«Προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία όρασης σε μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους και πινακοθήκες»- ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Φανής Τσικούρα- ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΠΜΣ «Επιστήμες της αγωγής: Ειδική αγωγή, εκπαίδευση και αποκατάσταση» – Μέρος 31ο
4.2 Συμπεράσματα
Η παρούσα έρευνα ανέδειξε με σαφή και εμφατικό τρόπο ότι οι πολιτιστικοί χώροι στην Ελλάδα παραμένουν, σε μεγάλο βαθμό, μη προσβάσιμοι για τα άτομα με οπτική αναπηρία. Η συντριπτική πλειονότητα των συμμετεχόντων, συγκεκριμένα το 78,6%, εκφράζει αίσθημα αποκλεισμού και απογοήτευσης, γεγονός που φανερώνει τις σοβαρές αδυναμίες των υφιστάμενων υποδομών, πρακτικών και πολιτικών. Η διαπίστωση αυτή δεν αποτελεί μόνο αποτύπωση εμπειριών αλλά και μια σαφή ένδειξη της απουσίας στρατηγικής για την καθολική πρόσβαση στον πολιτισμό.
Τα εμπόδια που καταγράφονται στις αφηγήσεις των συμμετεχόντων είναι πολυεπίπεδα: φυσικά, πληροφοριακά, οργανωτικά και ψυχοκοινωνικά. Από την απουσία αφής στα εκθέματα, που είναι θεμελιώδης για την πρόσληψη του περιεχομένου από άτομα με τύφλωση, έως την απουσία ηχητικής ξενάγησης, Braille επιγραφών, οδηγών όδευσης και κατάλληλης εκπαίδευσης του προσωπικού, καθίσταται σαφές ότι η εμπειρία πολιτισμικής συμμετοχής διαμορφώνεται με αποκλειστικό τρόπο και όχι με βάση την ισοτιμία. Επιπλέον, η ανάγκη συνοδού, που προκύπτει σε πολλές περιπτώσεις ως απαραίτητη προϋπόθεση για την πλοήγηση στον χώρο, επιβεβαιώνει την έλλειψη αυτονομίας και ανεξαρτησίας των επισκεπτών με οπτική αναπηρία.
Η περιορισμένη συχνότητα επισκέψεων (75% των συμμετεχόντων ανέφερε σπάνιες ή μηδενικές επισκέψεις) ερμηνεύεται όχι ως αδιαφορία αλλά ως αποτέλεσμα συστηματικών εμποδίων και προηγούμενων αρνητικών εμπειριών. Το γεγονός ότι οι θετικές αναφορές επικεντρώνονται σε απομονωμένες δράσεις, όπως το Μουσείο Αφής ή πρωτοβουλίες συλλόγων, καταδεικνύει την έλλειψη συστηματικής πολιτικής εφαρμογής προσβάσιμων πρακτικών στον πολιτιστικό τομέα.
Η παροχή προσβασιμότητας στους πολιτιστικούς χώρους, όπου υπάρχει, φαίνεται να είναι αποσπασματική, χωρίς συνέχεια, χωρίς αξιολόγηση, και χωρίς συμμετοχή των ίδιων των ατόμων με αναπηρία στον σχεδιασμό. Παρά τις επιμέρους θετικές παρεμβάσεις (όπως οι μακέτες, οι ηχητικοί οδηγοί και τα Braille υλικά), αυτές παραμένουν απομονωμένες και σπάνια αποτελούν μέρος μιας ενιαίας προσβάσιμης πολιτικής. Σε αυτό το πλαίσιο, το δικαίωμα στον πολιτισμό μετατρέπεται σε προνόμιο, προσβάσιμο μόνο υπό συγκεκριμένες συνθήκες και για περιορισμένο αριθμό ατόμων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι στρατηγικές που προτείνουν τα ίδια τα άτομα με οπτική αναπηρία για να ξεπεράσουν τα εμπόδια. Η αναγκαιότητα της προετοιμασίας πριν από την επίσκεψη, η διεκδίκηση προσβάσιμων παροχών, η σημασία της αυτομόρφωσης και της συμμετοχής σε συλλογικές δράσεις, υπογραμμίζουν όχι μόνο τα ελλείμματα του συστήματος αλλά και τη δυναμική και την επιθυμία των ίδιων των ατόμων να συμμετέχουν ενεργά στην πολιτιστική ζωή. Αυτή η ενδυνάμωση, ωστόσο, δεν μπορεί και δεν πρέπει να αποτελεί ατομική ευθύνη, αλλά να εντάσσεται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό προσβασιμότητας, ισότητας και ένταξης.
Συνοψίζοντας, τα συμπεράσματα της έρευνας επιβεβαιώνουν την ανάγκη για μια συνολική, θεσμικά κατοχυρωμένη πολιτιστική πολιτική, βασισμένη στις αρχές της καθολικής προσβασιμότητας και του σεβασμού της διαφορετικότητας. Η έλλειψη προσβασιμότητας δεν αποτελεί απλώς τεχνικό ή πρακτικό ζήτημα, αλλά έναν βαθιά κοινωνικό και πολιτικό δείκτη αποκλεισμού. Η πολιτιστική συμμετοχή των ατόμων με οπτική αναπηρία δεν μπορεί να είναι υπό αίρεση. Αντίθετα, αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα και πρέπει να διασφαλίζεται ισότιμα και απρόσκοπτα για όλους.