«Προαπαιτούμενες δεξιότητες για την ενίσχυση του αυτοπροσδιορισμού σε παιδιά προσχολικής ηλικίας με αναπηρίες: μία διερευνητική μελέτη των πρακτικών των γονέων» – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Λέδιας Λιτσένη – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 27ο
4.5 Προτάσεις για μελλοντικές έρευνες
Η κρίσιμη επίδραση του οικογενειακού περιβάλλοντος για την προώθηση των προαπαιτούμενων δεξιοτήτων αυτοπροσδιορισμού σε παιδιά με αναπηρία, αρχίζει να αποκτά βαρύνουσα σημασία για τη διεθνή έρευνα. Η παρούσα μελέτη σκόπευε να καλύψει το ερευνητικό κενό που υπάρχει στην Ελλάδα, ωστόσο εξαιτίας των περιορισμών της προτείνεται μελλοντική επανάληψή της, με αντιπροσωπευτικότερο δείγμα (N≥100). Ένα αντιπροσωπευτικότερο δείγμα θα μπορούσε να ανιχνεύσει στατιστικά σημαντικές σχέσεις, οι οποίες δεν εντοπίστηκαν στην παρούσα έρευνα, σε σχέση με την εκπαίδευση και το εισόδημα των γονέων ή και να επαληθεύσει τα τωρινά συμπεράσματα. Επιπλέον, μία ποσοτική έρευνα με ερωτηματολόγιο, το οποίο θα μετρούσε ξεχωριστά τη δεξιότητα της επίλυσης προβλημάτων και όχι μαζί με την ενίσχυση επιλογών, θα οδηγούσε σε μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα των πρακτικών που εφαρμόζουν οι γονείς και σε αυτή τη δεξιότητα, η οποία είναι εξίσου σημαντική. Εκτός αυτών, προτείνεται και η διερεύνηση της σχέσης του σχολείου φοίτησης του παιδιού ως προς την ανάπτυξη του αυτοπροσδιορισμού, καθώς δεν έχει μελετηθεί ικανοποιητικά έως τώρα σε διεθνές επίπεδο.
Πέραν της ποσοτικής προσέγγισης με ερωτηματολόγιο, οι προαπαιτούμενες πρακτικές αυτοπροσδιορισμού και γενικότερα η έννοια του αυτοπροσδιορισμού, θα μπορούσαν να διερευνηθούν με την τεχνική της συνέντευξης. Έτσι, οι έννοιες αυτές θα μελετώνταν βαθύτερα, αναδεικνύοντας πρακτικές που δε συμπεριλαμβάνει το ερωτηματολόγιο και διαπιστώνοντας τι γνωρίζουν και πώς αξιολογούν οι γονείς την έννοια του αυτοπροσδιορισμού. Μία εξίσου ενδιαφέρουσα μελλοντική έρευνα είναι και η διερεύνηση της επιρροής των πρακτικών ανατροφής και διαπαιδαγώγησης των γονέων στη νοητική ανάπτυξη των παιδιών με ΝΑ, η οποία θα ενισχύσει ακόμα περισσότερο την ερευνητικά τεκμηριωμένη άποψη της επίδρασης των ευκαιριών, που παρέχονται από τους γονείς για την γνωστική ανάπτυξη των παιδιών τους. Η παρούσα έρευνα ανέδειξε τη σχέση ανάμεσα στη διαταραχή αυτιστικού φάσματος και στις προαπαιτούμενες δεξιότητες αυτοπροσδιορισμού, μία σχέση που χρήζει περαιτέρω διερεύνησης, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και παγκοσμίως, λόγω της έλλειψης ερευνών. Ωφέλιμο θα ήταν διερευνηθούν περαιτέρω οι παράγοντες (προσωπικοί και περιβαλλοντικοί) , που επηρεάζουν την ανάπτυξη του αυτοπροσδιορισμού, ιδίως στα παιδιά με ΔΑΦ, τα οποία παγκοσμίως σημειώνουν τα χαμηλότερα ποσοστά αυτοπροσδιορισμού.
Ολοκληρώνοντας την παρούσα έρευνα, θα ήθελα να αφιερώσω στους γονείς ένα απόφθεγμα του φιλοσόφου Νίτσε (2012), που μας λέει ότι «πρέπει να έχει κανείς ακόμη χάος μέσα του για να μπορέσει να γεννήσει ένα αστέρι που χορεύει» (σ. 17). Με αυτήν τη φράση καλώ τους γονείς, να μη φοβηθούν το χάος που μπορεί να νιώσουν από τις προκλήσεις και τις δυσκολίες που πιθανόν να αντιμετωπίσουν, αλλά να τις χρησιμοποιήσουν δημιουργικά, για να γεννήσουν ένα αστέρι που χορεύει…ένα παιδί με αυτοπροσδιορισμό!
