Αθήνα: 05/07/2021
10ο ΔΕΛΤΙΟ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ:
«ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ Η/ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ»
ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΘΕΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ
Το Παρατηρητήριο Θεμάτων Αναπηρίας της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία (Ε.Σ.Α.μεΑ.), εφεξής «Παρατηρητήριο» με αντικείμενο την επιστημονική καταγραφή, τη μελέτη και την έρευνα σε θέματα αναπηρίας, στοχεύει στο να καθιερωθεί ως βασική πηγή πληροφόρησης για τις εξελίξεις στο πεδίο της αναπηρίας. Συγκεντρώνοντας και αναλύοντας δεδομένα και πληροφόρηση από εγχώριες και διεθνείς πηγές, το Παρατηρητήριο συμβάλλει στην παρακολούθηση, στην προστασία και στην προώθηση των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία, χρόνιες παθήσεις και των οικογενειών τους.
Βασικός πυλώνας στη δραστηριότητα του Παρατηρητηρίου, αποτελεί η συγκέντρωση και η ανάλυση στατιστικών δεδομένων σε βασικούς τομείς που αφορούν στις συνθήκες διαβίωσης και στα εμπόδια που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία και χρόνιες παθήσεις ως προς την άσκηση των δικαιωμάτων τους.
Επιπρόσθετα, το «Παρατηρητήριο», καλείται να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των εθνικών στατιστικών για την αναπηρία. Με τον νόμο ν.4488/2017, το Παρατηρητήριο της Ε.Σ.Α.μεΑ. θεσμοθετείται ως ο βασικός συνομιλητής της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής και των λοιπών φορέων του Ελληνικού Στατιστικού Συστήματος αναφορικά με την υποχρέωσή τους να αναπτύσσουν, να παράγουν και να διαδίδουν επίσημες στατιστικές για τα άτομα με αναπηρία. Ειδικότερα, προβλέπεται ότι για τους σκοπούς του σχεδιασμού των ως άνω στατιστικών και της διάχυσης των παραγόμενων δεδομένων, οι αρμόδιοι φορείς τελούν σε διαβούλευση με το Παρατηρητήριο Θεμάτων Αναπηρίας της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία (Ε.Σ.Α.μεΑ.).
Στο πλαίσιο υλοποίησης της Δράσης 1.2 (Π.Ε.2) του Υποέργου 1 της Πράξης «Παρατηρητήριο Θεμάτων Αναπηρίας» που υλοποιεί η Ε.Σ.Α.μεΑ. στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού, Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση» με τη συγχρηματοδότηση του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ) και εθνικών πόρων, το Παρατηρητήριο συντάσσει και δημοσιεύει σε τακτά χρονικά διαστήματα δελτία στατιστικής πληροφόρησης αφιερωμένα σε συγκριμένα θεματικά πεδία, όπου παρουσιάζει τα σημαντικότερα ευρήματα και τάσεις όπως αυτά προκύπτουν μέσω της επεξεργασίας των διαθέσιμων στατιστικών στοιχείων.
Για περισσότερες πληροφορίες για το Έργο, απευθυνθείτε στην Ιστοσελίδα του Έργου: www.paratiritirioanapirias.gr. 
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 4
ΒΑΣΙΚΑ ΕΥΡΥΜΑΤΑ 7
ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΥΡΥΜΑΤΩΝ 12
1. Εκτίμηση μαθητικού πληθυσμού με αναπηρία η/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες 12
1.1 Μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες 13
1.2 Μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ανά βαθμίδα εκπαίδευσης 14
1.3 Μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ανά φύλο 14
1.4 Μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ανά περιφέρεια της χώρας 15
1.5 Κατανομή μαθητών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στη γενική και
στην ειδική εκπαίδευση ανά βαθμίδα εκπαίδευσης 16
2. Μαθητικός πληθυσμός με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες σε σχολικές μονάδες ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης (ΣΜΕΑΕ) 17
2.1 Μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες σε ΣΜΕΑΕ στις 13 περιφέρειες της χώρας 18
2.2 Μαθητές σε σχολικές μονάδες ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης (ΣΜΕΑΕ) ανά τύπο σχολικής μονάδας 19
2.3 Μαθητές σε σχολικές μονάδες ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης (ΣΜΕΑΕ) ανά
κατηγορία αναπηρίας ή ειδικής εκπαιδευτικής ανάγκης 20
3. Μαθητικός πληθυσμός με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες σε σχολικές μονάδες της γενικής εκπαίδευσης 22
3.1 Μαθητικός πληθυσμός με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες που
φοιτούν σε σχολικές μονάδες της γενικής εκπαίδευσης ανά περιφέρεια 22
3.2 Μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και είδος υποστήριξης 23
3.3 Μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και είδος υποστήριξης
ανά βαθμίδα εκπαίδευσης 24
3.4 Μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες σε γενικά σχολεία και
είδος εξειδικευμένης υποστήριξης που λαμβάνουν στις 13 περιφέρειες της χώρας 26
3.5 Μαθητές με και χωρίς επίσημη αξιολόγηση / γνωμάτευση που υποστηρίζονται σε Τμήματα Ένταξης 28
3.6 Αναλογία μαθητών ανά Τμήμα Ένταξης ανά περιφέρεια 29
4. Στοιχεία Ειδικού Εκπαιδευτικού Προσωπικού & Ειδικού Βοηθητικού Προσωπικού 31
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΕΥΚΡΙΝΗΣΕΙΣ 32

Προσβάσιμο αρχείο Microsoft Word (*.docx)
Το παρόν αρχείο ελέγχθηκε με το εργαλείο Microsoft Accessibility Checkerκαι δε βρέθηκαν θέματα προσβασιμότητας. Τα άτομα με αναπηρία δε θα αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην ανάγνωσή του.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Το 10ο κατά σειρά δελτίο του Παρατηρητηρίου Θεμάτων Αναπηρίας έχει ως αντικείμενο την εκπαίδευση των μαθητών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.
Η προώθηση και περιφρούρηση του δικαιώματος των παιδιών και των ατόμων με αναπηρία σε ποιοτική και ισότιμη εκπαίδευση αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα για την Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία (Ε.Σ.Α.μεΑ). Η εκπαίδευση δεν αποτελεί μόνο ένα θεμελιώδες δικαίωμα, αλλά και σημαντικό καταλύτη για την εκπλήρωση πολλών άλλων ανθρώπινων δικαιωμάτων, του δικαιώματος στην εργασία, σε ένα αποδεκτό επίπεδο διαβίωσης, στη συμμετοχή στην κοινωνική και πολιτιστική ζωή, στην άσκηση των πολιτικών δικαιωμάτων. Για τα άτομα με αναπηρία η εκπαίδευση έχει πρόσθετη σημασία, ασκώντας καθοριστικό αντίκτυπο στην αυτονομία και την ανεξαρτησία τους, στη δυνατότητά τους να ζήσουν μια ζωή με αξιοπρέπεια και αυτο-καθορισμό.
Αναγνωρίζοντας τη θεμελιώδη σημασία της εκπαίδευσης στην επίτευξη της αρχής της ισότητας, το άρθρο 24 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες (CRPD), δεσμεύει τα συμβαλλόμενα κράτη να διασφαλίσουν ένα εκπαιδευτικό σύστημα συμπερίληψης, το οποίο θα επιτρέπει την ανεμπόδιστη άσκηση του δικαιώματος των ατόμων με αναπηρία, σε ισότιμη, ποιοτική και χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση.
Αναλυτικότερα, το άρθρο 24 απαιτεί την πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία σε δωρεάν πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση στις κοινότητες που ζουν, και απαγορεύει ρητώς τον αποκλεισμό των μαθητών /ατόμων με αναπηρία από το γενικό εκπαιδευτικό σύστημα.
Μεταξύ των υποχρεώσεων που θέτει στα κράτη, το άρθρο 24 επιτάσσει: την παροχή εύλογων προσαρμογών, την παροχή εξειδικευμένης και εξατομικευμένης υποστήριξης στους μαθητές με αναπηρία εντός του γενικού εκπαιδευτικού συστήματος, την εκπαίδευση αυτών σε δεξιότητες ζωής, την εκπαίδευση και τη διδασκαλία σε γλώσσες και τρόπους επικοινωνίας που μπορούν τα άτομα με αναπηρία να κατανοήσουν, τη διαμόρφωση ενός εκπαιδευτικού περιβάλλοντος που θα μεγιστοποιεί την ακαδημαϊκή και κοινωνική τους ανάπτυξη. Τα κράτη καλούνται επίσης να διασφαλίζουν ότι τα άτομα με αναπηρία έχουν πρόσβαση στη τριτοβάθμια εκπαίδευση, στην τεχνική επαγγελματική εκπαίδευση, στην εκπαίδευση ενηλίκων και στη διά βίου μάθηση, χωρίς διάκριση και σε ίση βάση με τους άλλους.
Στο γενικό σχόλιο που δημοσίευσε η Επιτροπή του Ο.Η.Ε. για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία αναφορικά με την εφαρμογή του άρθρου 24 (CRPD/C/GC/4), επισημαίνει ως ένα από τα βασικότερα εμπόδια, την έλλειψη αξιόπιστων στατικών δεδομένων για την παρακολούθηση και αξιολόγηση των εκπαιδευτικών πολιτικών και πρακτικών. Σύμφωνα με την Επιτροπή, η εκπαίδευση των μαθητών με αναπηρία πρέπει να παρακολουθείται και να αξιολογείται, ώστε να διασφαλίζεται ότι προωθείται η πλήρης ένταξη και όχι η προσχηματική ενσωμάτωση στο γενικό εκπαιδευτικό σύστημα.
Το Παρατηρητήριο Θεμάτων Αναπηρίας έχει ορίσει τον τομέα της εκπαίδευσης ως βασική προτεραιότητα στην ερευνητική του ατζέντα, εστιάζοντας στα εμπόδια και τους φραγμούς που αντιμετωπίζουν τα παιδιά και τα άτομα με αναπηρία κατά την άσκηση των δικαιωμάτων τους. Στο πλαίσιο αυτό, το Παρατηρητήριο Θεμάτων Αναπηρίας έχει συνάψει συνεργασίες με φορείς που δραστηριοποιούνται στον τομέα της εκπαιδευτικής έρευνας και εκπαιδευτικής πολιτικής , αλλά και τελεί σε σταθερή συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας & Θρησκευμάτων και με την Ελληνική Στατιστική Αρχή.
Η συλλογή στατιστικών δεδομένων για τους μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στη χώρα μας βρίσκεται ακόμα σε πρωτόλειο στάδιο και οι ελλείψεις σε δεδομένα παρακολούθησης εξακολουθούν να είναι μεγάλες . Το 2018 είχαμε για πρώτη φορά στη διάθεση μας δεδομένα για τους μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες που φοιτούν σε γενικά σχολεία (στοιχεία του πληροφοριακού συστήματος My School), τα οποία παρουσιάσαμε στο 5ο δελτίο στατιστικής πληροφόρησης.
Στο παρόν δελτίο παρουσιάζονται τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία (Σχ. Έτος 2019-2020) αναφορικά με τον πληθυσμό των μαθητών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στις μονάδες γενικής και ειδικής πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, το είδος της υποστήριξης που λαμβάνουν, το Επιστημονικό και Ειδικό Εκπαιδευτικό Προσωπικό, καθώς και τις γεωγραφικές διαφοροποιήσεις και ανισότητες στις υπό εξέταση μεταβλητές. Τα δεδομένα που παρουσιάζονται δεν είναι ευθέως συγκρίσιμα με τα στοιχεία του 5ου δελτίου, λόγω αλλαγής στον τρόπο εξαγωγής και χορήγησης των στοιχείων από το πληροφοριακό σύστημα του Υπ. Παιδείας και Θρησκευμάτων. Ωστόσο, όπου είναι εφικτό, επιχειρείται η σύγκριση των δεδομένων ώστε να εξαχθούν συμπεράσματα και να επισημανθούν οι θετικές και αρνητικές εξελίξεις που διαπιστώνονται.
Το Παρατηρητήριο, φιλοδοξεί μέσω αυτού του δελτίου και άλλων σχετικών δράσεων , πέραν του να παρέχει μια ποσοτική αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης, να συμβάλει σε συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς, ώστε να εμπλουτιστεί η συλλογή στοιχείων για τα δικαιώματα των μαθητών με αναπηρία και να συγκροτηθεί μια αξιόπιστη μεθοδολογική προσέγγιση για τη συστηματική παρακολούθηση της μακράς μετάβασης σε ένα «σχολείο για όλους» τους μαθητές.
 
ΒΑΣΙΚΑ ΕΥΡΥΜΑΤΑ
– Οι μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες (με ή χωρίς επίσημη γνωμάτευση), που φοιτούν στην γενική και ειδική πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ανέρχονται σε 101.683 μαθητές, αποτελώντας το 7% του μαθητικού πληθυσμού της χώρας.
– Το 68% των μαθητών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες είναι αγόρια.
– Το 88% των μαθητών με αναπηρία ή/ και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες φοιτούν σε σχολικές μονάδες της γενικής εκπαίδευσης.
– Το Σχ. Έτος 2019-20, φοίτησαν στη γενική πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση 89.597 μαθητές με αναπηρία ή και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, ενώ σε Σχολικές Μονάδες Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης (ΣΜΕΑΕ) φοίτησαν 12.086 μαθητές.
– O μαθητικός πληθυσμός των ΣΜΕΑΕ αποτελείται κυρίως από μαθητές με νοητική αναπηρία σε ποσοστό 35%, μαθητές με αυτισμό (31,4%) και μαθητές με πολλαπλές αναπηρίες (12,1%).
– Η πλειονότητα των μαθητών που φοιτούν στη ειδική δευτεροβάθμια εκπαίδευση επιλέγουν την ειδική επαγγελματική εκπαίδευση, και σχεδόν το 50% αυτών φοιτούν σε Ειδικά Εργαστήρια Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης (ΕΕΕΕΚ).
– Οι μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες που φοιτούν σε σχολικές μονάδες γενικής εκπαίδευσης, υποστηρίζονται σε Τμήματα Ένταξης με κοινό και εξειδικευμένο πρόγραμμα σε ποσοστό 42,1% (37.738 μαθητές), ενώ αντίστοιχο ποσοστό μαθητών λαμβάνουν υποστήριξη μόνο από τον εκπαιδευτικό της γενικής τάξης (41,2%).
– Το 36,4% των μαθητών που φοιτούν σε Τμήματα Ένταξης δεν έχουν επίσημη γνωμάτευση για αναπηρία ή/και ειδική εκπαιδευτική ανάγκη.
– Το 10,7% των μαθητών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στα γενικά σχολεία έχουν λάβει έγκριση για Παράλληλη Στήριξη (9.612 μαθητές).
– Ο αριθμός των μαθητών που λαμβάνει εξειδικευμένη υποστήριξη (εκτός του εκπαιδευτικού της τάξης) περιορίζεται σημαντικά κατά το πέρασμα από την πρωτοβάθμια στη κατώτερη δευτεροβάθμια και ανώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, όπου εκεί το ποσοστό μαθητών που φοιτούν υποστηριζόμενοι μόνο από τους εκπαιδευτικούς της γενικής τάξης υπερβαίνει το 90%.
Σε σύγκριση με το Σχ. Έτος 2017-18, διαπιστώνονται:
– Μείωση των μαθητών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στη γενική εκπαίδευση (κατά 5.002 μαθητές), όταν ο μαθητικός πληθυσμός των ειδικών σχολείων αυξάνεται κατά 1.277 μαθητές.
– Σημαντική αύξηση του πλήθους των Τμημάτων Ένταξης και κατ’ επέκταση βελτίωση της αναλογίας των μαθητών ανά Τμήμα Ένταξης. Ειδικότερα, και στις δυο βαθμίδες της εκπαίδευσης καταγράφονται 451 περισσότερα Τμήματα Ένταξης, ενώ η μέση αναλογία μαθητών ανά τμήμα πέφτει από το 12 στο 10,4 μαθητές ανά Τμήμα Ένταξης.
– Στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, όπου διαχρονικά το πρόβλημα των πολυπληθών τμημάτων είναι εντονότερο, η αναλογία μαθητών ανά τάξη, από 19 μαθητές/ΤΕ που ήταν το 2017-18, υποχωρεί στο 14,3.
– Σημαντική αύξηση των εγκρίσεων για υποστήριξη μαθητών που φοιτούν σε γενικά σχολεία με Παράλληλη Στήριξη (+53%), Ειδικό Βοηθητικό Προσωπικό (+52%) και Σχολικό Νοσηλευτή (+153%).
– Μείωση των μαθητών που υποστηρίζονται μόνο από τον εκπαιδευτικό της τάξης.
– Μείωση των εγκρίσεων για κατ’ οίκον διδασκαλία και μείωση των μαθητών που υποστηρίζονται από Ειδικό Βοηθό που διαθέτει η οικογένεια.
– Σημαντική αύξηση του προσωπικού ΕΕΠ &ΕΒΠ και ειδικότερα στις ειδικότητες των σχολικών νοσηλευτών, των ψυχολόγων και του βοηθητικού προσωπικού. Αντίθετα, στους κλάδους των λογοθεραπευτών και των εργοθεραπευτών, ειδικότητες με βαρύνουσα σημασία για τους μαθητές με αναπηρία, η ενίσχυση είναι μικρή σε σύγκριση με το 2017, ενώ σε σύγκριση με το Σχ. Έτος 2018-19 διαπιστώνεται και μικρή μείωση του εν λόγω προσωπικού.
 
Πίνακας 1: Βασικά χαρακτηριστικά της Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης
στις 13 Περιφέρειες (Σχ. Έτος 2019-2020)
Top 3 Περιφερειών με υψηλότερο ποσοστό μαθητών Ε.Α.Ε. επί του συνόλου των μαθητών Bottom 3 Περιφερειών με χαμηλότερο ποσοστό μαθητών Ε.Α.Ε. επί του συνόλου των μαθητών Top 3 Περιφερειών με υψηλότερο ποσοστό μαθητών Ε.Α.Ε. σε Ειδικά Σχολεία Bottom 3 Περιφερειών με χαμηλότερο ποσοστό μαθητών Ε.Α.Ε. που λαμβάνουν εξειδικευμένη υποστήριξη (εκτός του εκπαιδευτικού της γενικής τάξης) Bottom 3 Περιφερειών με χαμηλότερο ποσοστό μαθητών Ε.Α.Ε. που λαμβάνουν εξατομικευμένη υποστήριξη (παρ. στήριξη, σχ. νοσηλευτής, ειδ. βοηθητικό προσωπικό κτλ.) Top 3 Περιφερειών με πολυπληθέστερα Τμήματα Ένταξης
Αν. Μακεδονίας Και Θράκης Χ Χ
Αττικής Χ
Βορείου Αιγαίου Χ Χ Χ
Δυτικής Ελλάδας Χ Χ Χ
Δυτικής Μακεδονίας
Ηπείρου Χ
Θεσσαλίας Χ Χ
Ιονίων Νήσων Χ
Κεντρικής Μακεδονίας
Κρήτης Χ Χ
Νοτίου Αιγαίου Χ Χ Χ
Πελοποννήσου Χ
Στερεάς Ελλάδας
 
ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Τα στοιχεία του 10ου δελτίου αναδεικνύουν τις αντίρροπες εξελίξεις που λαμβάνουν χώρα τα τελευταία χρόνια αναφορικά με την ισότιμη πρόσβαση των μαθητών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες σε ποιοτική και χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση.
Τα βασικά ευρήματα, από τη μία ρίχνουν φως σε ορισμένες θετικές εξελίξεις των τελευταίων ετών, αναφορικά με την παρεχόμενη υποστήριξη στους μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στα γενικά σχολεία, και από την άλλη, δυστυχώς επιβεβαιώνουν ότι τα μέτρα που λαμβάνονται, εξακολουθούν να μην εντάσσονται σε έναν ενιαίο στρατηγικό σχεδιασμό για την εκπαίδευση των μαθητών με αναπηρία καθώς και σε σχέση με τον απώτερο σκοπό της επαγγελματικής και κοινωνικής τους ένταξης.
Θετικά αξιολογούνται από την Ε.Σ.Α.μεΑ., η μείωση της αναλογίας των μαθητών ανά Τμήμα Ένταξης και η αύξηση των εγκρίσεων Παράλληλης Στήριξης, Σχολικού Νοσηλευτή ή Ειδικού Βοηθητικού Προσωπικού. Τα ζητήματα των πολυπληθών Τμημάτων Ένταξης καθώς και του υψηλού ποσοστού μαθητών που δεν λαμβάνουν εξειδικευμένη υποστήριξη, έχουν επισημανθεί ποικιλοτρόπως από την Ε.Σ.Α.μεΑ., και έχουν αναδειχθεί και στο 5ο δελτίο στατιστικής πληροφόρησης του Παρατηρητηρίου.
Η έλλειψη όμως ενός συγκροτημένου πλαισίου συλλογής ποσοτικών και ποιοτικών δεδομένων παρακολούθησης της εκπαίδευσης των μαθητών με αναπηρία, στη βάση μιας ολοκληρωμένης και αξιόπιστης μεθοδολογίας, καθιστά ανέφικτη την επιστημονική αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας αυτών των θεσμών υποστήριξης, οι οποίοι λειτουργούν χωρίς καμία ανατροφοδότηση βάσει των εκπαιδευτικών τους αποτελεσμάτων.
Εντούτοις, τα εμπειρικά δεδομένα που έχει στη διάθεση της η Ε.Σ.Α.μεΑ. υποδεικνύουν ότι σε αρκετές περιπτώσεις, τα Τμήματα Ένταξης λειτουργούν ως ο «καιάδας» των γενικών σχολείων ενώ και στο πλαίσιο της Παράλληλης Στήριξης, μπορεί να υπάρξει διαχωρισμός και απομόνωση του μαθητή, κυρίως λόγω της στρεβλής εφαρμογής του θεσμού κατά το πρότυπο του προσωπικού βοηθού, στρέβλωση η οποία εντείνεται όταν η Παράλληλη Στήριξη παρέχεται για λίγες μόνο ώρες και η τοποθέτηση των εκπαιδευτικών δεν γίνεται έγκαιρα. Παράλληλα, τα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα Κέντρα Εκπαιδευτικής Συμβουλευτικής και Υποστήριξης (Κ.Ε.Σ.Υ.), καθιστούν δυσχερή την έγκαιρη και ολοκληρωμένη αξιολόγηση και στήριξη των μαθητών.
Γίνεται ωστόσο φανερό ότι, οι μεγάλες αδυναμίες της εκπαιδευτικής πολιτικής αναφορικά με τους μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες εντοπίζονται αφενός στο επίπεδο της δευτεροβάθμιας γενικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης και αφετέρου στους μαθητές με σοβαρές αναπηρίες, οι οποίοι βρίσκονται περισσότεροι εκτεθειμένοι στον κοινωνικό αποκλεισμό.
Η πλειονότητα των μέτρων υποστήριξης που λαμβάνονται εντός των γενικών σχολείων, εξακολουθούν να περιορίζονται στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, γεγονός που όχι μόνο δεν εξασφαλίζει τη σχολική εξέλιξη των μαθητών με αναπηρία, αλλά αναχαιτίζει την πραγματική δυνατότητα κοινωνικής και επαγγελματικής ένταξης.
Στο επίπεδο της ειδικής υποστήριξης, ενώ διαπιστώνεται σημαντική αύξηση του προσωπικού ΕΕΠ &ΕΒΠ, αυτή δεν φαίνεται να περιλαμβάνει τους κλάδους των λογοθεραπευτών και των εργοθεραπευτών, ειδικότητες με βαρύνουσα σημασία για τους μαθητές με αναπηρία. Αντιθέτως, σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος (2018-19) διαπιστώνεται μείωση του εν λόγω προσωπικού.
Το τμήμα των μαθητών που αντιμετωπίζουν σοβαρές αναπηρίες και φοιτούν σε διαχωρισμένα πλαίσια εκπαίδευσης, εξακολουθούν να λαμβάνουν εκπαίδευση κατώτερης ποιότητας. Ωστόσο, και στην ειδική εκπαίδευση, αποδεικνύεται ότι η μεγάλη πληγή είναι η δευτεροβάθμια βαθμίδα.
Η πλειονότητα των μαθητών που φοιτούν στη ειδική δευτεροβάθμια εκπαίδευση επιλέγουν την επαγγελματική εκπαίδευση, με σχεδόν το 50% αυτών να φοιτούν σε Ειδικά Εργαστήρια Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης (ΕΕΕΕΚ).
Βασικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι απόφοιτοι των ΕΕΕΚ είναι η μη δυνατότητα τους να πιστοποιήσουν τα προσόντα τους, γεγονός που αναχαιτίζει την όποια πιθανότητα απορρόφησης στην αγορά εργασίας.
Πάγιο αίτημα της Ε.Σ.ΑμεΑ. ήταν και είναι, όλες οι δομές κατάρτισης που απευθύνονται στα άτομα με αναπηρία και χρόνιες παθήσεις, όπως, εκτός από τα Ε.Ε.Ε.Ε.Κ., είναι και τα Ινστιτούτα Επαγγελματικής Κατάρτισης (Ι.Ε.Κ.) και οι Ειδικές Σχολές Επαγγελματικής Κατάρτισης (Σ.Ε.Κ.), να ενταχθούν ισότιμα στο νέο εθνικό σύστημα επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, που αναπτύσσεται στα επίπεδα 3, 4 και 5 του Εθνικού Πλαισίου Προσόντων, κατ΄ αντιστοιχία με το Ευρωπαϊκό Πλαίσιο. Παρά το ότι η Ε.Σ.Α.μεΑ. είχε υποβάλλει αυτήν την πρόταση στη διαβούλευση του νομοσχεδίου «Εθνικό Σύστημα Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, Κατάρτισης και Διά Βίου Μάθησης και άλλες διατάξεις», δεν λήφθηκε τελικά υπόψη στο τελικό σχέδιο νόμου.
Ωστόσο, καθίσταται αναγκαίος ένας συνολικός στρατηγικός σχεδιασμός για την εκπαίδευση των ατόμων με αναπηρία με ιδιαίτερη έμφαση στον στόχο της επαγγελματικής τους ένταξης και πολύ περισσότερο λόγω των συνθηκών που διαμορφώνονται τόσο στην εκπαίδευση όσο και στην εργασία στη μετά- Covid εποχή.
Αφενός απαιτείται η ουσιαστική αναβάθμιση της παρεχόμενης εκπαίδευσης και κατάρτισης που παρέχουν οι δομές επαγγελματικής εκπαίδευσης που απευθύνονται στα άτομα με αναπηρία, μέσω και της διασύνδεσή τους με τις πραγματικές ανάγκες της αγοράς εργασίας σε τοπικό επίπεδο. Αφετέρου, χρειάζεται να ληφθούν συνδυαστικές πρωτοβουλίες για την πρόσβαση των αποφοίτων αυτών των δομών στην αγορά εργασίας, μέσω ενεργητικών πολιτικών απασχόλησης αλλά και της άρσης θεσμικών εμποδίων, όπως ο απαράδεκτος χαρακτηρισμός «ανίκανος προς κάθε βιοποριστική εργασία» που αναφέρεται στα πιστοποιητικά αναπηρίας των ΚΕΠΑ.
Η Ε.Σ.Α.μεΑ., συμμετέχοντας πλέον, δια του Προέδρου της, στο Κεντρικό Συμβούλιο Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης (Κ.Σ.Ε.Ε.Κ.) θα εργαστεί συστηματικά το επόμενο διάστημα, σε συνεργασία με τα αρμόδια όργανα της πολιτείας, προκειμένου να συμβάλει στον σχεδιασμό εθνικής πολιτικής στα θέματα της επαγγελματικής εκπαίδευσης, κατάρτισης και διά βίου μάθησης των ατόμων με αναπηρία, και της σύνδεσης της εκπαίδευσης που λαμβάνουν με την αγορά εργασίας και την απασχόληση.