ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΔΑΤΣΕΡΗ.

Η υπεριώδης ακτινοβολία δεν απειλεί μόνο το δέρμα, αλλά και τα μάτια, όταν η έκθεση σε αυτή είναι επαναλαμβανόμενη. Μάλιστα, δεν χρειάζεται κανείς να κοιτά… κατάματα τον ήλιο για να επιβαρυνθεί, καθώς φθάνει στα μάτια κυρίως μέσω της αντανάκλασής της σε λείες επιφάνειες, όπως είναι η άσφαλτος, το νερό και το γυαλί. Αν και τα βλέφαρα είναι σχεδιασμένα να προστατεύουν τα μάτια από τους εξωγενείς εχθρούς τους, το δέρμα τους είναι εξαιρετικά λεπτό και περιέχει εύθραυστα στοιχεία τα οποία τραυματίζονται από τη UV. Μέσα στο μάτι, εξάλλου, ο φακός και ο κερατοειδής χιτώνας που είναι δύο διάφανες δομές, διηθούν (φιλτράρουν) τη UV, αλλά με το πέρασμα του χρόνου αυτή η διήθηση τους προκαλεί φθορές.

Αυτό ισχύει ιδιαιτέρως για τον φακό, ο οποίος έπειτα από χρόνια απορρόφησης της UV αποκτά κιτρινωπό χρώμα και «θολώνει» (αυτό είναι ο γνωστός σε όλους μας καταρράκτης). Ο φακός είναι η δομή του ματιού που εστιάζει το φως για να φθάσει σε συγκεκριμένες θέσεις του αμφιβληστροειδούς -του χιτώνα που βρίσκεται στο πίσω μέρος του ματιού και περιέχει τα κύτταρα- υποδοχείς των οπτικών ερεθισμάτων. Με την εστίαση αυτή, τμήμα της UV φθάνει και στο πίσω μέρος του ματιού, όπου επίσης μπορεί να προκαλέσει βλάβες.

ΜΕΛΕΤΕΣ ΕΧΟΥΝ ΔΕΙΞΕΙ ότι η UV τόσο από τον ήλιο όσο και από τεχνητές πηγές, όπως το σολάριουμ και οι λάμπες φθορισμοΰ, συμμετέχει στην ανάπτυξη διαφόρων οφθαλμοπαθειών, άλλες εκ των οποίων οφείλονται σε οξεία έκθεση στη UV και άλλες σε χρόνια. Απόρροια οξείας έκθεσης είναι λ.χ. τα εγκαύματα στα βλέφαρα, η φωτοκερατίτιδα και η φωτοεπιπεφυκίτιδα (είναι φλεγμονές στον κερατοειδή και τον επιπεφυκότα αντιστοίχως), ενώ η χρόνια έκθεση μπορεί να προκαλέσει πτερύγιο (είναι η εμφάνιση ενός σάρκινου μορφώματος που αρχίζει από την εσωτερική γωνία του ματιού), καταρράκτη, εκφύλιση ωχρός κηλίδας, ακόμα και καρκίνο στο δέρμα γύρω από τα μάτια, στα βλέφαρα ή στο εσωτερικό των ματιών.

Μάλιστα, για τις βλάβες από οξεία έκθεση, ακόμα και ένα μεσημέρι στην παραλία δίχως γυαλιά ηλίου και καπέλο είναι αρκετό για να υποστεί λ.χ. ένας ευαίσθητος άνθρωπος έγκαυμα στον κερατοειδή χιτώνα, το οποίο πιθανώς θα αντιληφθεί το βράδυ, μετά την επιστροφή του στο σπίτι και τη νυκτερινή κατάκλιση, όταν θα ξυπνήσει από έντονους πόνους στο μάτι. Οι μακροπρόθεσμες βλάβες, από την άλλη πλευρά, δεν γίνονται από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά συσσωρεύονται με το πέρασμα του χρόνου, καθώς δρουν αθροιστικά. Αυτό σημαίνει ότι κάθε φορά που εκτίθενται δίχως προστασία τα μάτια στη UV, οι νέες βλάβες προστίθενται στις προηγούμενες.

Στις ομάδες υψηλού κινδύνου για βλάβες τόσο από οξεία όσο και από χρόνια έκθεση ανήκουν όσοι έχουν ανοικτόχρωμο δέρμα και ανοικτόχρωμα μάτια, τα βρέφη, τα νήπια και τα μικρά παιδιά, καθώς και οι ασθενείς που έχουν χειρουργηθεί στα μάτια για καταρράκτη, όσοι έχουν κάνει φωτοδυναμική θεραπεία για εκφύλιση ωχρός κηλίδας και όσοι παίρνουν φάρμακα που προκαλούν φωτοευαισθησία (όπως ορισμένα αντιβιοτικά και αντισυλληπτικά). Ανήκουν επίσης όσοι εργάζονται σε υπαίθριους χώρους το μεσημέρι (λ.χ. αγρότες, ψαράδες, οικοδόμοι), όσοι εργάζονται σε χώρους με τεχνητές πηγές της UV (λ.χ. σολάριουμ, λάμπες φθορισμού) και ειδικές πληθυσμιακές ομάδες, όπως οι λάτρεις των θαλάσσιων και των χειμερινών σπορ.

Συμβουλές προστασίας

Αγοράστε από ένα κατάστημα οπτικών ένα καλό ζευγάρι γυαλιά ηλίου, που θα φέρουν τη σήμανση CE και θα αναγράφουν ότι απορροφούν πλήρως τη UVA και τη UVB.

Μη σας ξεγελά το χρώμα των γυαλιών ηλίου: πιο σκούρα δεν σημαίνει μεγαλύτερη ηλιοπροστασία. Αντιθέτως, σημαίνει μεγαλύτερη έκθεση στην UV, διότι διαστέλλεται η κόρη του ματιού λόγω του σκούρου χρώματος.

Προτιμήστε τα γυαλιά ηλίου που καλύπτουν τα μάτια και από το πλάι. Όσο πιο μεγάλα είναι τα γυαλιά και όσο μεγαλύτερη περιφέρεια των ματιών καλύπτουν, τόσο περισσότερο προστατεύουν από τον ήλιο.

• Να φοράτε καπέλο με φαρδύ γείσο, που θα σκιάζει καλά τα μάτια σας.

• Εάν χρησιμοποιείτε φακούς επαφής, να φοράτε και γυαλιά ηλίου, ακόμα κι αν οι φακοί παρέχουν κάποια προστασία από τη UV.

• Μη σας ξεγελούν τα σύννεφα, διότι η UV τα διαπερνά σε μεγάλο ποσοστό (έως 80%).

• Μην κοιτάζετε ποτέ «κατάματα» τον ήλιο: κινδυνεύετε από ηλιακή αμφιβληστροειδοπάθεια, η οποία είναι ουσιαστικά η βλάβη του βαθύτερου χιτώνα των ματιών εξαιτίας της ηλιακής ακτινοβολίας.

• Να θυμάστε ότι το δέρμα των βλεφάρων είναι πολύ ευαίσθητο στην υπεριώδη ακτινοβολία και χρειάζεται καλή αντηλιακή προστασία (SPF τουλάχιστον 15) και καπέλο.

• Να είστε ιδιαίτερα προσεκτικοί όταν «καίει» ο ήλιος -δηλαδή, από τις 11 το πρωί έως τις 5 το απόγευμα.

• Μην ξεχνάτε τα παιδιά και τους ηλικιωμένους. Όλων τα μάτια κινδυνεύουν από τον ήλιο, συνεπώς χρειάζονται και αυτοί καπέλα και γυαλιά ηλίου.

• Εάν παίρνετε φάρμακα, ρωτήστε τον γιατρό ή τον οφθαλμίατρο εάν προκαλούν φωτοευαισθησία.

Ο Ιωάννης Δατσέρης είναι χειρουργός – οφθαλμίατρος και αντιπρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Υαλοειδούς – Αμφιβληστροειδούς

Πηγή: Εφημερίδα «Τα Νέα»