Ρευματολογία είναι η ειδικότητα της ιατρικής επιστήμης που ασχολείται με την παθολογία των νοσημάτων του μυοσκελετικου συστήματος.
Ενα σημαντικό κομμάτι της ασχολείται με μία κατηγορία παθήσεων που ονομάζονται συστηματικά αυτοάνοσα φλεγμονώδη ρευματικά νοσήματα, με κύριους εκφραστές τη ρευματοειδή αρθρίτιδα, την αγκυλοποιητική σπονδυλοαρθρίτιδα και την ψωριασική αρθρίτιδα. Βασικά χαρακτηριστικά των παθήσεων αυτών είναι η έντονη φλεγμονή, ο πόνος, η δυσκαμψία, η αδυναμία ενεργού συμμετοχής στις δραστηριότητες σε όλο το επίπεδο του κοινωνικού ιστού (εργασία, οικογένεια εθελοντισμός κ.α.) με τελικό αποτέλεσμα μόνιμη και έντονη αναπηρία. Υπολογίζεται ότι πάνω από 150.000 Ελληνες κάθε ηλικίας πάσχουν από τις εν λόγω ασθένειες.
Η αρχική τους αντιμετώπιση έγινε με φάρμακα που τροποποιούν την εξέλιξη των νοσημάτων, τα λεγάμενα συνθετικά ανοσοτροποποιητικά (μεθοτρεξάτη, κυκλοσπορίνη, λεφλουνομίδη). Αρκετά χρήσιμα φάρμακα, με πολλές όμως παρενέργειες και με δυσκολία στη συμμόρφωση του ασθενούς.
Με τη διαρκή ανάπτυξη της έρευνας και της βιοτεχνολογίας στις αρχές του 20ου αιώνα εμφανίστηκε μια νέα κατηγορία φαρμάκων: οι βιολογικοί παράγοντες. Τα φάρμακα αυτά είναι πολύπλοκα μόρια (πρωτεΐνες/αντισώματα) που ονομάζονται βιολογικοί επειδή μιμούνται δράσεις πρωτεϊνών στον οργανισμό, παρασκευάζονται με τη βοήθεια της βιοτεχνολογίας και αναστέλλουν στοχευμένα κυτιαροκίνες (προφλεγμονώδεις ουσίες που διαδραματίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στην παθοφυσιολογία των νοσημάτων) με αποτέλεσμα η εφαρμογή τους να αλλάξει προς το καλύτερο την εξέλιξη της πορείας των αυτοάνοσων ρευματικών παθήσεων προσφέροντας μία καλύτερη ποιότητα ζωής χωρίς αναπηρία.
Το κόστος έρευνας, ανάπτυξης και παρασκευής των βιολογικών παραγόντων είναι πολύ υψηλό. Για τον λόγο αυτόν το μέσο κόστος στα πρώτα χρόνια εφαρμογής τους άγγιζε τα 8 με 10.000 ευρώ ανά έτος χορήγησης ανά ασθενή με σταδιακή μικρή μείωση στο πέρασμα του χρόνου.
Ερευνα και ανάπτυξη
Το παραπάνω γεγονός, σε συνδυασμό με την αύξηση του αριθμού των ασθενών που νοσούν και χρειάζονται τα φάρμακα αυτά και τη συμπιεσμένη σημερινή οικονομική κατάσταση, οδήγησε τη βιοτεχνολογία στην ανάπτυξη των ΒΙΟ-ΟΜ0ΕΙΔΩΝ φαρμάκων. Βιο-ομοειδές είναι ένα βιολογικό φάρμακο εξαιρετικά όμοιο με ένα άλλο βιολογικό φάρμακο που αρχικά είχε εγκριθεί (το λεγόμενο φάρμακο αναφοράς) για την ίδια πάθηση. Εδώ μία πολύ σημαντική παρατήρηση είναι ότι δεν πρέπει να συγχέεται η έννοια του ΒΙΟ-ΟΜΟΕΙΔΟΥΣ με την έννοια του ΓΕΝΟΣΗΜΟΥ. Τα γενόσημα φάρμακα είναι πιστά αντίγραφα πρωτότυπων φαρμάκων με ίδιο ακριβώς χημικό τύπο. Αυτό δεν μπορεί να γίνει με κανένα βιολογικό φάρμακο, είτε βιο-ομοειδές είτε φάρμακο αναφοράς ακόμα και από την ίδια τη φαρμακευτική εταιρεία παραγωγής.
Επομένως αυτό που τελικά έχει μεγάλη σημασία είναι η ικανότητά τους να παράγουν ίδιο αποτέλεσμα με την ίδια ασφάλεια.
Το κορυφαίο πλεονέκτημα των βιο-ομοειδών είναι το πολύ μικρότερο κόστος σε σύγκριση με τα βιολογικά φάρμακα αναφοράς διότι δεν υπάρχει πλέον η ανάγκη για μακρόχρονες και δαπανηρές ερευνητικές μελέτες. Αυτό που χρειάζεται να πετυχει το βιο-ομοειδές είναι ίδια ομοιότητα σε ολοκληρωμένες μελέτες σύγκρισης με το φάρμακο αναφοράς όσον αφορά τη δομή, τη βιολογική δραστηριότητα, την αποτελεσματικότητα, την ασφάλεια και την ανοσογονικότητα (εμφάνιση αντισωμάτων εναντίον του ίδιου του φαρμάκου). Ολα τα παραπάνω οδήγησαν τις εγκριτικές Αρχές της Αμερικής (FDA) και της Ευρώπης (ΕΜΑ) να δώσουν έγκριση για την κυκλοφορία τους.
Εξαιτίας του γεγονότος ότι είναι προϊόντα υψηλής και νεότερης βιοτεχνολογίας μπορεί να έχουν και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που ωφελούν τους ασθενείς σε σχέση με τα φάρμακα αναφοράς (για παράδειγμα, το βιο-ομοειδές της ετανερσέπτης φαίνεται να έχει καλύτερη πένα, χαμηλότερα ποσοστά αντιδράσεων στο σημείο της έγχυσης, χαμηλότερη ανοσογονικότητα οδηγώντας στην καλύτερη συμμόρφωση και μεγαλύτερη χρονική παραμονή στη θεραπεία).
Τι υπάρχει στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα κυκλοφορούν προς το παρόν δύο βιοομοειδή: Της εταναρσέπτης (υποδόρια χορήγηση) και της ινφλιξιμάμττης (ενδοφλέβια χορήγηση). Σύντομα θα τεθούν κι άλλα βιο-ομοειδή στην κυκλοφορία μειώνοντας με το δικό τους χαμηλό κόστος και το κόστος των βιολογικών φαρμάκων αναφοράς. Αυτό οδηγεί στη δυνατότητα περισσότεροι ασθενείς να λαμβάνουν βιολογικό φάρμακο με την ίδια συνολική δαπάνη.
Οι επιστημονικές εταιρείες όπως η Ευρωπαϊκή (EULAR) και η Ελληνική Ρευματολογική Εταιρεία (ΕΡΕ) τοποθέτησαν τα βιο-ομοειδή στο ίδιο επίπεδο με τα παλαιότερα βιολογικά φάρμακα αναφοράς στον θεραπευτικό αλγόριθμο των αυτοάνοσων φλεγμονωδών νοσημάτων.
Ομως ένα σημαντικό θέμα που εγείρεται είναι η απόφαση επιλογής του φαρμάκου χορήγησης (φάρμακο αναφοράς ή βιο-ομοειδές) καθώς και η πιθανή αντικατάστασή του. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΜΑ) μεταφέρει την απόφαση για τον τρόπο εφαρμογής των βιο-ομοειδών στην αρμοδιότητα των κρατών-μελών της ΕΕ.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα η Νορβηγία και η Δανία, όπου η καθολική υποχρεωτική χορήγηση ενός βιο-ομοειδούς βιολογικού φαρμάκου μείωσε το κόστος για το ασφαλιστικό σύστημα πάνω από 50%. Στον αντίποδα, υπάρχουν κράτη (όπως η Ελλάδα) που παραθέτουν την απόφαση αυτή στον θεράποντα γιατρό έπειτα από πλήρη ενημέρωση και συμφωνία του ασθενούς.
Εχοντας στην πρόσφατη μνήμη μας το έντονο πρόβλημα που προέκυψε τις τελευταίες ημέρες, ενδεικτικό της αδυναμίας του κράτους να αποζημιώσει σωστά και στην προβλεπόμενη ώρα τα ιδιωτικά διαγνωστικά εργαστήρια της χώρας και την ταλαιπωρία των ασθενών που καλύπτονται από δημόσια ταμεία, φαίνεται ότι η παρουσία των βιο-ομοειδών σε όλο το φάσμα της ιατρικής αποτελεί μια πρώτης τάξεως ευκαιρία εξορθολογισμου της φαρμακευτικής δαπάνης προς όφελος των ασθενών, του συστήματος υγείας και της κοινωνίας γενικότερα.
Ο Μάρκος Γ. Κωστόπουλος είναι ρευματολόγος (Θεσσαλονίκη – Πολύγυρος), συνεργάτης Ρευματολογικής Κλινικής ΓΝΘ Άγιος Παύλος.
Πηγή: Εφημερίδα «Τα Νέα»