Σπύρος Περεσιάδης:
150 χρόνια από τη γέννησή του.
Του Τάσου Αιγιαλού.
Ο Σπύρος Περεσιάδης είναι ένας ΄΄θεατρικός – ποιητής΄΄ γεμάτος ειδυλλιακές σκηνές… ενός βουκολικού κόσμου – φυγαδευμένου στις παρορμήσεις του. Τα έργα του είναι μια παράσταση ζωής, στα μέρη της αρχαίας ΄΄Πελασγικής Αιγιαλείας΄΄ με τους ΄΄Ορφικούς Ύμνους΄΄ και της Ευριδίκη. Είναι η λαϊκή κληρονομιά, μιας ατόφιας ενδοσκόπησης, που συγκινεί και θέλγει, πλάθοντας – εξωτικά, τους άχραντους μύθους. Μύθους δοξαστικούς, σαν ΄΄εγκόλπια΄΄ που ο χρόνος δεν τους μεταβάλλει, τους έχει ριζώσει στη μνήμη… κι έρχεται η τέχνη του Σ.Π. (συνοδοιπόρα της λαϊκής ψυχής), και τους εκτρέφει, κάνοντάς τους αρχέτυπα ενός λαού.
Ο Σπύρος Περεσιάδης γεννήθηκε το 1854, στο Μεσορρούγι Ανατολικής Αιγιαλείας. Πατέρας του ήταν ο δικολάβος του Ειρηνοδικείου Νωνακρίδας, Σωτήρης Περεσιάδης και μητέρα του η Δημητρούλα Κανελλοπούλου – αδελφή του σπουδαίου αγιογράφου και λόγιου της Ακράτας Γεωργίου Κανελλόπουλου – από τον θείο του, ο μικρός Σπύρος, παίρνει τις πρώτες επιρροές του κι ενατενίσεις, πλάθοντας το θεατρικό του πορτραίτο. Στο Μεσορρούγι τελειώνει το Δημοτικό Σχολείο και στην Ακράτα το Σχολαρχείο. Έπειτα εργάζεται Γραμματέας στον Δήμο Νωνακρίδας κι αργότερα Γραμματοδιδάσκαλος στην Περιστέρα.
Ο Σπύρος Περεσιάδης από νωρίς είχε έμφυτη τη κλίση στην ποίηση και ….. στη δραματουργία της ζωής: παιδί, παίζοντας ΄΄Τσελίκι΄΄ χάνει το ένα του μάτι. Έπειτα, σε σκηνή έργου του (έπαιζε ηθοποιός) εκπυρσοκρότησε το πιστόλι που κρατούσε με αποτέλεσμα το καψούλι να τον τραυματίσει και στ΄ άλλο μάτι! Ο Π. Αντωνόπουλος, γράφει: ΄΄Αν και η ζωή του, του εστέρησε το φως, η λαμπούσα ψυχή του, μας έδωσε το πνευματικό φως, στα έργα του, με τον ολοκληρωμένο θεατρικό λόγο΄΄. Έναν λόγο προσιτό, συγκινησιακό, ΄΄αποσταγματικό της έντασης΄΄ λυρικό – δημώδη΄΄. Στη συνέχεια ο Σ.Π. πηγαίνει στην Αθήνα και με αλλεπάλληλες εγχειρήσεις προσπαθεί να θεραπεύσει τα μάτια του, χωρίς αποτέλεσμα.
Το 1887 επιστρέφει στην Ακράτα, με σχεδόν χαμένη την όρασή του. Εκεί δραστηριοποιείται πολιτιστικά, ιδρύοντας τον σύλλογο ΄΄Ηώ΄΄ και το 1891 εκδίδει την εφημερίδα ΄΄Αστραπή΄΄. Στην Ακράτα, το 1892 υπαγορεύοντας γράφει το έργο ΄΄Μαργαρίτα΄΄. Το έργο αυτό ανεβαίνει από 6 – 9 Σεπτ. 1893 στο θέατρο ΄΄ΤΣΟΧΑ΄΄ της Αθήνας, από τον θίασο Αλεξιάδου – Παντόπουλου – Καρδοβίλλη. Η εφημερίδα ΄΄Εστία΄΄ γράφει: ΄΄ Η Μαργαρίτα απέσπασε επαίνους, αλλά και πικρόχολα σχόλια, προκάλεσε επεισόδια, ύβρεις, εμπτυσμούς, ξυλοδαρμούς, καταγγελίες και γραφειοπόλεμο..΄΄
Μετά την απροσδόκητη περιπέτεια του πρώτου του έργου, ο Σπύρος Περεσιάδης το 1893, γράφει την περίφημη ΄΄Γκόλφω΄΄ κι έπειτα τα έργα: ΄΄Η σκλάβα΄΄ 1894. ΄΄Η Εσμέ΄΄ 1896… το 1897 εγκαθίσταται μόνιμα στην Αθήνα, δίπλα στην αφοσιωμένη αδελφή του Ασπασία. Ακολουθούν: ΄΄Η Μόρφω΄΄ 1898. ΄΄Η Μόσχω΄΄ 1898 (πρώτη παρουσίαση της ΄΄Μόσχως΄΄ 1 Αυγ. 1898, στο θέατρο ΄΄ΠΕΙΡΑΙΩΣ΄΄ με τον θίασο του Ευάγγελου Παρασκευόπουλου) και συνεχίζει με τις ΄΄Νεράιδες΄΄ 1899. ΄΄Ο χορός του Ζαλόγγου΄΄ και ΄΄Βασίλισσα των ανθέων΄΄ 1906. ΄΄Μαγεμένος Βοσκός΄΄ 1909. ΄΄Πάργα΄΄ 1911. ΄΄Πατρίδα΄΄ και ΄΄Διπλά στέφανα΄΄ 1914. Το 1914 τυπώνει και την ποιητική συλλογή ΄΄Καινούριες δάφνες΄΄ ποίημα πατριωτικό. Το 1916 γράφει τον ΄΄Εθελοντή΄΄ και τον ΄΄Προεστώ του χωριού΄΄ το τελευταίο του δημιούργημα. (οκτώ έργα του, είναι γραμμένα μ΄ έμμετρο λόγο).
Ο Τάσος Γεωργαντόπουλος γράφει: ΄΄η απαρίθμηση των έργων του, δείχνει καθαρά, ότι ο Σ.Π. αντλεί τα θέματά του από δύο πηγές. Η πρώτη είναι το ειδύλλιο, ο έρωτας – το αιώνιο στοιχείο μέσα στην καθημερινότητα – που άλλοτε γνωρίζει συγκλονιστική δοκιμασία και φτάνει στη τραγική απόληξη (΄΄Γκόλφω΄΄) κι΄ άλλοτε, ύστερα από συγκλονιστικές περιπέτειες και απροσδόκητες εξελίξεις, στο ευτυχισμένο τέλος(΄΄Σκλάβα΄΄).
Η δεύτερη πηγή είναι το πατριωτικό στοιχείο, που κατακλύζει τα έργα του, με σκηνές από τους επικούς αγώνες του σκλαβωμένου γένους (΄΄Χορός του Ζαλόγγου΄΄…).
Το 1893 ο Σπύρος Περεσιάδης γράφει κι΄ ανεβάζει στην Ακράτα, την ΄΄Γκόλφω΄΄ έργο που κλείνει μέσα του, μια απροσδιόριστη δυναμική. Έργο εξέχων του νεοελληνικού ρεπερτορίου – το πιο Ελληνικό του 20ου αιώνα … βάζει στις ρίζες τους, τα Ιταλικά και Γαλλικά κωμειδύλλια. (η ΄΄Γκόλφω΄΄ είναι ο μύθος της Χλόης, που πρέπει ν΄ αυτοθυσιαστεί – για ν΄ ανθήσει η Γης … μες από τη φλογέρα του τυφλού Δάφνη, που είναι ο ίδιος ο ποιητής Σπύρος Περεσιάδης ). Είναι ένα έργο προ – φεμινιστικό, που μιλάει βαθιά στη γυναικεία ιδιοσυγκρασία και προκαλεί κάθε άντρα, να έχει – μια ΄΄Γκόλφω΄΄ θυσιασμένη στη συνείδησή του.
Το 1998 η Ηρώ Κατσιώτη, έγραψε: ΄΄Το θέμα του είναι μια ιστορία προδομένου έρωτα – ιστορία καθημερινή. Η υπέρβαση που πραγματοποιείται από την ηρωίδα, οδηγεί στη δικαίωση και μέσω της ταύτισης, στη λύτρωση του θεατή. Η μορφή του έργου – η γλώσσα, ο στίχος, το ύφος – δεν υπηρέτησε απλώς το περιεχόμενο: χάραξε στην παλάμη της Γκόλφως, τη γραμμή της τύχης΄΄. Το έργο ανέβηκε σε πρώτη παράσταση, στις 10 Αυγ. 1894, στην Αθήνα, στο θέατρο ΄΄ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ΄΄ από τον θίασο ΄΄Πρόοδο΄΄ του Δημήτρη Κοτοπούλη. Την ΄΄Γκόλφω΄΄ υποδύεται η Βασιλεία Στεφάνου, τον Τάσο ο Θεοδόσης Πετάλας. Για την ΄΄Γκόλφω΄΄ η ΄΄Νέα Εφημερίς΄΄ έγραψε:΄΄Το τραγικόν αίρεται μέχρι Σαικσπηραίου σχεδόν ύψους και όπου υπάρχει το κωμικόν, προκαλεί ευχάριστον γέλωτα, άπλετον, ακράτητον. Είναι το πλέον ωραίο και το πλέον ζωντανό των δραμάτων μας΄΄. Η ΄΄Γκόλφω΄΄ τον Ιαν. 1895 παίζεται στην Πάτρα. Το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς στην Αθήνα – συγχρόνως! σε δυο θέατρα (΄΄ΤΣΟΧΑ΄΄ και ΄΄ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ΄΄). Το ίδιο καλοκαίρι το έργο, μαζί με τον συγγραφέα Σπύρος Περεσιάδης , πηγαίνει στην Σμύρνη της Μικράς Ασίας.
Το Σεπτ. 1895, παίζεται, πάλι σε δυο Αθηναϊκά θέατρα. Τον Οκτώβριο ταξιδεύει στην Κωνσταντινούπολη. Και τα Χριστούγεννα κατακτά δάφνες στην Οδησσό της Ρωσίας.
Το 1911, στο ΄΄Δημοτικό Θέατρο Αθηνών΄΄ η ΄΄Γκόλφω΄΄ πανηγυρίζει την 500η παράσταση! … και στις 26 Ιαν. 1913, στο θέατρο ΄΄ΕΔΕΜ΄΄ της Θεσσαλονίκης, ο Εθνικός Δραματικός Θίασος, Ποφάντη – Παπαστεφάνου), με την ΄΄Γκόλφω΄΄ υποδέχεται τον πρωθυπουργό της Ελλάδας, Ελευθέριο Βενιζέλο (το πρόγραμμα τυπώνεται σε τρεις γλώσσες: Ελληνικά, Βουλγαρικά και Γαλλικά).
Το 1914 η ΄΄Γκόλφω΄΄ γίνεται η πρώτη Ελληνική κινηματογραφική ταινία, με ιστορία. Γυρίστηκε από τον Σμυρναίο επιχειρηματία Φίλιππο Μαρτέλλι, με πρωταγωνίστρια την δημοφιλή – τότε Ολύμπια Δαμάσκου. Η ΄΄Γκόλφω΄΄ μεταφράστηκε στα Τουρκικά και τα Εβραϊκά και παιζόταν από θιάσους της Κων/πολης και της Σμύρνης (ήταν τ΄ αγαπημένο έργο του Σουλτάνου Αβδούλ Χαμίτ). Το 1927 παίζεται στην Μασσαλία. Το 1936 στην Αλεξάνδρεια. Το 1938, η ΄΄Γκόλφω΄΄ παρουσιάζεται από τους αυτοεξόριστους Έλληνες, στο Παρίσι, η παράσταση οργανώθηκε από τον Hubert Pernot, κι είχε χαρακτήρα διαμαρτυρίας εναντίον της δικτατορίας του Μεταξά. Στην περίοδο της ΄΄κατοχής΄΄ ανεβαίνει το 1941 στην Θεσσαλονίκη, στο θέατρο ΄΄ΗΛΥΣΙΑ΄΄ ως οπερέτα και το 1942,στην ίδια πόλη, στα θέατρα ΄΄ΑΠΟΛΛΩΝ΄΄ και ΄΄ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ΄΄. Το 1944 η Ηρώ Χαντά τ΄ ανεβάζει στην Αθήνα, οι Γερμανοί τα΄ απαγορεύουν, κλείνοντας την πρωταγωνίστρια στη φυλακή. Η ίδια αργότερα το 1951, παρουσιάζει την Γκόλφω, στο Γιοχάνεσμπουργκ της Αφρικής.
…Είναι ένα έργο ζωντανό, γιατί έχει απλότητα κι αλήθεια και μια γλώσσα ΄΄καλλιγραφική΄΄ άπταιστα – Ελληνική. Είναι μια Ιστορία που συνεχίζεται σε αλλεπάλληλες πετυχημένες εκδόσεις: εμπνέει τον λαϊκό ζωγράφο Θεόφιλο. Γίνεται ΄΄σκηνική αναφορά΄΄ στον κινηματογραφικό ΄΄Θίασο΄΄ του Θεοδ. Αγγελόπουλου. Διασκευάζεται ραδιοφωνικά. Γυρίζεται ταινία ξανά και ξανά… τηλεοπτική διαφήμιση του 2000. Μυθιστόρημα. Το καλοκαίρι του 2004 παίζεται με επιτυχία στην Ελληνική Επαρχία. Ενώ ο πολιτιστικός Σύλλογος, της Ακράτας ΄΄Αναγέννηση΄΄ επάξια διοργανώνει, για να τιμήσει τα 150 χρόνια από την γέννησή του, τα ΄΄Περεσιάδα΄΄ με εκδηλώσεις και Πανελλήνιο Συνέδριο.
Σ τα έργα του Σπύρος Περεσιάδης – εκτός από την πλούσια εναλλαγή συναισθημάτων, συναντάμε και την ανθοφορία του Δημοτικού Λόγου, που ως τραγούδι σαγηνεύει, γίνεται εσω ΄΄χορός΄΄ μετουσίωση. Συγκινησιακή καταγραφή. Απολύτρωση. Γίνεται θρήνος, παραδοχή, κι έρωτας που χάνεται… στις στοιχειωμένες νεράϊδοσπηλιές του μυθικού Χελμού.
Ο Σπύρος Περεσιάδης, πέθανε στις 11 Ιαν. 1918, στην Αθήνα, από ΄΄Ισπανική γρίπη΄΄ πάμφτωχος, μα στολισμένος με δάφνες από την ΄΄Γκόλφω΄΄΄ την ΄΄Σκλάβα΄΄, την ΄΄Εσμέ΄΄
… κι αφού το 1914 η Βουλή των Ελλήνων είχε αρνηθεί τη συνταξιοδότησή του. Η κηδεία του έγινε ΄΄Δημόσια Δαπάνη΄΄. Τον αποχαιρέτησαν, εκ μέρους της ΄΄Εταιρείας των Θεατρικών Συγγραφέων΄΄ ο Πρόεδρος Μπάμπης Άννινος, κι ελάχιστοι φίλοι.
Ήταν ο Δάφνης του λαϊκού μας πολιτισμού.
