμος 4466/ 10 – 5 – 1965, «Περί αναγνωρίσεως ως ισοτίμου προς τα δημόσια σχολεία Μέσης Εκπαιδεύσεως του υπό του Προτύπου Ειδικού Εκπαιδευτηρίου ιδρυθέντος ιδιωτικού Γυμνασίου Κωφών και Βαρηκόων Παίδων».
Με την Υπουργική Απόφαση 101491/ 1 – 8 – 1969 πραγματοποιείται η Ίδρυση του Γραφείου Ειδικής Αγωγής. Την ίδια χρονιά καλούνται και οι πρώτοι 50 δάσκαλοι για μετεκπαίδευση στην Ειδική Αγωγή στο Μ.Δ.Δ.Ε. Το Νομοθετικό Διάταγμα 1222 / 31 – 8 – 1972 , «Περί μετεκπαιδεύσεως του εκπαιδευτικού προσωπικού Δημοτικής Εκπαιδεύσεως και αναδιοργανώσεως του Διδασκαλείου Δημοτικής Εκπαιδεύσεως», καθορίζει πλέον νομοθετικά τη λειτουργία του Διδασκαλείου στο οποίο όμως η μετεκπαίδευση στην Ειδική Αγωγή γίνεται διετής από το ακαδημαϊκό έτος 1975 – 76.
Η θέση της ειδικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα, συνάγεται κυρίως μέσα από το γενικό πνεύμα που η πολιτεία την προσδιορίζει και την αποδέχεται. Στο δεύτερο μέρος του Ελληνικού Συντάγματος του 1975, στο Κεφάλαιο των Ατομικών και Κοινωνικών δικαιωμάτων, στο άρθρο 15 § 2 και 4 αναφέρεται:
§2. «Η παιδεία αποτελεί βασικήν αποστολήν του Κράτους, έχει δε ως σκοπόν την ηθικήν, πνευματικήν και φυσικήν αγωγήν των Ελλήνων, την ανάπτυξιν της εθνικής και θρησκευτικής συνειδήσεως και την διάπλασιν αυτών ως ελευθέρων και υπευθύνων πολιτών…»
§4. «Πάντες οι Ελληνες έχουν δικαίωμα δωρεάν παιδείας καθ΄ όλας τας βαθμίδας αυτής, εις τα κρατικά εκπαιδευτήρια. Το κράτος ενισχύει τους διακρινομένους, ως και τους δεομένους αρωγής ή ειδικής προστασίας σπουδαστάς, αναλόγως προς τας ικανότητας αυτών».
Στη βάση της παραπάνω Συνταγματικής διάταξης και με δεδομένο ότι γίνονται Νόμοι όλες οι διεθνείς Συμβάσεις, Διακηρύξεις και αποφάσεις της Ε.Ε που ενσωματώνονται στο εσωτερικό δίκαιο με απόφαση της βουλής υποχρεωτικά.
Σε γενικές γραμμές η εξέλιξη της Ειδικής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα ακολούθησε την παρακάτω χρονολογική πορεία:
– 1905 Με πρωτοβουλία του Δ. Βικέλλα Προέδρου του Συλλόγου προς Διάδοση των Ωφελίμων Βιβλίων ιδρύεται το Σωματείο «Οίκος Τυφλών»
– 1905 Πραγματοποιείται η πρώτη προσπάθεια για θεραπεία διαταραχών του λόγου στην παιδική ηλικία από το δάσκαλο Αχιλλέα Διαμαντάρα
– 1906 Ιδρύεται στην Καλλιθέα το πρώτο σχολείο τυφλών, στο πλαίσιο του Σωματείου «Οίκος Τυφλών», από την Ειρήνη Λασκαρίδου η οποία δημιουργεί και το ελληνικό σύστημα Braille στηριγμένη στο αντίστοιχο γαλλικό
– 1917 Ιδρύονται από το ελληνικό κράτος τα πρώτα Αναμορφωτικά Καταστήματα Ανηλίκων για παιδιά με παραπτωματική συμπεριφορά μέχρι 12 ετών.
– 1923 ιδρύεται το πρώτο σχολείο κωφών στην Καλλιθέα με την επωνυμία, «Εθνικός Οίκος Κωφαλάλων», με πρωτοβουλία της αμερικανικής φιλανθρωπικής οργάνωσης East Relief.
– 1929 Με διάταξη που περιλαμβάνεται στον μεταρρυθμιστικό περί παιδείας Νόμο γίνεται περιγραφή του τρόπου ίδρυσης σχολείων παιδιών με νοητική υστέρηση
– 1934 Ιδρύεται η «Σχολή Τυφλών Κοριτσιών», στη Φιλοθέη από την Ειρήνη Λασκαρίδου που αποχώρησε από τον «Οίκο Τυφλών»
– 1935 Ιδρύεται η Εταιρεία Προστασίας Αναπήρων Παίδων, με σκοπό την εκπαίδευση των παιδιών με κινητική αναπηρία
– 1935 αρχίζει για πρώτη φορά η διδασκαλία μαθήματος ειδικής αγωγής. Ο καθηγητής Σωκράτης Καραντινός διδάσκει αγωγή του λόγου στο Μαράσλειο Διδασκαλείο
– 1936 Χτίζεται, με δαπάνες του Χαρ.Σπηλιόπουλου, το Εθνικό Ίδρυμα Κωφαλάλων
– 1937 Ιδρύεται το Κέντρο Προστασίας Αναπήρων Παίδων από την ελληνική εταιρεία Προστασίας Αναπήρων Παίδων με τη βοήθεια του Ιδρύματος Near East Foundation, με σκοπό την προστασία, θεραπεία και εκπαίδευση των σωματικά ανάπηρων παιδιών
– 1937 Ιδρύεται το «Πρότυπο Ειδικό Σχολείο Αθηνών, από τη Ρόζα Ιμβριώτη σε συνεργασία με τους Κ. Καλαντζή, Π. Βακαρέλη – Καλαντζή, Λ.Δρόσου – Πιστικίδου, Α. Πέρρο, Ε. Κονταράτου – Ρούσσου. Η εργασία της ομάδας κατά την πρώτη φάση λειτουργίας του σχολείου υπήρξε καθοριστική για την ειδική αγωγή των παιδιών με νοητική υστέρηση στη χώρα μας. Παράλληλα σε απογευματινά φροντιστήρια η Ρ. Ιμβριώτη δίδασκε αγωγή του λόγου σε γονείς. Δυστυχώς το έργο του σχολείου αυτού δεν συνεχίστηκε λόγω του Παγκοσμίου Πολέμου καθώς και του εμφυλίου που επακολούθησε.
– Κατά τη διάρκεια της κατοχής στο σχολείο της Π.Ε.Ε.Α δημιουργήθηκε πάλι από τον Σ. Καραντινό μια ειδική τάξη στην οποία φοιτούσαν περίπου 15 παιδιά με διάφορες διαταραχές του λόγου.
– Το 1945 ιδρύεται η ΕΛΕΠΑΠ
– Μετά το τέλος και του εμφυλίου πολέμου στη δεκαετία του 1950 ιδρύθηκαν, στο πλαίσιο μιας φιλανθρωπικής αλλά και επιστημονικής διάστασης διάφορα ιδρύματα και επιστημονικοί σύλλογοι.
– Το 1954 ιδρύεται ο Μορφωτικός Σύλλογος «Αθήναιον» από μια ομάδα επιστημόνων, οι οποίοι, εξαιτίας των πολιτικών τους πεποιθήσεων και των ιδιαιτέρων συνθηκών της μετεμφυλιακής περιόδου, αδυνατούσαν να εργαστούν στη δημόσια εκπαίδευση. Η ομάδα αυτή που φαίνεται να είναι όχι μόνο επιστημονικά καταρτισμένη αλλά και ενημερωμένη για τις επικρατούσες τάσεις στην Ευρώπη, την οργάνωση και διάρθρωση των κατάλληλων για την ειδική αγωγή σχολείων καθώς και για τις διαγνωστικές και υποστηρικτικές υπηρεσίες που απαιτούνται, ίδρυσε:
α. Τον πρώτο Ιατροπαιδαγωγικό Συμβουλευτικό Σταθμό
β. Την Εταιρία Ψυχικής Υγιεινής και Νευροψυχιατρικής του Παιδιού.
– Το 1956 ιδρύεται ο «Τομέας Ψυχικής Υγιεινής» από το «Βασιλικό Εθνικό Ίδρυμα» με πρώτη διευθύντρια την Άννα Πιπινέλη – Ποταμιάνου
– Το 1964 μετονομάστηκε σε «Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών»
– Το 1957 ιδρύεται η Ελληνική Εταιρεία Ψυχικής Υγιεινής και Νευροψυχιατρικής του Παιδιού
– Το 1959 ιδρύεται το Πρότυπο Ειδικό Σχολείο «η Αγία Φιλοθέη» και λειτουργεί τελικά ως ιδιωτικό σχολείο «Απροσαρμόστων Παίδων» από το Ιανουάριο του 1960 στο Π.Ψυχικό
– Το 1960 ιδρύεται το Ψυχολογικό Κέντρο Βορείου Ελλάδος με σκοπό την παροχή εκπαίδευσης και θεραπευτικής συνδρομής σε παιδιά και εφήβους με νοητική υστέρηση και προβλήματα συμπεριφοράς
– Το 1961 επίσης άρχισε τη λειτουργία του το Τμήμα Ειδικής Αγωγής για εκπαιδεύσιμους στο Νευροψυχιατρικό Νοσοκομείο Νταού Πεντέλης
– Το 1962 ιδρύεται το «Στουπάθειο» Κέντρο Θεραπευτικής Παιδαγωγικής από την Ένωση Γονέων και Κηδεμόνων Απροσαρμόστων Παίδων στο Χαλάντρι
– Τον Ιανουάριο του 1964 άρχισε να λειτουργεί το Ίδρυμα Προστασίας Απροσαρμόστων Παίδων «Η Θεοτόκος»
– το 1969 ιδρύθηκε το Γραφείο Ειδικής Εκπαίδευσης στο ΥΠΕΠΘ και την ίδια χρονιά καλούνται να μετεκπαιδευτούν για την Ειδική Αγωγή στο ΜΔΔΕ οι πρώτοι 50 δάσκαλοι
– Τη σχολική χρονιά 1972 – 73 ιδρύθηκαν και λειτούργησαν τα πρώτα 45 Ειδικά Σχολεία του ΥΠΕΠΘ, για παιδιά με νοητική υστέρηση
– Το 1975 με Νόμο επεκτείνεται η μετεκπαίδευση των δασκάλων Ειδικής Αγωγής από 1 σε 2 έτη και κατοχυρώνεται Συνταγματικά το δικαίωμα εκπαίδευσης των παιδιών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες
– Το 1975 Το γραφείο Ειδικής Εκπαίδευσης του ΥΠΕΠΘ εξελίσσεται σε Τμήμα
– Το 1976 καταρτίστηκε το πρώτο νομοσχέδιο για την Ειδική Αγωγή και το Γραφείο Ειδικής Εκπαίδευσης μετεξελίσσεται σε Διεύθυνση Ειδικής Αγωγής
– Το 1979 ψηφίστηκε ο Νόμος 963 για την «Επαγγελματικής αποκαταστάσεως αναπήρων και εν γένει ατόμων μειωμένων ικανοτήτων».
– Το 1981 ψηφίστηκε ο Νόμος 1143/ § 17, 20, 22, «Περί ειδικής αγωγής, ειδικής επαγγελματικής εκπαιδεύσεως, απασχολήσεως και κοινωνικής μερίμνης, των αποκλινόντων εκ του φυσιολογικού ατόμων και άλλων τινών εκπαιδευτικών διατάξεων».
– Το 1985 ψηφίστηκε ο Νόμος 1566.
– Το 2000 ψηφίστηκε ο Νόμος 2817 που αφορά αποκλειστικά την Ειδική Εκπαίδευση.
