«Προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία όρασης σε μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους και πινακοθήκες»- ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Φανής Τσικούρα- ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΠΜΣ «Επιστήμες της αγωγής: Ειδική αγωγή, εκπαίδευση και αποκατάσταση»  – Μέρος 41ο

 

Συνέντευξη 5

 

Δημογραφικά Στοιχεία

Φύλο: Γυναίκα

Ηλικία: 58 ετών

Επίπεδο εκπαίδευσης: Τριτοβάθμια εκπαίδευση

Γενικές Ερωτήσεις

Η αναπηρία είναι εκ γενετής ή επίκτητη;

Η αναπηρία είναι εκ γενετής.

Σε ποια ηλικία εμφανίστηκαν τα προβλήματα όρασης;

Τα προβλήματα όρασης άρχισαν να εμφανίζονται έντονα γύρω στα 10, και γύρω στα 14 δεν έβλεπα πια καθόλου.

Ποια είναι η κατάσταση της όρασής σας αυτή τη στιγμή; Μέτρια οπτική αναπηρία, Βαριά οπτική αναπηρία, Πλήρης τύφλωση;

Η όρασή μου είναι πλήρης τύφλωση.

Πάντα μετακινούμαι μόνη μου.

Πώς μετακινείστε συνήθως; Με το λευκό μπαστούνι, με σκύλο οδηγό, με συνοδό;

Μετακινούμαι με λευκό μπαστούνι.

Ερωτήσεις Προσβασιμότητας

Ποια είναι η γενική άποψή σας σχετικά με την προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία όρασης σε χώρους πολιτισμού (π.χ. μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους, πινακοθήκες); Τι δεν είναι προσβάσιμο;

Στην Αθήνα, τα μουσεία που μπορεί να επισκεφτεί κάποιος τυφλός είναι πολύ λίγα. Για παράδειγμα, το Μουσείο της Ακρόπολης είναι δύσκολο να το επισκεφτείς γιατί δεν υπάρχει ξεναγός για να βοηθήσει. Παλιότερα υπήρχε, αλλά τώρα δεν υπάρχει πια. Υπάρχουν κάποια μουσεία που διαθέτουν ηχογραφημένα εκθέματα, αλλά δεν μπορείς να πιάσεις τίποτα. Στις πινακοθήκες, δεν μπορείς να καταλάβεις τις ζωγραφιές, ούτε να αγγίξεις τα έργα, όπως σε άλλα μουσεία που έχουν αγάλματα ή αντικείμενα. Στο εξωτερικό, η κατάσταση είναι τελείως διαφορετική και υπάρχουν πολύ περισσότερες δυνατότητες για αλληλεπίδραση με τα εκθέματα.

Πόσο συχνές είναι οι επισκέψεις σας σε χώρους πολιτισμού;

Εδώ στην Ελλάδα, οι επισκέψεις μου σε χώρους πολιτισμού δεν είναι πολύ συχνές. Ωστόσο, αν πάω στη Μάνη, θα επισκεφτώ το σπήλαιο, ή αν πάω στα Γιάννενα, θα δω τα Κέρινα ομοιώματα. Στο Λονδίνο, το Μαντάμ Τισό είναι πολύ διαφορετικό γιατί εκεί μπορείς να αγγίξεις τα πάντα.

Ποια είναι τα σημαντικότερα εμπόδια που αντιμετωπίζει ένα άτομο με αναπηρία όρασης σε χώρους πολιτισμού;

Το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι η έλλειψη συνοδείας. Είναι δύσκολο να επισκεφτείς έναν χώρο πολιτισμού μόνος σου. Αν δεν έχω κάποιον φίλο ή συγγενή να με πάει, πρέπει να βρω κάποιον συνοδό και να τον πληρώσω. Στους χώρους αυτούς δεν υπάρχουν συνοδοί για άτομα με αναπηρία όρασης, οπότε αυτό είναι ένα σημαντικό πρόβλημα.

Μπορείτε να περιγράψετε προσαρμογές/παροχές που υπάρχουν σε αυτούς τους χώρους και διευκολύνουν την προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία όρασης;

Στο εξωτερικό, τα μουσεία επιτρέπουν να αγγίξεις τα εκθέματα, κάτι που δεν συμβαίνει στην Ελλάδα. Στην Ακρόπολη υπήρχε κάποτε ένας διερμηνέας που ήταν τυφλός και μας βοηθούσε, αλλά δυστυχώς, μετά τον θάνατό του, δεν τον αντικατέστησαν. Στο Μουσείο Ακρόπολης υπήρχε και μια μινιατούρα της Ακρόπολης που ήταν πολύ χρήσιμη για να καταλάβουμε την περιοχή. Στο εξωτερικό, στη Σαγράδα Φαμίλια, για παράδειγμα, σου δίνουν ακουστικά και γάντια για να αγγίξεις τα εκθέματα και να καταλάβεις ακριβώς τι βλέπεις.

Τι θα προτείνατε σε ένα άτομο με αναπηρία όρασης που σκέφτεται να επισκεφτεί έναν χώρο πολιτισμού; Τι πρέπει να προσέξει/φροντίσει;

Πρώτα απ’ όλα, πρέπει να έχει έναν καλό συνοδό που να έχει γνώση του χώρου που θα επισκεφτεί. Ο συνοδός μπορεί να περιγράψει τα εκθέματα και να εξηγήσει τα σημεία που το άτομο με αναπηρία δεν μπορεί να αγγίξει. Θα πρέπει να προσπαθήσει να αγγίξει ό,τι επιτρέπεται, και να εξοικειωθεί όσο το δυνατόν περισσότερο με τον χώρο που επισκέπτεται.

 

Συνέντευξη 6

 

Δημογραφικά Στοιχεία

Φύλο: Άνδρας

Ηλικία: 42 ετών

Επίπεδο εκπαίδευσης: ΑΕΙ/ΤΕΙ

Γενικές Ερωτήσεις

Η αναπηρία είναι εκ γενετής ή επίκτητη;

Η αναπηρία εμφανίστηκε όταν ήμουν δύο ετών. Σχεδόν εκ γενετής είναι.

Σε ποια ηλικία εμφανίστηκαν τα προβλήματα όρασης;

Τα προβλήματα όρασης εμφανίστηκαν γύρω στα δύο έτη.

Ποια είναι η κατάσταση της όρασής σας αυτή τη στιγμή; Μέτρια οπτική αναπηρία, Βαριά οπτική αναπηρία, Πλήρης τύφλωση;

Η κατάσταση της όρασής μου είναι βαριά οπτική αναπηρία.

Πόσο συχνά μετακινείστε μόνος/η σας; Πάντα, Συχνά, Σπάνια, Ποτέ;

Μετακινούμαι πάντα μόνος μου.

Πώς μετακινείστε συνήθως; Με το λευκό μπαστούνι, με σκύλο οδηγό, με συνοδό;

Μετακινούμαι με συνοδό.

Ερωτήσεις Προσβασιμότητας

Ποια είναι η γενική άποψή σας σχετικά με την προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία όρασης σε χώρους πολιτισμού (π.χ. μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους, πινακοθήκες); Τι δεν είναι προσβάσιμο;

Η πρόσβαση μέχρι τον χώρο, όπως και οι βασικές υποδομές (π.χ. οδηγός όδευσης τυφλών), υπάρχουν. Όμως, η εσωτερική προσβασιμότητα στους χώρους, ειδικά στα μουσεία ή στους αρχαιολογικούς χώρους, είναι περιορισμένη. Ένα άτομο με οπτική αναπηρία δεν μπορεί να κινηθεί αυτόνομα στον χώρο χωρίς την παρουσία συνοδού. Επίσης, δεν υπάρχει αρκετή ηχητική περιγραφή ή δυνατότητα να αγγίξει τα εκθέματα, κάτι που καθιστά δύσκολη την κατανόηση του περιβάλλοντος.

Πόσο συχνές είναι οι επισκέψεις σας σε χώρους πολιτισμού;

Οι επισκέψεις μου σε χώρους πολιτισμού δεν είναι πολύ συχνές, λόγω των δυσκολιών στην πρόσβαση. Αν δεν συνοδεύομαι από κάποιον για να μου εξηγήσει τα εκθέματα ή να με καθοδηγήσει, αποφεύγω τέτοιους χώρους.

Ποια είναι τα σημαντικότερα εμπόδια που αντιμετωπίζει ένα άτομο με αναπηρία όρασης σε χώρους πολιτισμού;

Το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι η προσβασιμότητα στον χώρο. Δεν είναι πάντα δυνατό να κινηθείς αυτόνομα με το λευκό μπαστούνι ή τον σκύλο οδηγό, και συχνά δεν υπάρχουν έντυπα σε γραφή Braille ή σε ακουστική μορφή για τα εκθέματα. Επίσης, η έλλειψη της δυνατότητας να αγγίξεις τα εκθέματα καθιστά την κατανόηση του περιβάλλοντος πιο δύσκολη.

Μπορείτε να περιγράψετε προσαρμογές/παροχές που υπάρχουν σε αυτούς τους χώρους και διευκολύνουν την προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία όρασης;

Στο Καλλιμάρμαρο Παναθηναϊκό Στάδιο στην Αθήνα, υπήρχε μια εφαρμογή για κινητό που προσέφερε ηχητική περιγραφή του περιβάλλοντος και των βημάτων για τη μετακίνηση στο χώρο. Αυτό ήταν εξαιρετικό για την προσβασιμότητα, καθώς το άτομο με οπτική αναπηρία μπορούσε να ακούει την περιγραφή του χώρου. Ωστόσο, σε άλλους χώρους, όπως μουσεία ή αρχαιολογικούς χώρους, δεν υπάρχει η δυνατότητα να αγγίξεις τα εκθέματα ή υπάρχουν ελάχιστα εκθέματα που μπορείς να αγγίξεις, γεγονός που καθιστά τη διαδικασία δύσκολη.

Τι θα προτείνατε σε ένα άτομο με οπτική αναπηρία που σκέφτεται να επισκεφτεί έναν χώρο πολιτισμού; Τι θα πρέπει να προσέξει/φροντίσει;

Θα του πρότεινα να επισκεφτεί τον χώρο με έναν συνοδό που θα του εξηγήσει τα εκθέματα και την ιστορία του χώρου. Επίσης, θα πρέπει να ζητήσει από κάποιον στον χώρο να του εξηγήσει τα εκθέματα, αν είναι δυνατόν, και να βεβαιωθεί ότι θα του παρέχονται έντυπα σε γραφή Braille ή σε ακουστική μορφή για να κατανοήσει καλύτερα το περιβάλλον. Πιστεύω πως στο μέλλον όλοι οι πολιτιστικοί χώροι θα πρέπει να γίνουν πλήρως προσβάσιμοι για άτομα με οπτική αναπηρία, επιτρέποντάς τους να επισκέπτονται αυτούς τους χώρους αυτόνομα και χωρίς να χρειάζονται τη βοήθεια κανενός.

 

Συνέντευξη 7

 

Δημογραφικά Στοιχεία

Φύλο: Άντρας

Ηλικία: 39 ετών

Επίπεδο εκπαίδευσης: Μεταπτυχιακός φοιτητής

Γενικές Ερωτήσεις

Η αναπηρία είναι εκ γενετής ή επίκτητη;

Σε ποια ηλικία εμφανίστηκαν τα προβλήματα όρασης;

Τα προβλήματα όρασης εμφανίστηκαν περίπου στα 15 έτη.

Ποια είναι η κατάσταση της όρασής σας αυτή τη στιγμή; Μέτρια οπτική αναπηρία, Βαριά οπτική αναπηρία, Πλήρης τύφλωση;

Η κατάσταση της όρασής μου είναι βαριά οπτική αναπηρία.

Πόσο συχνά μετακινείστε μόνος/η σας; Πάντα, Συχνά, Σπάνια, Ποτέ;

Μετακινούμαι συχνά μόνος μου.

Πώς μετακινείστε συνήθως; Με το λευκό μπαστούνι, με σκύλο οδηγό, με συνοδό;

Μετακινούμαι συνδυασμένα: με λευκό μπαστούνι, συνοδό, και μόνος μου.

Ερωτήσεις Προσβασιμότητας

Ποια είναι η γενική άποψή σας σχετικά με την προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία όρασης σε χώρους πολιτισμού (π.χ. μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους, πινακοθήκες); Τι δεν είναι προσβάσιμο;

Η επίσκεψη σε χώρους πολιτισμού είναι πολύτιμη εμπειρία για τα άτομα με οπτική αναπηρία. Δυστυχώς, η προσβασιμότητα δεν είναι παντού δεδομένη. Υπάρχουν μουσεία με κάποιες προσβάσιμες παροχές, όμως τα περισσότερα εκθέματα δεν προσφέρονται σε απτική μορφή, δεν υπάρχουν λεζάντες σε Braille, ούτε ηχητικές περιγραφές. Επιπλέον, προβλήματα εντοπίζονται και στην πρόσβαση στους χώρους με ΜΜΜ, στην εσωτερική πλοήγηση (π.χ. οδηγοί όδευσης τυφλών, αντιθέσεις για μερικώς βλέποντες), και στην πληροφόρηση γενικά.

Πόσο συχνές είναι οι επισκέψεις σας σε χώρους πολιτισμού;

Επισκέπτομαι μουσεία περίπου μία φορά το τρίμηνο. Άλλοι χώροι πολιτισμού (εκθέσεις, γκαλερί κ.λπ.) μία με δύο φορές το τρίμηνο, συνήθως στο πλαίσιο εκδρομών ή ταξιδιών.

Ποια είναι τα σημαντικότερα εμπόδια που αντιμετωπίζει ένα άτομο με αναπηρία όρασης σε χώρους πολιτισμού;

Το κυριότερο εμπόδιο είναι η έλλειψη πρόσβασης στα εκθέματα. Συνήθως δεν επιτρέπεται η αφή, ακόμα και αν υπάρχουν απτικά αντικείμενα. Ελλείπουν απτικές μακέτες, ηχητικές περιγραφές, περιγραφές σε Braille, ενώ και η προσβασιμότητα των ίδιων των χώρων δεν είναι πάντα επαρκής. Σε σύγχρονα έργα, θα μπορούσε να επιτρέπεται περισσότερο η επαφή.

Μπορείτε να περιγράψετε προσαρμογές/παροχές που υπάρχουν σε αυτούς τους χώρους και διευκολύνουν την προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία όρασης;

Έχουν παρατηρηθεί κάποιες καλές πρακτικές όπως: λεζάντες σε Braille, ηχητικές περιγραφές μέσω QR code (αν υπάρχει πρόσβαση σε δεδομένα/Internet), απτικές μακέτες σε συνδυασμό με περιγραφές, που θεωρούνται ιδανικές. Το Μουσείο Αφής (Φάρος Τυφλών) είναι χαρακτηριστικό θετικό παράδειγμα: προσφέρει απτικά εκθέματα και διαμορφωμένους χώρους, επιτρέποντας πλήρη πρόσβαση με την αφή.

Τι θα προτείνατε σε ένα άτομο με αναπηρία όρασης που σκέφτεται να επισκεφτεί έναν χώρο πολιτισμού; Τι θα πρέπει να προσέξει/φροντίσει;

Θα πρότεινα να γίνει καλή προετοιμασία πριν την επίσκεψη: να έχει ενημερωθεί για το περιεχόμενο του χώρου ώστε να καλύψει πιθανά κενά στην προσβασιμότητα. Επίσης, αν υπάρχει ξεναγός, να αξιοποιηθεί (είναι μορφή προσβασιμότητας). Να ζητάει από τους υπευθύνους προσβάσιμο υλικό, δείχνοντας ενδιαφέρον, που μπορεί να λειτουργήσει θετικά και για μελλοντικές βελτιώσεις. Να μην αποφεύγονται αυτοί οι χώροι – η σωστή προετοιμασία βοηθά στην εμπειρία και στην αυτονομία.