ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΑ ΟΦΕΛΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥΣ ΣΕ ΑΘΛΗΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΑΣΒΕΣΤΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ – ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Άθληση και Υγεία – Μέρος 3ο
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1
1.1. ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ
Αναπηρία είναι οποιαδήποτε κατάσταση του σώματος και του νου που δυσκολεύει ή περιορίζει την επικοινωνία ενός ατόμου με το περιβάλλον του ή την εκτέλεση διαφόρων κινήσεων. Η αναπηρία μπορεί να είναι κινητική, αισθητηριακή, ψυχική, νοητική, αναπτυξιακή, γνωστική ή ένας συνδυασμός τους και διακρίνεται σε ολική και μερική. Αναπηρία είναι δηλαδή μια σύνθετη κατάσταση στη ζωή ενός ατόμου που μπορεί να περιορίσει ουσιαστικά τις βασικές δραστηριότητες της ζωής του και την ικανότητά του να ενσωματωθεί στην κοινωνία (Maher S Al-Jadid, 2013). Οι βασικές κατηγορίες αναπηρίας παρουσιάζονται στον πίνακα 1:
ΚΙΝΗΤΙΚΗ
Εγκεφαλική παράλυση
Τετραπληγία
Ημιπληγία
Παραπληγία
Aκρωτηριασμός
ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑΚΗ
Κώφωση
Οπτική διαταραχή
ΝΟΗΤΙΚΗ
Νοητική αναπηρία
Αυτισμός
Σύνδρομο Down
Πίνακας 1. Βασικές μορφές αναπηρίας
1.2. ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑ
Η περιορισμένη κινητικότητα και δραστηριότητα έχουν ψυχολογικές επιπτώσεις στα άτομα με κινητική αναπηρία, και έτσι τα ίδια και το περιβάλλον τους αναφέρουν πληθώρα καταθλιπτικών συμπτωμάτων και προβληματικών συμπεριφορών από την στιγμή έναρξης της αναπηρίας τους. Συγκεκριμένα τα άτομα με κινητική αναπηρία είναι 3 φορές πιο πιθανό να εμφανίσουν κατάθλιψη σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό και βρίσκονται ανάμεσα στα πιο αδρανή στην κοινωνία εξαιτίας των συνθηκών (Jin-Won Noh, 2016; Richardson, 2016). Παρόλα αυτά, αρκετά άτομα με τη συγκεκριμένη μορφή αναπηρίας προσαρμόζονται αρκετά καλά στις περιστάσεις και μπορούν να είναι λειτουργικοί στην καθημερινότητά τους (Dunn D.S., 2021). Τα άτομα αυτά βρίσκονται σε μειονεκτική θέση όσον αφορά τις ευκαιρίες τους να συμμετέχουν στα κοινά, να αναλάβουν ρόλους και να συμμετέχουν σε δραστηριότητες της επιθυμίας τους διότι δεν υπάρχουν οι κατάλληλες εγκαταστάσεις για να τους υποστηρίξουν με ασφάλεια (Jin-Won Noh, 2016). Η κοινωνική απομόνωση και κατά συνέπεια η έλλειψη κοινωνικών δεσμών σχετίζονται με προβλήματα υγείας (σωματικά και ψυχικά) και κατά συνέπεια με την αύξηση της θνησιμότητας. Αυτά τα συμπεράσματα ισχύουν και για τον γενικό πληθυσμό αλλά είναι ιδιαίτερα συνδεδεμένα για τα άτομα με κινητικές αναπηρίες. Σημαντικό ρόλο στην ψυχική υγεία των ατόμων με αναπηρίες παίζει η υποστήριξη από το κοντινό περιβάλλον τους, καθώς και η κοινωνική υποστήριξη διότι εξομαλύνει τις αρνητικές συνέπειες στρεσογόνων παραγόντων που δημιουργούνται εξαιτίας της εκάστοτε αναπηρίας
(Tough, 2017; Terill, 2014).
1.1.1. ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΠΑΡΑΛΥΣΗ (CEREBRAL PALSY)
Η εγκεφαλική παράλυση αναπτύσσεται και διαγιγνώσκεται στην πρώιμη παιδική ηλικία, για αυτό και συχνά θεωρείται παιδιατρική πάθηση. Ωστόσο, είναι μια δια βίου κατάσταση, με την πλειοψηφία των παιδιών να φτάνουν έως την ενηλικίωση, ανάλογα με την σοβαρότητα της πάθησης και τις σχετικές σωματικές συνοσηρότητες. Έρευνες έχουν δείξει ότι τα άτομα κατά την ενηλικίωση μπορεί να εμφανίσουν επιδείνωση στην λειτουργικότητά τους και να αναπτύξουν δευτερογενή προβλήματα υγείας (Kimberley S. 2018). Πρόκειται για την πιο κοινή σωματική αναπηρία στην παιδική ηλικία και αναφέρεται στη διαταραχή της κίνησης ή της στάσης του σώματος, που συνήθως συνοδεύεται από προβλήματα της γλώσσας και της επικοινωνίας, νοητική υστέρηση, επιληψία, συμπεριφορικές και συναισθηματικές δυσκολίες. Μελέτες έχουν καταδείξει ότι τα περιστατικά εγκεφαλικής παράλυσης παγκοσμίως ανέρχονται σε 1 στα 500 άτομα (Eunson P., 2012; Oskoui M., 2013; Krigger, 2006).
Στα άτομα με εγκεφαλική παράλυση παρατηρείται χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση διότι δεν αισθάνονται συναισθηματική υποστήριξη και αποδοχή από το περιβάλλον τους. Αυτό ξεκινάει από την παιδική ηλικία καθώς σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 2019, διαπιστώθηκε ότι τα παιδιά με εγκεφαλική παράλυση ήταν απομονωμένα από τους υπόλοιπους συμμαθητές τους, με αποτέλεσμα να έχουν κακή ψυχική υγεία και χαμηλότερη ακαδημαϊκή επίδοση στο σχολείο (Makris T., 2019). Επιπλέον, τα άτομα με εγκεφαλική παράλυση είναι πιο πιθανό να διαγνωστούν με κατάθλιψη και άγχος σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό. Αυτά τα αποτελέσματα έχουν παρατηρηθεί διότι τα άτομα αυτά παρουσιάζουν πολυνοσηρότητα, αυξημένο πόνο, περιορισμούς στη λειτουργικότητά τους, δυσκολία στη δημιουργία κοινωνικών σχέσεων και χαμηλή ποιότητα ύπνου (Kimberley S., 2018).
