«ΟΙ ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΤΩΝ ΧΩΡΙΣ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΤΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΜΠΕΡΙΛΗΨΗΣ»- ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Ζαμπέν Έλεν – Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Π.Μ.Σ. «ΚΙΝΗΣΙΟΛΟΓΙΑ» –  Μέρος 6ο

Ιαν 22, 2025 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

«ΟΙ ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΤΩΝ ΧΩΡΙΣ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΤΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΜΠΕΡΙΛΗΨΗΣ»- ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Ζαμπέν Έλεν – Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Π.Μ.Σ. «ΚΙΝΗΣΙΟΛΟΓΙΑ» –  Μέρος 6ο

 

1.3         Στάσεις

 

Η στάση είναι μια από τις κύριες ιδιότητες της ανθρώπινης ψυχής, η οποία εκφράζει μια αντίδραση μέσα στην αλληλεπίδραση με το περιβάλλον και το ίδιο το σώμα, επομένως είναι μια ιδιότητα του νου. Η μακροχρόνια έρευνα-ιστορία σχετικά με αυτό το ζήτημα υπογραμμίζει την πρακτική σημασία αυτής της ιδιότητας στην ψυχολογία, την κοινωνιολογία, τις πολιτικές επιστήμες και σε άλλους συναφείς κλάδους. Η συσχέτιση του νου με το σώμα είναι ένα πολύ παλιό πρόβλημα, που εκφράστηκε από τη φιλοσοφία και εν συνεχεία διερευνήθηκε από την ψυχολογία, τις νευροεπιστήμες και τις επιστήμες συμπεριφοράς. Ωστόσο, η κατανόηση μας για τη συσχέτιση αυτή εξακολουθεί να είναι περιορισμένη (Gaiseanu, 2020).

Η στάση μπορεί να οριστεί ως ο τρόπος με τον οποίο ένα άτομο βλέπει και αξιολογεί κάτι ή κάποιον, μια προδιάθεση ή μια τάση να ανταποκρίνεται θετικά ή αρνητικά σε μια συγκεκριμένη ιδέα, αντικείμενο, άτομο ή κατάσταση. Παραδοσιακά δομείται σε τρεις διαστάσεις: τη γνωστική (αντιλήψεις και πεποιθήσεις), τη συναισθηματική (συμπάθειες και αντιπάθειες, αρέσκεια και δυσαρέσκεια, συναισθήματα ή προκαλούμενα συναισθήματα) και τη συμπεριφορική (ενέργειες ή εκφρασμένες  προθέσεις  προς  το  αντικείμενο  με  βάση  τις  «γνωστικές»  και συναισθηματικές» απαντήσεις) (Vargas-Sánchez et al., 2016).

Οι Ajzen & Fishbein (2000) χρησιμοποιούν τον όρο «στάση» για να αναφερθούν στην αξιολόγηση ενός αντικειμένου, έννοιας ή συμπεριφοράς κατά μήκος μιας διάστασης εύνοιας ή δυσμένειας, καλής ή κακής, συμπάθειας ή αντιπάθειας. Χαρακτηριστικά παραδείγματα στάσεων είναι η έγκριση ή η απόρριψη μιας πολιτικής, η συμπάθεια ή η αντιπάθεια προς ένα άτομο ή μια ομάδα ανθρώπων και οι κρίσεις οποιασδήποτε έννοιας σε διαστάσεις όπως επιθυμητό-ανεπιθύμητο, καλό-κακό ή ευχάριστο δυσάρεστο (Ajzen & Fishbein, 2000, σελ. 3).

Στην ίδια κατεύθυνση οι Bizer et al. (2006) αναφέρουν ότι η στάση αποτελεί τη θετική ή αρνητική αντίδραση του ατόμου για ένα ζήτημα, πρόσωπο ή αντικείμενο. Οι στάσεις μπορούν να βασίζονται σε συναισθηματικές, γνωστικές ή συμπεριφορικές πληροφορίες και μπορεί να ποικίλλουν ως προς την ισχύ και ανθεκτικότητα τους στην αλλαγή, αλλά και στο κατά πόσον είναι δυνατόν να προβλέψουν τη συμπεριφορά. Οι στάσεις είναι συχνά αποτέλεσμα εμπειρίας ή ανατροφής. Μπορούν να έχουν ισχυρή

 

επιρροή στη συμπεριφορά και να επηρεάσουν τον τρόπο, που ενεργούν οι άνθρωποι σε διάφορες καταστάσεις. Όπως προαναφέρθηκε τα κύρια συστατικά της στάσης είναι τα γνωστικά, τα συναισθηματικά και τα συμπεριφορικά, που σημαίνει ότι ενσωματώνουν σκέψεις, συναισθήματα και πράξεις. Οι ερευνητές προτείνουν επίσης ότι υπάρχουν πολλά διαφορετικά χαρακτηριστικά που συνθέτουν τις στάσεις του ατόμου (Crano & Gardikiotis, 2015).

Οι στάσεις κατευθύνουν τις συμπεριφορές και τις πράξεις του ατόμου σε ένα ευρύ φάσμα τομέων (Μπάουμαν & Τζορμπατζούδης, 1995). Υπάρχει πληθώρα πηγών που επηρεάζουν τον τρόπο που αναπτύσσεται και υιοθετείται μια στάση. Έχει μάλιστα υποστηριχθεί ότι οι ίδιες οι στάσεις δεν είναι συμπεριφορές, αλλά καταστάσεις που προηγούνται των συμπεριφορών. Πιο συγκεκριμένα ένα άτομο υιοθετεί μια στάση ενσωματώνοντας σταδιακά εξειδικευμένες αντιδράσεις σε καταστάσεις που είναι παρόμοιες. Επιπλέον, οι στάσεις διαμορφώνονται σε συνδυασμό με την αποσαφήνιση των τάσεων που αναδύονται προς μια φυσιολογική συμπεριφορά προσέγγισης. Ακόμη υπό ορισμένες περιστάσεις είναι δυνατή η κυριαρχία μιας στάσης και η αυτούσια υιοθέτηση της, όταν το άτομο μιμείται τα πρότυπα συμπεριφοράς ατόμων, που το ίδιο αξιολογεί ως σημαντικά. Τέλος, η διαμόρφωση μιας συγκεκριμένης στάσης ενδέχεται να προκύψει όταν το άτομο βιώσει μια σημαντική εμπειρία (Allport, 1935, σελ. 805). Μπορεί λοιπόν να υποστηριχθεί ότι η διαμόρφωση των στάσεων μπορεί να προκύψει μέσω της διαδικασίας της μάθησης, εφόσον αποτελούν απόρροια των εμπειριών ενός ατόμου. Έτσι, έχει υποστηριχθεί ότι σημαντικό μέρος των στάσεων και απόψεων μας έχουν προκύψει από την αλληλεπίδραση με άλλους, την παρατήρηση και μίμηση των συμπεριφορών αυτών των άλλων ατόμων ή ακόμα και από περισσότερο σύνθετες γνωστικές διεργασίες (Hogg & Vaugh, 2010).

Έχει προταθεί η άποψη ότι η στάση συνδέεται στενά με την εμφάνιση μιας συγκεκριμένης συμπεριφοράς, αλλά και τα συναισθήματα, που βιώνει το άτομο (Vash, 2001). Ως εκ τούτου, μια στάση μπορεί να παρέχει προβλέψεις για το πως θα συμπεριφερθούν ορισμένα άτομα σε ορισμένες καταστάσεις. Εύλογο είναι επίσης, ότι εφόσον οι στάσεις επιδρούν στις συμπεριφορές, αναμφίβολα θα έχουν και επίδραση στην κοινωνική ζωή των ατόμων, υπό την ευρεία έννοια (Bohner, 2007). Εν γένει, θεωρείται ότι οι στάσεις έχουν την τάση να είναι μόνιμες και εδραιωμένες, χωρίς ωστόσο να αποκλείεται το ενδεχόμενο αυτές να αλλάξουν και να τροποποιηθούν. Ενώ το απαιτούμενο διάστημα για την αλλαγή των συναισθημάτων είναι μερικά μόνο δευτερόλεπτα, οι στάσεις φαίνεται πως χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερη σταθερότητα (Lippa, 2003).

Οι στάσεις μπορεί επίσης να είναι ρητές και σιωπηρές. Οι ρητές στάσεις είναι αυτές που γνωρίζει το άτομο συνειδητά και που επηρεάζουν σαφώς τις συμπεριφορές και τις πεποιθήσεις του. Οι σιωπηρές στάσεις είναι ασυνείδητες, αλλά εξακολουθούν να έχουν επίδραση στις πεποιθήσεις και τις συμπεριφορές του ατόμου. Οι στάσεις μπορούν να διαμορφωθούν μέσω της άμεσης εμπειρίας, της κοινωνικής επιρροής, της επίσημης εκπαίδευσης και της παρατήρησης. Ενώ οι στάσεις μπορούν να έχουν ισχυρή επίδραση στη συμπεριφορά, αυτές δεν παραμένουν πάντα ίδιες, εφόσον οι ίδιες επιρροές, που οδηγούν στη διαμόρφωση στάσεων μπορούν επίσης να δημιουργήσουν αλλαγή στάσης (Perlovsky, 2013).

Στο πλαίσιο της παρούσας μελέτης, θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι οι στάσεις προς τα άτομα με αναπηρία έχουν σημαντική επίδραση στην κοινωνική συνύπαρξη με τα άτομα αυτά σε ένα ευρύ φάσμα περιβαλλόντων. Ειδικά στο εκπαιδευτικό περιβάλλον, οι αρνητικές στάσεις προς τους μαθητές με αναπηρία έρχονται να δημιουργήσουν σημαντικές προκλήσεις ως προς την επιτυχή ενσωμάτωση τους στο πλαίσιο όχι μόνο της γενικής εκπαίδευσης, αλλά και της κοινωνίας, εν γένει. Αυτό συμβαίνει, διότι σε μεγάλο βαθμό η ανάπτυξη των μαθητών με αναπηρία, αλλά και η ομαλή ένταξη τους στην κοινότητα και ευρύτερα στην κοινωνία, αποτελεί συνάρτηση του τρόπου ανταπόκρισης του κοινωνικού περίγυρου τους στην αναπηρία (Αλεξάνδρου, 2020). Οι μακροπρόθεσμες στάσεις και συμπεριφορές είναι δυνατό να μεταβληθούν μέσα από την εκπαίδευση, αλλά και την επαφή με τους μαθητές με αναπηρία, που θα επιτρέψουν στους μαθητές να αναγνωρίσουν κοινά στοιχεία και να αποδεχτούν κοινωνικά τη διαφορετικότητα των άλλων (Maras & Brown, 2000).

Περαιτέρω, έχει καταδειχθεί ότι η ύπαρξη θετικών στάσεων δημιουργεί τις κατάλληλες συνθήκες για την επιτυχή υλοποίηση της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης. Οι ακαδημαϊκές επιδόσεις και η μετέπειτα κοινωνική προσαρμογή των μαθητών με αναπηρία επηρεάζεται σημαντικά από την ψυχική τους υγεία και ευεξία (Ellman, 2012). Σε περίπτωση που υπόκεινται σχολικό εκφοβισμό ή αγνοούνται συστηματικά εντός της τάξης, τα σχολικά επιτεύγματα τους επηρεάζονται δυσμενώς. Προκειμένου να μπορέσουν οι μαθητές με αναπηρία να απολαύσουν πλήρως τα οφέλη των εκπαιδευτικών και κοινωνικών παροχών, είναι απαραίτητο ο περίγυρος τους να αποτελείται από συμμαθητές και εκπαιδευτικούς, που τους υποστηρίζουν ενεργά και κυρίως από άτομα που έχουν θετικές στάσεις προς την αναπηρία (Ison et al., 2010). Παρά τη θέσπιση νομοθετικού πλαισίου για την προστασία τον ατόμων με αναπηρία σε εκπαιδευτικό, κοινωνικό και επαγγελματικό πλαίσιο, αυτά εξακολουθούν να υφίστανται διακρίσεις (Krahé & Altwasser, 2006).

Η ανάπτυξη και η ενίσχυση των θετικών στάσεων μέσω σχετικών προγραμμάτων παρέμβασης είναι ένας τρόπος για την άρση των διακρίσεων για τους μαθητές, τους πολίτες, τους συναδέλφους και άλλα άτομα με αναπηρία, θέτοντας την αρχή εντός του σχολικού πλαισίου σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης. Η επιτυχία της συμπερίληψης των ατόμων με αναπηρία στη γενική τάξη του σχολείου εξαρτάται από τη στάση των συμμαθητών το ενδιαφέρον των ερευνητών προσανατολίζεται προς την ανάπτυξη αποτελεσματικών προγραμμάτων παρέμβασης, προκειμένου να διαμορφωθούν οι στάσεις προς την αναπηρία (Αλεξάνδρου, 2020; Álvarez-Delgado et al., 2022).

Μετάβαση στο περιεχόμενο