1.2 Συμπερίληψη (Α Συνέχεια)
Στην ακαδημαϊκή βιβλιογραφία, η συμπεριληπτική εκπαίδευση παρουσιάζεται ως μια ιδεολογία που καθοδηγεί, στην πράξη, το σεβασμό του δικαιώματος όλων των μαθητών σε ποιοτική εκπαίδευση. Ο Booth (2009, σελ. 121) αναφέρει ότι αυτή εστιάζει στην ενθάρρυνση και ενίσχυση της συμμετοχής όλων των μαθητών, δημιουργώντας εκπαιδευτικά συστήματα που εκτιμούν όλα τα άτομα εξίσου και προάγοντας την ισότητα, τη συμπόνια, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τον σεβασμό. Άλλες βασικές πτυχές του περιλαμβάνουν την αυξημένη φοίτηση των παιδιών με αναπηρία στη γενική τάξη, τις ίσες ευκαιρίες για ακαδημαϊκά και κοινωνικά επιτεύγματα, την εφαρμογή συμπεριληπτικών παιδαγωγικών πρακτικών και τη δημιουργία σχολικών κοινοτήτων χωρίς αποκλεισμούς (Kefallinou et al., 2020).
Η συμπερίληψη δεν σημαίνει απλώς την εγγραφή και φοίτηση των παιδιών με αναπηρία σε γενικά σχολεία, αλλά μάλλον την αλλαγή της δομής της τάξης, προκειμένου οι μαθητές να είναι σε θέση να γνωρίσουν και να συναναστραφούν με συνομηλίκους με διαφορετικά χαρακτηριστικά (Karaca & Toprak, 2022). Αυτή λειτουργεί και δρα αντίθετα στον κοινωνικό διαχωρισμό και αποτρέπει τον στιγματισμό των παιδιών, που αντιμετωπίζουν πάσης φύσεως δυσκολίες. Σε αντίθεση με το σχολείο ειδικής αγωγής, η ένταξη των παιδιών με αναπηρία στο δημοτικό σχολείο δίνει νέες ευκαιρίες μάθησης και κοινωνικής ένταξης. Η κοινωνική και μαθησιακή διαδικασία σε ένα γενικό σχολείο για όλα τα παιδιά, συμβάλλει στην εξάλειψη των προκαταλήψεων και των ανασφαλειών και δημιουργεί ένα κλίμα αλληλοσεβασμού, εκτίμησης και αποδοχής της διαφορετικότητας. Υπό αυτή την έννοια, η σχολική συμπερίληψη αποτελεί βασική προϋπόθεση για την κοινωνική και επαγγελματική ένταξη των ατόμων με αναπηρία στη μετέπειτα ζωή τους (Mendoza & Heymann, 2022).
Τα οφέλη της ένταξης είναι πολλά και σημαντικά και κυρίως επικεντρώνονται στο αίσθημα κοινότητας και της ενίσχυσης της αυτοπεποίθησης και του αυτοσεβασμού του μαθητή με αναπηρία, βοηθώντας τον να ενσωματωθεί ομαλά στην τάξη και αργότερα στην κοινωνία. Η εκπαίδευση χωρίς αποκλεισμούς δημιουργεί ευκαιρίες για αλληλεπίδραση με τυπικής ανάπτυξης συνομήλικους, κάτι που θεωρείται ότι (1) βοηθά τους μαθητές με αναπηρία να αναπτύξουν ακαδημαϊκές και κοινωνικές δεξιότητες, (2) ενθαρρύνει την επίτευξη των εκπαιδευτικών στόχων και (3) συμβάλλει στην ανάπτυξη φιλίας (Petry, 2018). Ο σημαντικότερος παράγοντας για την επιτυχή εφαρμογή των πρακτικών συνεκπαίδευσης είναι η ομάδα, που θα κληθεί να τις εφαρμόσει στην πράξη, με τους μαθητές να διαδραματίζουν καίριο ρόλο (Graham, 2020).
Μια έρευνα που διεξήχθη από τους Parveen & Qounsar (2018) καταδεικνύει ότι οι μαθητές με αναπηρία βιώνουν βελτιωμένες εμπειρίες αλληλεπίδρασης και επικοινωνίας με τους συνομηλίκους χωρίς αναπηρία. Η παρουσία πλαισίων συνεκπαίδευσης προωθεί την ανάπτυξη ευκαιριών κοινωνικής μάθησης και διευκολύνει την καλλιέργεια υγιών συνδέσεων. Έτσι, τα ευρήματα της μελέτης τονίζουν πώς η συμπερίληψη προωθεί ένα πιο ευχάριστο και ενθαρρυντικό περιβάλλον μάθησης για τους μαθητές με αναπηρία, το οποίο με τη σειρά του ωφελεί την κοινωνική και επικοινωνιακή τους ανάπτυξη.
Οι Kart & Kart (2021) διεξήγαγαν έρευνα που ανέδειξε τις θετικές συνέπειες της συμπερίληψης για τους μαθητές χωρίς αναπηρία. Τα ευρήματα τους κατέδειξαν ότι η συμπερίληψη απέφερε κοινωνικά οφέλη για τους μαθητές τυπικής ανάπτυξης. Οι πρωταρχικές κοινωνικές επιπτώσεις της συμπερίληψης περιλάμβαναν το μετριασμό του φόβου, του μίσους, της σύγκρουσης και της προκατάληψης, ενώ ενθάρρυναν τη συμπόνια, την αναγνώριση και την ενσυναίσθηση προς τους μαθητές με αναπηρία. Αυτή η μελέτη τονίζει τη σημαντική και επωφελή επιρροή της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης, τόσο στο περιβάλλον της τάξης, όσο και στη δημιουργία κοινοτήτων χωρίς αποκλεισμούς και με ενσυναίσθηση, υπογραμμίζοντας επίσης τη σημασία της προώθησης της κοινωνικής αρμονίας και της καλλιέργειας μιας κουλτούρας αμοιβαίου σεβασμού μέσα σε μια κοινωνία που αποδίδει μεγάλη αξία στην υιοθέτηση της διαφορετικότητας και την προώθηση της αποδοχής.
Ωστόσο, πολλοί ερευνητές υπογραμμίζουν την αδυναμία του εκπαιδευτικού συστήματος να εξασφαλίσει τις απαραίτητες συνθήκες για την πλήρη ένταξη των μαθητών με αναπηρία στα σχολεία της γειτονιάς τους και εκφράζουν την ανησυχία ότι οι κατακτήσεις και τα πιθανά οφέλη της δεν ευοδώνονται (Schwab, 2017). Η ενσωμάτωση αυτών των παιδιών σε συμπεριληπτικές τάξεις είναι μια πρόκληση για την καλλιέργεια ενός περιβάλλοντος, όπου μπορούν να εξυπηρετήσουν εξίσου τις ανάγκες κάθε μαθητή (Bebetsos et al., 2017).