ΠΑΡΑΟΛΥΜΠΙΑΚΟΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΜΕ
ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ : ANTΩΝΗΣ ΣΚΟΡΔΙΛΗΣ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Ο παραολυμπιακός αθλητισμός είναι άμεσα συνδεδεμένος με το δικαίωμα στην αποκατάσταση των ανθρώπων με αναπηρία στην ευρεία (ολιστική) του έννοια. Οι πρώτοι παραολυμπιακοί αγώνες που διεξήχθηκαν στο Στόουκ Μάντεβιλ (Αγγλία) το 1948, είχαν ως κυρίαρχο σημείο αναφοράς (εννοιολογικό ζητούμενο) την ολιστική αποκατάσταση των εκατομμυρίων ανθρώπων με αναπηρία μετά την λήξη του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου. Η ωρίμανση της δικαιωματικής αναγκαιότητας για ολιστική αποκατάσταση που συνιστά αναγκαία συνθήκη για την διεκδίκηση ισότιμης κοινωνικής ένταξης, μόνο τυχαία δεν προέκυψε. Ηταν συνεπές αποτέλεσμα του ευρύτερου διεθνούς κλίματος ειρηνικής προσέγγισης των λαών και προοδευτικής μετεξέλιξης των κοινωνιών που είχε δικαιωματικά επικρατήσει μετά την φρίκη και βαρβαρότητα του παγκόσμιου ολοκαυτώματος.
Από την μήτρα του, λοιπόν, το παραολυμπιακό κίνημα και ο παραολυμπιακός αθλητισμός κορυφαία στιγμή του οποίου είναι η ανά τετραετία παγκόσμια γιορτή των παραολυμπιακών αγώνων, υπερβαίνει τα τυπικά όρια του αθλητικού κινήματος, συνδέεται με τις πλέον προοδευτικές κοινωνικοκεντρικές διεκδικήσεις των τελευταίων δεκαετιών. Υπό την παραπάνω έννοια, οι αθλητές με αναπηρία συμβολίζουν τους πλήρως (ολιστικά) αποκαταστημένους ανθρώπους με αναπηρία που λειτουργούν επικοινωνιακά ως συμβολική πρωτοπορία (κρίσιμη μάζα) για την διεκδίκηση της ζητούμενης πλήρους (ολιστικής) κοινωνικής ένταξης. Το παραολυμπιακό κίνημα είναι με την κυριολεκτική έννοια κίνημα, διότι υπηρετεί το κρίσιμο κοινωνικό ζητούμενο της ισότιμης ένταξης των ανθρώπων με αναπηρία που εξακολουθεί – 62 χρόνια μετά τους πρώτους διεθνείς παραολυμπιακούς αγώνες – εκρεμμές.
Η εκρεμμότητα της ευρύτερης διεκδίκησης ισοτιμίας των ανθρώπων με αναπηρία, μοιάζει να είναι άμεσα συνδεδεμένη με το έλλειμμα κατανόησης του περιεχομένου της από την μεγάλη πλειοψηφία των ΜΜΕ. Κομμάτι του ελλείμματος κατανόησης είναι και η στρεβλή δια των ΜΜΕ παρουσίαση του παραολυμπιακού κινήματος, αθλητισμού και αγώνων. Είναι κρίσιμη στο σημείο αυτό η προσθήκη ότι οι καλές προθέσεις των ανθρώπων των ΜΜΕ έναντι της ατζέντας δικαιωματικών διεκδικήσεων των ανθρώπων με αναπηρία δεν αμφισβητούνται a-priori. Με αυτό σαν δεδομένο (ή υπόθεση εργασίας αν προτιμάτε), η παράθεση των βασικών επιχειρημάτων/πληροφοριών και αξιακών κατευθύνσεων προς βελτίωση/εξομάλυνση των όρων παρουσίασης από τα ΜΜΕ καταρχάς του παραολυμπιακού αθλητισμού, είναι κάτι παραπάνω από χρήσιμη.
Η ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΠΑΡΑΟΛΥΜΠΙΑΚΟΥΣ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ
Η μεγαλύτερη σε ποσότητα παρουσίαση παραολυμπιακών δρώμενων (αθλητικών και όχι μόνο) από τα ελληνικά ΜΜΕ – με προεξάχουσα την δημόσια τηλεόραση – έγινε την περίοδο των παραολυμπιακών αγώνων της Αθήνας που διεξήχθησαν 17 – 28 Σεπτεμβρίου 2004. Ελέω ποσότητας, η περίοδος προσφέρεται για την εξαγωγή δομικών συμπερασμάτων, απαραίτητων ώστε να τεκμηριωθεί με επάρκεια το δέον γεννέσθαι αναφορικά με τους τρόπους επικοινωνιακής διαχείρισης των θεμάτων παραολυμπιακού αθλητισμού.
*Καταρχάς, υπήρξε στοιχειωδώς σοβαρή προσέγγιση του αμιγώς αθλητικού κομματιού της διοργάνωσης από πλευράς δημόσιας τηλεόρασης. Οι αγώνες μεταδόθηκαν με αρκετό επαγγελματισμό, υπήρξε προεργασία σε ότι αφορά βασικές λεπτομέρειες της μετάδοσης (βιογραφικά αθλητών, ιστορικό, φαβορί και αουτσάϊντερ κ.ο.κ.). Αντίστοιχη επαγγελματική πληρότητα υπήρξε σε γενικές γραμμές και από πλευράς έντυπου τύπου (πολιτικού και αθλητικού). Υποτίμηση της αθλητικής πλευράς των παραολυμπιακών υπήρξε μόνον από τα ιδιωτικά τηλεοπτικά ΜΜΕ που δεν αφιέρωσαν παρά ολιγόλεπτα στιγμιότυπα.
*Εξίσου σοβαρή ήταν η προσέγγιση των πρωταγωνιστών των αγώνων, παραολυμπιακών πρωταθλητών. Οι συνεντεύξεις ήταν κατά κανόνα στοχευμένες, απεφεύχθησαν οι συναισθηματικές υπερβολές πέραν λιγοστών εξαιρέσεων, μεταδόθησαν σοβαρές χρηστικές πληροφορίες για τα παραολυμπιακά αγωνίσματα και το παραολυμπιακό κίνημα, ήταν λιγοστά τα φαινόμενα δημοσιογραφικού πατερναλισμού έναντι των πρωταθλητών με αναπηρία. Οπως η έρευνα απέδειξε, η σοβαρότητα επικράτησε διότι υπήρξε καταλυτικός ο ρόλος στον σχεδιασμό των παρουσιάσεων των αρμοδίων της Ελληνικής Παραολυμπιακής Επιτροπής.
*Η αρνητική – μεσ’ τα θετικά – πλευρά σε ότι αφορά την διαχείριση από τα ελληνικά ΜΜΕ του αθλητικού κομματιού των παραολυμπιακών αγώνων, είχε να κάνει με την υπέρμετρη προβολή των ελλήνων αθλητών σε σχέση με τους εξίσου σημαντικούς συναθλητές τους άλλων χωρών. Πλην όμως τούτο δεν σχετίζεται με το αντικείμενο των μεταδόσεων αλλά αντανακλά μιά πάγια σε αθλητικά συμβάντα ελληνική παθογένεια επίδειξης υπέρμετρου πατριωτισμού. Ελέω αυτής (της παθογένειας) η σύμφυτη με τους παραολυμπιακούς αγώνες οικουμενική διάσταση που εμπεριέχει ως κυρίαρχες τις αξίες κατάργησης των φραγμών και συνόρων, αθέλητα υποτιμήθηκε .
Η ουσιώδης ποιοτική υποτίμηση, δεν είχε να κάνει με το αθλητικό κομμάτι της ελληνικής παραολυμπιακής διοργάνωσης και τους πρωταγωνιστές του, αλλά με όσα ευρύτερα συνδέονταν με αυτήν και την ολοκλήρωναν ως ελληνικό και παγκόσμιο κοινωνικό (και όχι μόνο αθλητικό) συμβάν. Επ’ αυτού ορισμένες βασικές παρατηρήσεις κρίνονται ως αναγκαίες.
*Όπως εξηγήθηκε στην εισαγωγή, το παραολυμπιακό κίνημα συνδέεται με ευρύτερα σημαίνοντα και διεκδικήσεις των ανθρώπων με αναπηρία που συνθέτουν το προοδευτικό αίτημα της ισότιμης κινωνικής ένταξης. Κάποιες από τις συγκεκριμένες διεκδικήσεις, σαφώς αποτυπώνονται στα συμβόλαια ανάθεσης των αγώνων που περιλαμβάνουν τις κρίσιμες προϋποθέσεις ώστε η διοργάνωσή τους να αποδεικνύει στην πράξη όσα ως θεωρία πρεσβεύει και σηματοδοτεί. Για παράδειγμα, η αποκατάσταση της προσβασιμότητας, όχι μόνο των αθλητικών χώρων αλλά συνολικά των πόλεων που φιλοξενούν αθλητές και επισκέπτες με αναπηρία, υπήρξε σαφής – έγγραφη υποχρέωση της διοργανώτριας Ελλάδας. Επί του συγκεκριμένου θέματος, αλλά και κάμποσων άλλων που όριζαν τις ευρύτερες υποχρεώσεις της παραολυμπιακής διοργάνωσης, δεν υπήρξε από τα ΜΜΕ – πέραν ελάχιστων εξαιρέσεων – σοβαρή/οργανωμένη δημοσιογραφική παρέμβαση.
Πρακτικά αγνοήθηκε η ευρύτερη διάσταση – έννοια – ουσία των παραολυμπιακών αγώνων, που ευθέως τους συνδέει με την ισότιμη κοινωνική ένταξη – συμμετοχή των ΑμεΑ και όσα την συνθέτουν. Η αγνόηση δεν είχε και δεν έχει να κάνει μόνο με την περίοδο των αγώνων, αλλά και με όλη την περίοδο από το 2004 μέχρι τις μέρες μας. Η υποχρέωση του 2004 της αποκατάστασης της προσβασιμότητας στους 5 Ολυμπιακούς δήμους ήταν και είναι διαρκής, δεν καταστρατηγήθηκε μόνο ως υποχρέωση διοργάνωσης των αγώνων αλλά και όλα τα επόμενα χρόνια δίχως τα ΜΜΕ να την αναδείξουν στο ελάχιστο.
Η παραπάνω αγνόηση είναι αποτέλεσμα της άγνοιας περί παραολυμπιακού αθλητισμού, κινήματος και παραολυμπιακών αγώνων (του τι σημαίνουν και πως αυτό εκφράζεται) της συντριπτικής πλειοψηφίας των ελληνικών ΜΜΕ. Οι Παράλληλοι Ολυμπιακοί (Parallel Olympics) δεν είναι μόνον μιά αθλητική διοργάνωση αλλά ένα άθροισμα από πολυεπίπεδες παρεμβάσεις για την παράλληλη-ισότιμη κοινωνική διαδρομή των ανθρώπων με αναπηρία.
Το συνθετικό “παρα”, δεν υποδηλώνει … παράταιρους/παράπλευρους αγώνες ή αγώνες παραπληγικών (ενδεικτική έρευνα μεταξύ ανθρώπων των ΜΜΕ κόμισε τις παραπάνω απαντήσεις σε διόλου ευκαταφρόνητα ποσοστά), αλλά την δικαιωματική απαίτηση παράλληλης πορείας που μεταφράζεται σε παράλληλες (ενταξιακές) κοινωνικές δράσεις. Σήμερα, έξι και πλέον χρόνια μετά τους Παράλληλους Ολυμπιακούς της Αθήνας, έχει φτάσει η στιγμή να αποσαφηνιστούν οριστικά όλες οι παραπάνω συγχίσεις. Αν αυτό επιτευχθεί, εξ’ ορισμού θα συμπαρασύρει επί το προοδευτικότερον και ουσιαστικότερον την παρουσίαση από τα ΜΜΕ των σχετικών με το παραολυμπιακό κίνημα θεμάτων.
*Η σοβαρότερη υποτίμηση των Παραολυμπιακών της Αθήνας από τα ελληνικά ΜΜΕ, έχει διαπιστωθεί και αναλυθεί τόσο από την Ελληνική Παραολυμπιακή Επιτροπή όσο και από το διεθνές παραολυμπιακό κίνημα δια της Διεθνούς Παραολυμπιακής Επιτροπής (IPC), σε ουκ ολίγες διεθνείς συναντήσεις την περίοδο 2004 – 2006. Τα ελληνικά ΜΜΕ έχουν επικριθεί για την μη αμφισβήτηση δύο χαρακτηριστικών επιλογών της τότε πολιτικής ηγεσίας, οι οποίες στρέφονταν ενάντια στις βασικές αρχές και θέσεις του διεθνούς αναπηρικού κινήματος αλλά και στα κρίσιμα σημαίνοντα του διεθνούς παραολυμπιακού κινήματος.
Συγκεκριμένα :
Στην τελετή έναρξης των παραολυμπιακών της Αθήνας, ο πρόεδρος της διεθνούς παραολυμπιακής επιτροπής Φίλιπ Γκρέϊβεν χρήστης αναπηρικού αμαξιδίου, τοποθετήθηκε σε εμφανώς υποδεέστερη θέση (σε βάθρο χαμηλότερο) της προέδρου του οργανισμού ΑΘΗΝΑ 2004 Γ. Αγγελοπούλου. Δημιουργήθηκε μείζον θέμα τόσο στον διεθνή όσο και στον ελληνικό αναπηρικό τύπο. Καταγγέλθηκε ότι οι επικοινωνιακές ανάγκες της προέδρου του ΑΘΗΝΑ 2004 “αντιλαμβάνονταν” τον ρόλο του προέδρου της IPC ως επικοινωνιακά δευτερεύοντα. Θεωρήθηκε δε από το διεθνές και ελληνικό παραολυμπιακό κίνημα, ότι η τηλεοπτική εικόνα υστέρησης του Φ. Γκρέϊβεν που μεταδόθηκε σε παγκόσμιο ακροατήριο ήταν ακραία προσβλητική των ανθρώπων με αναπηρία, πόσο μάλλον όταν αφορούσε την τελετή έναρξης μιάς “δικής” τους διοργάνωσης. Οι καταγγελίες και διαμαρτυρίες, στο ελάχιστο δεν άγγιξαν τα ελληνικά ΜΜΕ, πόσο μάλλον την αυτουργό κρατική τηλεόραση, σε βαθμό που δεν καταδέχτηκαν καν να ανταπαντήσουν ή έστω δικαιολογηθούν.
Η δεύτερη χαρακτηριστική επιλογή της τότε πολιτικής ηγεσίας που στηρίχτηκε απόλυτα από τα ελληνικά ΜΜΕ στο σύνολό τους, τα οποία και στην περίπτωση αυτή αγνόησαν την αντίθετη άποψη του ελληνικού και διεθνούς παραολυμπιακού κινήματος (ούτε καν την αποζήτησαν), είναι η ακύρωση τη τελετής λήξης των παραολυμπιακών αγώνων λόγω του θανατηφόρου τροχαίου στον Μαλλιακό κόλπο. Η ακύρωση της τελετής εξαιτίας ενός τροχαίου (όσο άσχημο και αν ήταν) θεωρήθηκε από την παραολυμπιακή οικογένεια ως ευθεία υποτίμηση της παραολυμπιακής διοργάνωσης, ως καταστρατήγηση της ουσίας των παραολυμπιακών αγώνων ως παράλληλων και ισότιμων αγώνων με τους Ολυμπιακούς. Η συμπόρευση των ελληνικών ΜΜΕ με την αναγκαιότητα ακύρωσης της τελετής όπως την κατανοούσαν οι τότε κυβερνώντες, είχε γίνει αντιληπτή από το διεθνές παραολυμπιακό κίνημα ως σκάνδαλο ισοδύναμο με καθεαυτή την ακύρωση.
Τα δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα από την περίοδο των παραολυμπιακών της Αθήνας, προσβολών που το παραολυμπιακό κίνημα γεύτηκε και οι οποίες παντελώς αγνοήθησαν (αν όχι υποστηρίχτηκαν) από τα ελληνικά ΜΜΕ, συγκλίνουν σε ένα μήνυμα που σήμερα – 6 χρόνια μετά – οφείλουν οι άνθρωποι των ελληνικών ΜΜΕ να συνειδητοποιήσουν : Η από πλευράς τους αδυναμία κατανόησης της πολυεπίπεδης σημασίας και του μεγέθους των Παραολυμπιακών Αγώνων ως ισότιμων με τους Ολυμπιακούς και η συνακόλουθη αγνόηση των “αυτονόητων” για το διεθνές παραολυμπιακό κίνημα ,είναι βαθιά .
Η ΣΥΓΧΥΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΠΑΡΑΟΛΥΜΠΙΑΚΩΝ ΑΓΩΝΩΝ ΚΑΙ SPECIAL OLYMPICS
Όπως σε πάμπολλες ευκαιρίες έχει διατυπώσει το ελληνικό αναπηρικό κίνημα, η παραολυμπιακή κληρονομιά του 2004 κατασπαταλήθηκε, οι παρακαταθήκες των αγώνων σε μεγάλο βαθμό δεν αξιοποιήθηκαν. Ελέω πολιτικής ανεπάρκειας τα τελευταία χρόνια, ακόμα και αυτό το στοίχημα της προσβασιμότητας του δομημένου περιβάλλοντος (που τέθηκε ως παραολυμπιακή παρακαταθήκη στο όνομα της ισότιμης κοινωνικής ένταξης των ανθρώπων με αναπηρία) στο ελάχιστο δεν υπηρετήθηκε. Δεν υπηρετήθηκε καν με στοιχειώδη επάρκεια το στοίχημα της προσβασιμότητας στα ΜΜΕ, όπως επιχειρήθηκε να γίνει πράξη στην δημόσια ψηφιακή τηλεόραση. Συνολικότερα για τα ΜΜΕ, η χρονική απόσταση από τους αγώνες του 2004 συνοδεύτηκε από αύξηση της ανεπάρκειας στους όρους και τρόπους παρουσίασης των πάμπολλων παραολυμπιακών θεματολογιών.
Πρακτικά, το συμβολικό πρότυπο του παραολυμπιακού αθλητή ως έμπρακτης απόδειξης του τι σημαίνει ολιστική αποκατάσταση και διεκδίκηση της ισότιμης κοινωνικής ένταξης, έχει με την πάροδο των τελευταίων χρόνων περιθωριοποιηθεί. Σταδιακά, μοιάζουν να επανέρχονται μέσω των ΜΜΕ πατερναλιστικά πρότυπα κατανόησης και συνακόλουθης επικοινώνησης του αθλητισμού των ανθρώπων με αναπηρία και του αθλητικού τους κινήματος. Σε τέτοιο βαθμό, που δημιουργούν εντεινόμενη στην διάρκεια του χρόνου σύγχιση σχετικά με τα παραολυμπιακά σημαίνοντα και αξίες και με τις χαρακτηριστικές διαφορές τους από τον ιδιωτικό φιλανθρωπικό θεσμό Special Olympics.
Τα Special Olympics, θεσμός με χρόνια ιστορία και διεθνή εμβέλεια, αφορούν παιδιά με νοητική υστέρηση και αντανακλούν την αναγκαιότητα κοινωνικοποίησής τους μέσω της αθλητικής ενασχόλησης. Στην συγκεκριμένη διοργάνωση, το νόημα/λόγος ύπαρξης είναι η συμμετοχή και όσα αυτή προσφέρει ως εργαλείο κοινωνικοποίησης. Ειδικότερα σε ότι αφορά τα της χώρας μας 9και όχι μόνο) με την δραματική έλλειψη σε κοινωνικές υποδομές και υπηρεσίες, τα Special Olympics λειτουργούν ή επιχειρούν να λειτουργήσουν και ως μερικό υποκατάστατο των ανεπαρκειών ανακουφίζοντας σε κάποιο βαθμό και τις σε αδιέξοδο ευρισκόμενες οικογένειες.
Οι Παραολυμπιακοί Αγώνες είναι αγώνες ανταγωνιστικοί μέχρι την κατάκτηση των ανώτατων αθλητικών ορίων. Η κατάκτηση των ορίων, άλλωστε, είναι και ο βασικός κωδικός για την καλύτερη δυνατή έκβαση της διαδικασίας αποκατάστασης, που όπως προείπαμε και στην εισαγωγή συνδέεται άμεσα με την ύπαρξη και γιγάντωση του παραολυμπιακού κινήματος και παραολυμπιακού αθλητισμού.
Οι παραολυμπιακοί πρωταθλητές – σύμβολα της πλήρους αποκατάστασης και της συνακόλουθης δικαιωματικής διεκδίκησης ισότιμης κοινωνικής ένταξης – επιτυγχάνουν επιδόσεις αξιοζήλευτες, σπάνιες για τον “μέσο” άνθρωπο, είναι και λειτουργούν ως πλήρεις επαγγελματίες. Δεν κάνουν αθλητισμό και πρωταθλητισμό για να κοινωνικοποιηθούν αλλά για να ξεπεράσουν τα όριά τους και να επικρατήσουν σε συνθήκες σκληρού ανταγωνισμού (προσομοίωση της δύσκολης πραγματικής ζωής και όχι της προστατευμένης που δικαιωματικά αφορά τα παιδιά με νοητική υστέρηση).
Η επιτεινόμενη δια των ΜΜΕ τα τελευταία χρόνια σύγχυση μεταξύ των δύο τελείως διαφορετικών θεσμών και μεγεθών, έχει να κάνει με την μη σαφή νοηματοδότηση των μεταξύ τους ορίων. Η σύγχυση δεν είναι υπόθεση εργασίας αλλά προκύπτει εκ του αποτελέσματος, άνω του 50% των ερωτηθέντων σε πρόσφατη έρευνα στην χώρα μας απάντησαν ότι οι Παραολυμπιακοί Αγώνες και τα Special Olympics είναι … το ίδιο! Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος της παρανόησης , το αντίστοιχό της θα ήταν να συνέχεεαν οι ερωτούμενοι τους Ολυμπιακούς Αγώνες με ένα διεθνούς έστω εμβέλειας συνέδριο για τον ρόλο του σχολικού αθλητισμού!
Η άρση της σύγχισης, δεν θα μπορούσε παρά να σημαίνει την ορθή και βαθιά προσέγγιση των θεμάτων που έχουν να κάνουν με τον παραολυμπιακό αθλητισμό και το παραολυμπιακό κίνημα. Την κατανόηση του πως εξειδικευμένα (ανά περίπτωση) αλλά και συνολικά (στην βάση της ιστορικής πορείας του αναπηρικού και του παραολυμπιακού κινήματος) συνδέονται παραολυμπιακός αθλητισμός – ολιστική αποκατάσταση – διεκδίκηση ισότιμης κοινωνικής ένταξης. Το οποίον από πλευράς του απαιτεί κοπιαστική προσπάθεια, μελέτη και εμβάθυνση.
Όλα τα παραπάνω συγκλίνουν στο ότι η σοβαρή δημοσιογραφική ενασχόληση με θέματα παραολυμπιακού αθλητισμού και κινήματος και ευρύτερα αναπηρικού κινήματος, απαιτεί ανθρώπους των ΜΜΕ αποφασισμένους να υπερβούν πριν από όλα την άγνοιά τους και την συνακόλουθη αντιδραστική τάση τους ετεροπροσδιορισμού κοινωνικών ομάδων και ρόλων που αδυνατούν να κατανοήσουν επαρκώς. Σε πρώτη φάση, ας κατανοήσουν τουλάχιστον ότι η σύγχυση των ρόλων μεταξύ παραολυμπιακών αθλητών και συμμετεχόντων στα Special Olympics προσβάλλει τόσο τους πρώτους όσο και τους δεύτερους, προσβάλλοντας περισσότερο όλων την κοινωνική (των ρόλων) αλήθεια.
ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΗ ΠΕΡΙ ΟΡΟΛΟΓΙΑΣ
Όλα όσα προηγούμενα διατυπώνονται ως παραινέσεις/ευχολόγια απολήγουν σε μία βασική αρχή. Στην υιοθέτηση από πλευράς επαγγελματιών των ΜΜΕ του προοδευτικού κοινωνικοκεντρικό μοντέλου κατανόησης και επικοινωνίας της αναπηρίας και των ανθρώπων με αναπηρία.
Το προοδευτικό κοινωνικοκεντρικό μοντέλο αντιλαμβάνεται τον άνθρωπο με αναπηρία ως ενεργό μέτοχο της κοινωνικής ζωής που ισότιμα ασκεί κοινωνικά δικαιώματα και απορροφεί κοινωνικά αγαθά. Υιοθέτηση επί της ουσίας του μοντέλου, σημαίνει και απάλειψη των όρων επικοινωνίας που χρησιμοποιούνται – δυστυχώς – καταχρηστικά μέχρι σήμερα. Στην επόμενη διατύπωση υποχρεούμαστε να είμαστε κάθετοι: Οποιοσδήποτε όρος παραπέμπει στην ιατρικοκεντρική προσέγγιση της αναπηρίας και στο πατερναλιστικό πρότυπο του ανθρώπου με αναπηρία – παθητικού αντικειμένου φιλανθρωπίας είναι μη επιτρεπτός. Άλλωστε, όλοι οι παρακάτω αποκαλούμενοι μη επιτρεπτοί όροι, έχουν ως τέτοιοι οριστεί και ως καθολικά αποδοκιμαστέοι καταγραφεί από το διεθνές και ελληνικό αναπηρικό και παραολυμπιακό κίνημα σε σειρά συνεδρίων των τελευταίων χρόνων.
Η λίστα περιλαμβάνει εκατοντάδες όρους, σταχυολογούμε τους ενδεικτικότερους :
ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΣΤΕ
Άτομο με αναπηρία
Άτομο με κινητική αναπηρία
Αθλητής (εννοείται χωρίς αναπηρία)
Αθλητής με αναπηρία
Άτομο με νοητική καθυστέρηση
Παραολυμπιακοί αγώνες
Άτομο με αναπηρία
Χρήστης αμαξιδίου
Άτομο με ακρωτηριασμό
Με απώλεια όρασης
Με απώλεια ακοής, κωφός
Άτομο με εγκεφαλική παράλυση
ΑΠΟΦΥΓΕΤΕ
Ανάπηρο άτομο, άτομο με ειδικές ανάγκες.
Κινητικά ανάπηρος, σωματικά ανάπηρος.
Κανονικός αθλητής
Ειδικός αθλητής
Καθυστερημένο άτομο
Ειδικοί αγώνες
Πάσχει από, υποφέρει από …
Καθηλωμένος σε αμαξίδιο
Κουτσός, κουλός
Αόμματος, στραβός
Κωφάλαλος
Σπαστικός, σπαστικό άτομο
ΔΥΟ ΟΡΟΙ ΨΕΥΔΕΙΣ ΠΟΥ …. ΜΟΙΑΖΟΥΝ ΑΛΗΘΕΙΣ: Από την στήλη ΑΠΟΦΥΓΕΤΕ θα επιμείνουμε σε δύο όρους λίγο περισσότερο διότι χρησιμοποιούνται κατά συρροήν στις δημοσιογραφικές παρουσιάσεις θεμάτων αναπηρίας.
*Ο όρος άτομα με ειδικές ανάγκες χρησιμοποιείται στην συντριπτική πλειονότητα παρουσίασης θεμάτων αναπηρίας. Οι πάντες είναι εξοικειωμένοι με τον όρο , το βέβαιον όμως είναι ότι ο όρος αυτός είναι κενός περιεχομένου. Στο σύνολό του (4 λέξεις) δεν σημαίνει τίποτε, απλώς παραπέμπει στην ελληνική γλώσσα στους ανθρώπους με αναπηρία.
Ο όρος μπορεί να είναι συνολικά κενός εννοιολογικού περιεχομένου, έχουν όμως ιδιαίτερη κοινωνική σημασία απομονωμένες οι δύο τελευταίες λέξεις. Όπως η κοινή λογική πρεσβεύει, οι ανθρώπινες ανάγκες είναι κοινές (γενικές) και αφορούν τα βασικά δικαιώματα και αγαθά που ορίζουν την ζωή και την κοινωνική ζωή, η ακοή επί παραδείγματι ή η όραση δεν είναι ανάγκες αλλά αισθήσεις. Ειδικές ανάγκες (οι δύο κρίσιμες λέξεις) βαπτίζονται οι ανάγκες που δημιουργούνται στον άνθρωπο με αναπηρία όταν του στερούνται οι δυνατότητες να ασκήσει βασικά δικαιώματα (όπως π.χ. το δικαίωμα στην εκπαίδευση). Όταν στον άνθρωπο με απώλεια ακοής δεν διατίθονται οι απαραίτητοι μηχανισμοί – υπηρεσίες (διερμηνέας νοηματικής γλώσσας) ή στον άνθρωπο με απώλεια όρασης τα εκπαιδευτικά βιβλία σε γραφή Braille, τότε η βασική ανάγκη εκπαίδευσης όπως ως τέτοια ορίζεται για όλους τους ανθρώπους βαπτίζεται ειδική ανάγκη. Εάν ήταν αυτονόητη η ύπαρξη των υπηρεσιών η ανάγκη θα παρέμενε … βασική.
Αντίστοιχα παραδείγματα μπορούν να διατυπωθουν εκατοντάδες, ανά αναπηρία και ανά κατηγορία βασικών αναγκών. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία ώστε να κατανοηθεί το σκόπιμο κοινωνικό ψεύδος που ο όρος εμπεριέχει και αναπαράγει είναι ότι υποδηλώνει κάθετα και διαχωριστικά πως οι άνθρωποι με αναπηρία έχουν διαφορετικές (βασικές) ανάγκες από τους ανθρώπους χωρίς αναπηρία.
Συνεπώς: Καλούνται πλέον όλοι οι άνθρωποι των ΜΜΕ που σοβαρά θέλουν να μετάσχουν στην προσπάθεια αναβάθμισης της δημοσιογραφικής εργασίας επί θεμάτων αναπηρίας να καταργήσουν ολοκληρωτικά τον όρο άτομα με ειδικές ανάγκες ως ψευδή, σκόπιμο και έμμεσα ρατσιστικό.
Αν τα παραπάνω δεν είναι αρκούντως πειστικά, ας συνειδητοποιηθεί τουλάχιστον ότι ο όρος άτομα με ειδικές ανάγκες έχει επισήμως απορριφθεί/ξεπεραστεί από τους ίδιους τους ανθρώπους με αναπηρία διά του επίσημου κυπριακού αναπηρικού κινήματος ως ακατάλληλος – εσφαλμένος. Ας γίνει σεβαστό, τουλάχιστον, το δικαίωμα των ανθρώπων με αναπηρία στον αυτοπροσδιορισμό.
Τελευταία επ’ αυτού παρατήρηση: Η επίσημη αποδοκιμασία του όρου μετρά ήδη κάμποσα χρόνια, το ίδιο και η αδιαφορία των ΜΜΕ να σεβαστούν αν μη τι άλλο αυτούς που την επέλεξαν. Αρα :
Η ΑΠΑΛΕΙΨΗ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΛΟΓΟ, ΓΡΑΠΤΟ ΚΑΙ ΠΡΟΦΟΡΙΚΟ, ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΑΜΕΣΑ ΚΑΙ ΟΡΙΣΤΙΚΑ.
*Η φαινομενικά ανώδυνη έκφραση καθηλωμένος σε αναπηρικό αμαξίδιο είναι βαθύτατα δηλωτική των χρόνια ριζωμένων κοινωνικών στερεοτύπων σχετικά με την αναπηρία. Είναι ενδεικτικότατη της αδυναμίας του δημοσιογράφου που την χρησιμοποιεί νομίζοντας ότι εκφράζει ευαισθησία, να κατανοήσει με όρους σεβασμού της διαφορετικότητας τον άνθρωπο με αναπηρία. Υποδηλώνει την υποσυνείδητη πεποίθηση ότι η αναπηρία είναι κοινωνικά συνώνυμη της δυστυχίας.
Με συνυπολογισμό του δικαιωματικού αυτοπροσδιορισμού του σύγχρονου αναπηρικού κινήματος, η έκφραση δεν είναι (και δεν εγκαλείται ως) ατυχής αλλά ως ψευδής. Δεν είναι καν διαστρέβλωση της αλήθειας αλλά αντιστροφή της αλήθειας. Το αναπηρικό αμαξίδιο δεν είναι σύμβολο καθήλωσης και αδυναμίας όπως το επικοινωνεί ο δημοσιογράφος, αλλά εργαλείο (άρα και σύμβολο) μετακίνησης, αυτονομίας και δύναμης. Ο χρήστης αναπηρικού αμαξιδίου δεν είναι άνθρωπος καθηλωμένος (προσομοιάζει σε … καταδικασμένο) σε αναπηρικό αμαξίδιο, αντίθετα θα ήταν κυριολεκτικά καθηλωμένος (σπίτι του) αν στερείτο το αναπηρικό αμαξίδιο. Κατά μείζονα λόγο – ας μας επιτραπεί ένας μικρός αστεϊσμός – αν ο παραολυμπιακός πρωταθλητής χρήστης αναπηρικού αμαξιδίου που τερματίζει τα 400 μέτρα σε 20΄΄ είναι αντιληπτός από τον άνθρωπο των ΜΜΕ ως … καθηλωμένος, τότε πλέον έχουν χάσει οι έννοιες και οι λέξεις την σημασία τους!
Η ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΣΕ ΒΑΘΟΣ ΤΗΣ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΙΚΗΣ ΑΝΤΙΛΗΨΗΣ ΠΕΡΙ ΘΕΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΠΟΥ ΕΚΠΕΜΠΕΙ Η ΣΥΝΗΘΗΣ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΦΡΑΣΗ “ΚΑΘΗΛΩΜΕΝΟΣ ΣΕ ΑΝΑΠΗΡΙΚΟ ΑΜΑΞΙΔΙΟ”, ΕΙΝΑΙ Η ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΗΣ ΒΑΘΥΤΕΡΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΟΔΗΓΙΩΝ ΠΟΥ ΑΠΟΣΚΟΠΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ
ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΠΡΩΤΑΘΛΗΤΕΣ
Ο Αλέξανδρος Ταξιλδάρης από την Κομοτηνή, Αλεξ για τους φίλους και οικειους του, ξεκίνησε να βιώνει την συνθήκη της κινητικής αναπηρίας στην ώριμη νιότη του μετά από ατύχημα. Η σκληρή του ενασχόληση με την κολύμβηση είχε σαν αποτέλεσμα να επιτύχει παγκόσμιου επιπέδου επιδόσεις και να κατακτήσει τον τίτλο του παραολυμπιονίκη σε συνεχόμενες παραολυμπιακές διοργανώσεις. Ο παραολυμπιακός πρωταθλητής Α. Ταξιλδάρης προσωποποιεί/συμβολίζει την ολιστική αποκατάσταση, αλλά και συνιστά παράλληλα πρωτοπορία σε ότι αφορά την ευρύτερη δικαιωματική διεκδίκηση των ανθρώπων με αναπηρία ισότιμης κοινωνικής ένταξης. Τούτο διότι είναι η “ψυχή” και ιθύνων νους του σωματείου ΑμεΑ Κομοτηνής, έχει πρωταγωνιστήσει σε όλες τις προσπάθειες δημιουργίας ενταξιακών υποδομών για τους συμπολίτες του με αναπηρία, αποτελεί πλέον ένα από τα πιό προβεβλημένα δημόσια πρόσωπα της όμορφης ακριτικής πόλης.
Στο προσωπικότητα του Ταξιλδάρη, συμπυκνώνονται οι αξίες, αρχές και σημαίνοντα του διεθνούς παραολυμπιακού κινήματος και του παραολυμπιακού αθλητισμού. Δεν είναι παρά μιά από τις αρκετές περιπτώσεις προσώπων που συμπυκνώνουν τόσα πολλά.
Ο δις παραολυμπιονίκης στον στίβο (άλματα) Θανάσης Μπαράκας είναι επί χρόνια εκλεγμένος δημοτικός σύμβουλος στην Ρόδο και επίσης πρωτεργάτης των υποδομών ένταξης των συμπολιτών του με αναπηρία στην πρωτεύουσα των δωδεκανήσων. Ο Συμεών Παλτσανιτίδης παραολυμπιονίκης στις ρίψεις και επί σειρά ετών πρόεδρος των ελλήνων παραολυμπιονικών έχει μακρά παρέμβαση μέσω ραδιοφωνικής εκπομπής στους σχεδιασμούς ενταξιακών πολιτικών στην Θεσσαλονίκη, η πολλάκις παραολυμπιονίκης από την Καβάλα Ανθή Καραγιάννη τυγχάνει βαθιάς αναγνώρισης στην γενέτειρα πόλη της, το δημόσιο στάδιο της οποίας φέρει το όνομά της.
Η σχετική λίστα προσώπων που συμπυκνώνουν ολιστικά το τι εστί παραολυμπιακός αθλητισμός και κίνημα είναι πολύ μεγάλη. Αναδεικνύει με τρόπο καταλυτικό το ότι σε σχέση με τα συναφή θέματα, η θεωρία (το ζητούμενο) πολύ συχνά συναντιέται με την πράξη (την στάση ζωής). Αυτή ακριβώς η συνάντηση, οφείλει να αποτελέσει κωδικό δημοσιογραφικής απόδοσης των παραολυμπιακών θεμάτων , αφού προηγηθεί πάντοτε η απαραίτητη έρευνα και εμβάθυνση.
ΚΡΙΣΙΜΗ ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΗ: Δεν είναι ο κάθε παραολυμπιακός πρωταθλητής εξ’ ορισμού και μύστης ή πρωτοπόρος της διαδικασίας διεκδίκησης ισότιμης κοινωνικής ένταξης των ΑμεΑ. Αυτό που εξ’ ορισμού ο κάθε παραολυμπιακός πρωταθλητής αναδεικνύει/συμβολίζει είναι το εν δυνάμει της συγκεκριμένης διαδικασίας, αναδεικνύοντας εμμέσως πλην σαφώς και τα ελλείμματα πολιτικής που την “θέλουν” εξακολουθητικά ζητούμενη.
ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ: Η ΓΟΗΤΕΙΑ ΤΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ
Την περίοδο των παραολυμπιακών της Αθήνας, έγκριτος δημοσιογράφος του έντυπου τύπου εξέφρασε διά άρθρου την διαμαρτυρία του διότι – περίπου επί λέξει – “το θέαμα των τυφλών που τρέχουν πίσω από μιά μπάλλα η οποία βγάζει ήχους είναι υποτιμητικό για τους ίδιους”. Το άρθρο στο σύνολό του άφηνε να εννοηθεί ότι η ενασχόληση με το ποδόσφαιρο δεν ήταν επιλογή των ανθρώπων με απώλεια όρασης, αν είχαν δικαίωμα επιλογής θα αρνούντο διότι το θέαμα στο οποίο μετέχουν είναι εξευτελιστικό για τους ίδιους, εντέλει τους προέτρεπε να σταματήσουν.
Η παραπάνω προσέγγιση ήταν μνημείο προσβλητικής στα όρια του (αθέλητου) ρατσισμού. Το ποδόσφαιρο για τους ανθρώπους με απώλεια όρασης πέραν από “χαρά του παιχνιδιού” όπως ισχύει για όλους όσους το αγαπάνε, είναι και χρησιμότατο εργαλείο για την απόκτηση δεξιοτήτων κινητικού προσανατολισμού, συνεπώς η σημασία του είναι ακόμα μεγαλύτερη. Οχι μόνο δεν υποτιμούνται ασχολούμενοι με το ποδόσφαιρο οι άνθρωποι με απώλεια όρασης, αλλά αντίθετα υπηρετούν σημαντικές ανάγκες τους.
Ο ατυχήσας δημοσιογράφος έγινε αποδέκτης οξύτατης διαμαρτυρίας ανθρώπων με απώλεια όρασης που “μέτραγαν” εκατοντάδες ώρες ποδοσφαίρου στο βιογραφικό τους και απεδείχτη ιδιαίτερα σοβαρός. Κατάλαβε γρήγορα το λάθος του και προχώρησε ευγενέστατα σε επανόρθωση. Εκτοτε έχει ξανασχοληθεί με θέματα αθλητισμού ανθρώπων με αναπηρία με τρόπο ξεχωριστά δουλεμένο και προσεκτικό. Οι σοβαροί άνθρωποι που αναγνωρίζουν την άγνοιά τους και πάνω σε αυτήν (την αναγνώριση) κτίζουν την γνώση τους, φέρουν την ικανότητα να ζήσουν στο έπακρο την γοητεία της εξειδίκευσης σε θέματα παραολυμπισμού και αναπηρίας.
Η εξειδίκευση σε θέματα παραολυμπιακού κινήματος είναι ένας κωδικός γνώσης που άπτεται ή και ξεκλειδώνει μια τεράστια γκάμα κοινωνικών φαινομένων και θεματικών που αγγίζουν τις βαθύτερες διεργασίες και εξελίξεις στον πλανήτη. Απαρχή γι’ αυτό είναι η κατανόηση των βαθύτερων “πως” και “γιατί” συνδέονται τα θέματα παραολυμπιακού αθλητισμού, αποκατάστασης και κοινωνικής ένταξης. Είναι για παράδειγμα εξαιρετικά συμβατό να υπολογίσουμε τις ανερχόμενες παραολυμπιακές δυνάμεις π.χ. στο βόλλεϊ καθιστών αν έχουμε μιά εμπεριστατωμένη εικόνα των ναρκοθετημένων περιοχών του πλανήτη μας (στην προηγούμενη δεκαετία κυρίαρχες του αθλήματος ήταν οι ομάδες του Ιράν και της Βοσνίας – Ερζεγιβίνης). Το παράδειγμα είναι ενδεικτικό μεταξύ εκατοντάδων αντίστοιχων. Ολα τα συναφή παραδείγματα ισχυροποιούν την διαπίστωση ότι η εμβάθυνση σε θέματα παραολυμπιακού αθλητισμού αποτελεί πεδίο δόξης λαμπρό για τους αθλητικούς συντάκτες (και όχι μόνο) να συνδέσουν το περιεχόμενο της εργασίας τους με ευρύτερα κοινωνικά σημαίνοντα και αναζητήσεις. Γοητευτική, δίχως άλλο, προοπτική!
Πηγή: http://www.truerespect.com.cy/
