«Προαπαιτούμενες δεξιότητες για την ενίσχυση του αυτοπροσδιορισμού σε παιδιά προσχολικής ηλικίας με αναπηρίες: μία διερευνητική μελέτη των πρακτικών των γονέων» – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Λέδιας Λιτσένη – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 7ο
1.5 Νευροαναπτυξιακές διαταραχές: Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος και Νοητική Αναπηρία. Όροι, ορισμοί και εννοιολογική οριοθέτηση
Οι νευροαναπτυξιακές διαταραχές εμφανίζονται στην πρώιμη αναπτυξιακή φάση, συνήθως, πριν το παιδί εισέλθει στο δημοτικό σχολείο και μέχρι τα 22 έτη. Κατά βάση, προκαλούν σημαντικά ελλείμματα στο κοινωνικό, σχολικό, προσωπικό και επαγγελματικό επίπεδο του παιδιού και το χαρακτηρίζουν καθ’ όλη την πορεία της ζωής του. Επιπροσθέτως, ενδέχεται να συνυπάρχουν, δηλαδή, παιδιά με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος, συχνά εμφανίζουν και Νοητική Αναπηρία (American Psychiatric Association [APA], 2013· Patel et al., 2010).
Όσον αφορά τη Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος, ο ορισμός κατά το ισχύον DSM- 5 (APA, 2013), αναφέρει δύο βασικές διαταραχές που ορίζουν, εάν ένα παιδί βρίσκεται στο φάσμα, και αυτές είναι οι περιορισμοί στην κοινωνική επικοινωνία και η εμφάνιση επαναλαμβανόμενων στερεοτυπικών συμπεριφορών. Τα συμπτώματα θα πρέπει να εμφανιστούν στην αρχή της αναπτυξιακής περιόδου και να προκαλούν έκπτωση της λειτουργικότητας του παιδιού σε διάφορους τομείς της καθημερινότητας του, καθώς και να μην εξηγούνται καλύτερα από τη νοητική αναπηρία και από την καθολική καθυστέρηση της ανάπτυξης. Το επίπεδο αναπηρίας περιγράφεται με τα επίπεδα λειτουργικότητας, τα οποία προσδιορίζονται με βάση το επίπεδο γλωσσικής ικανότητας και νοημοσύνης (Huang & Wheeler, 2006). Έτσι, η κατηγοριοποίηση έχει ως εξής: ΔΑΦ
1.Υψηλής λειτουργικότητας
2.Μεσαίας λειτουργικότητας
3.Χαμηλής λειτουργικότητας
Σχετικά με τη Νοητική Αναπηρία, σύμφωνα με τον ορισμό της AAIDD, 12η έκδοση (American Association on Intellectual and Developmental Disabilities, Αμερικανική Ένωση για τις Αναπτυξιακές και Νοητικές Αναπηρίες), «Η νοητική αναπηρία χαρακτηρίζεται από σημαντικούς περιορισμούς τόσο στη διανοητική λειτουργία όσο και στη προσαρμοστική συμπεριφορά, όπως εκφράζεται σε εννοιολογικές, κοινωνικές και πρακτικές προσαρμοστικές δεξιότητες» (Schalock et al., 2021, σ. 439). Η διανοητική λειτουργία αναφέρεται στους λογικούς συλλογισμούς, στην επίλυση των προβλημάτων, στην αφηρημένη σκέψη, στην κριτική ικανότητα, στον προγραμματισμό, στη σχολική και βιωματική μάθηση και στην επεξεργασία των πληροφοριών. Οι ελλείψεις αυτές συμβάλλουν στους περιορισμούς στην προσαρμοστική λειτουργία, όπως αποτυπώνεται σε διάφορους τομείς της ζωής, δηλαδή, στην επικοινωνία, στη συμμετοχή στην κοινότητα, στην ακαδημαϊκή και επαγγελματική ανάπτυξη και στην προσωπική ανεξαρτησία σε καθημερινές δεξιότητες στο σπίτι και στην κοινωνία (APA, 2013). Συν τοις άλλοις, η αναπηρία θα πρέπει να έχει εμφανιστεί πριν την ηλικία των 22 ετών. Tο κριτήριο της ηλικίας έχει αλλάξει, καθώς παλιότερα θεωρούνταν έως τα 18 έτη. Ωστόσο, τα αποτελέσματα σύγχρονων ερευνών καταλήγουν ότι η εγκεφαλική ανάπτυξη συνεχίζεται έως την ηλικία των 20 ετών (Schalock et al., 2021).
Τέλος, το επίπεδο Νοητικής Αναπηρίας ταξινομείται ως εξής:
1.Ήπια νοητική αναπηρία (δείκτης νοημοσύνης από 50-55 έως 70)
2.Μέτρια νοητική αναπηρία (δείκτης νοημοσύνης από 35-49 έως 50-55)
3.Σοβαρή νοητική αναπηρία (δείκτης νοημοσύνης από 20-25 έως 35-40)
4.Βαριά νοητική αναπηρία (δείκτης νοημοσύνης κάτω από 20-25) (Patel et al., 2020).
