«Προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία όρασης σε μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους και πινακοθήκες»- ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Φανής Τσικούρα- ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΠΜΣ «Επιστήμες της αγωγής: Ειδική αγωγή, εκπαίδευση και αποκατάσταση» – Μέρος 8ο
1.2 Προσβασιμότητα των Ατόμων με Αναπηρία Όρασης στους Πολιτιστικούς Χώρους
1.2.1 Έννοια της Προσβασιμότητας στους Πολιτιστικούς Χώρους
Η προσβασιμότητα στους πολιτιστικούς χώρους αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα για τα άτομα με αναπηρία, όπως αναγνωρίζεται από διεθνείς συμβάσεις και εθνικές νομοθεσίες. Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (CRPD), η πλήρης και ισότιμη πρόσβαση σε μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους, πινακοθήκες και γενικότερα πολιτιστικά ιδρύματα αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής ένταξης και της πολιτιστικής συμμετοχής (UnitedNations, 2006).
Η προσβασιμότητα δεν περιορίζεται απλώς στη φυσική είσοδο στους χώρους, αλλά περιλαμβάνει τη δυνατότητα πρόσβασης στην πληροφορία, στην εμπειρία και στην κατανόηση των πολιτιστικών αγαθών. Σε αυτό το πλαίσιο, οι πολιτιστικοί χώροι οφείλουν να παρέχουν υποδομές και υπηρεσίες που να επιτρέπουν στα άτομα με οπτική αναπηρία να βιώνουν την πολιτιστική εμπειρία με ισότιμους όρους. Η απτική πρόσβαση σε εκθέματα, οι ηχητικές περιγραφές, οι πληροφοριακές πινακίδες σε γραφή Braille και οι ειδικά διαμορφωμένες ξεναγήσεις αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την ενίσχυση της συμμετοχής τους (Sanford&Steinfeld, 2014). Παράλληλα, η χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας έχει καταστήσει εφικτή την ανάπτυξη εφαρμογών που επιτρέπουν στα άτομα με οπτική αναπηρία να πλοηγούνται με αυτονομία και ασφάλεια στους πολιτιστικούς χώρους (Microsoft, 2019).
1.2.2 Νομοθετικό Πλαίσιο για την Προσβασιμότητα των Ατόμων με Αναπηρία Όρασης
Η προστασία των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία όρασης διασφαλίζεται μέσα από ένα ευρύ νομοθετικό πλαίσιο, τόσο σε διεθνές όσο και σε εθνικό επίπεδο. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (CRPD), η οποία υιοθετήθηκε το 2006, αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο των δικαιωμάτων αυτών, θέτοντας ως προτεραιότητα την πλήρη κοινωνική ένταξη και την εξάλειψη των διακρίσεων (UnitedNations, 2006).
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οδηγία EuropeanAccessibilityAct (2019) καθορίζει τα πρότυπα προσβασιμότητας σε δημόσιους χώρους, πολιτιστικές δομές και ψηφιακές υπηρεσίες. Στόχος της οδηγίας είναι η ισότιμη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία σε όλες τις εκφάνσεις της κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής (EuropeanCommission, 21 2019). Η εφαρμογή της οδηγίας απαιτεί από τα κράτη-μέλη να προσαρμόσουν τις δημόσιες υποδομές και τις ψηφιακές υπηρεσίες ώστε να είναι προσβάσιμες σε όλους.
Σε εθνικό επίπεδο, η ελληνική νομοθεσία ενσωματώνει τις ευρωπαϊκές οδηγίες, ενώ παράλληλα προωθεί δράσεις για τη βελτίωση της προσβασιμότητας σε πολιτιστικούς χώρους. Ο Ν.4488/2017 καθιερώνει την υποχρεωτική πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία σε δημόσια κτίρια, πολιτιστικά ιδρύματα και μουσεία, με ειδικές προβλέψεις για τα άτομα με οπτική αναπηρία. Οι πολιτιστικοί φορείς οφείλουν να εξασφαλίζουν απτική επαφή με τα εκθέματα, ηχητικές περιγραφές και οδηγίες πλοήγησης σε μορφές προσβάσιμες σε τυφλά και μερικώς βλέποντα άτομα (ΦΕΚ Α’ 137/2017).