«ΟΙ ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΤΩΝ ΧΩΡΙΣ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΤΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΜΠΕΡΙΛΗΨΗΣ»- ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Ζαμπέν Έλεν – Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Π.Μ.Σ. «ΚΙΝΗΣΙΟΛΟΓΙΑ» – Μέρος 13ο
2.1.2 Έρευνες στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση
Σε μια έρευνα που εκπονήθηκε από τους Panagiotou, Kudlacek & Evangelinou (2006) η παρέμβαση συνίστατο στην υλοποίηση του προγράμματος Παραολυμπιακή Ημέρα στο Σχολείο (ΠΗΣ) σε μαθητές τυπικής ανάπτυξης της Ε’ και ΣΤ’ δημοτικού. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι το πρόγραμμα, με τη δομή και το περιεχόμενό του, θα μπορούσε να συμβάλει στη βελτίωση της στάσης των μαθητών τυπικής ανάπτυξης απέναντι στη συμπερίληψη των παιδιών με αναπηρία στα μαθήματα φυσικής αγωγής στο γενικό σχολείο.
Μια μελέτη των Panagiotou et al. (2008) εξέτασε την επίδραση του προγράμματος ΠΗΣ στις στάσεις των μαθητών τυπικής ανάπτυξης της Ε’ και ΣΤ’ δημοτικού απέναντι στην ένταξη των παιδιών με αναπηρία στο μάθημα της ΦΑ και διαπίστωσε ότι η ομάδα που συμμετείχε στο πρόγραμμα είχε θετικότερες στάσεις απέναντι στα παιδιά με αναπηρία. Επίσης, σύμφωνα με μελέτη που πραγματοποίησαν οι Liu, Kudláček & Ješina (2010), το πρόγραμμα της ΠΗΣ δύναται να επιφέρει θετική επίδραση στις στάσεις 36 μαθητών χωρίς αναπηρία, ενός δημοτικού σχολείου στην Τσεχία, απέναντι στα άτομα με αναπηρία, αλλά μόνο εάν το σύνολο των δραστηριοτήτων είναι συγκεκριμένο και καλά οργανωμένο.
Ένα άλλο πρόγραμμα παρέμβασης για την προώθηση των θετικών στάσεων των παιδιών, αλλά και την ενίσχυση της ευαισθητοποίησης για την αναπηρία, μέσα από τα Παραολυμπιακά Αθλήματα είναι και το ‘Just like you’, το οποίο έχει παρόμοιες θεωρητικές καταβολές, αναφορικά με τα οφέλη που επιφέρει η επαφή των παιδιών τυπικής ανάπτυξης με τα παιδιά με αναπηρία. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει ένα σύνολο πρακτικών παρεμβάσεων, συμπεριλαμβανομένης της διεξαγωγής συζητήσεων για διαφόρους τύπους αναπηρίας, τη χρήση κατάλληλης και ακατάλληλης φρασεολογίας για την αναφορά στην αναπηρία, της επικοινωνίας με τη χρήση του αλφαβήτου Μπράιγ και της ενίσχυσης της εξοικείωσης με τα Παραολυμπιακά Αθλήματα. Επιπλέον, στις σχεδιαζόμενες δραστηριότητες περιλαμβάνεται ένα φάσμα ασκήσεων προσομοίωσης με καθημερινές δραστηριότητες των ατόμων με αναπηρία, προκειμένου να αντιληφθούν οι μαθητές τις πρόσθετες προκλήσεις που αντιμετωπίζει ένα άτομο με αναπηρία στην καθημερινότητα του, αλλά και κύκλων ερωτήσεων και απαντήσεων με τη συμμετοχή ατόμων με αναπηρία, καθώς και επίδειξης και χρήσης διαφορετικών τύπων εξοπλισμού, που χρησιμοποιούν τα άτομα με αναπηρία στην εκτέλεση καθημερινών εργασιών. Μια μελέτη που εκπονήθηκε από τους Ison et al. (2010) προχώρησε στην αξιολόγηση της βραχυπρόθεσμης αποτελεσματικότητας του εν λόγω προγράμματος ευαισθητοποίησης για την αναπηρία σε μαθητές, που φοιτούσαν στις δυο τελευταίες τάξεις της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Το δείγμα αποτελούνταν από 147 μαθητές, ηλικίας 11-12 ετών, που συμμετείχαν σε δυο συνεδρίες, διάρκειας μιάμισης ώρας, με δραστηριότητες του εν λόγω προγράμματος παρέμβασης. Προκειμένου να συλλεχθούν τα δεδομένα και να αξιολογηθούν τα αποτελέσματα του προγράμματος, σχεδιάστηκε και διανεμήθηκε ένα αυτοσχέδιο ερωτηματολόγιο, απαρτιζόμενο από ερωτήσεις εκφρασμένες στην κλίμακα Likert, που αφορούν την εφαρμογή του. Οι ερευνητές εν γένει προτείνουν ότι θα πρέπει να χρησιμοποιείται το ερωτηματολόγιο CATCH, προκειμένου να αξιολογείται η αποτελεσματικότητα της υλοποίησης αυτού του προγράμματος ευαισθητοποίησης. Τα ευρήματα της μελέτης τους κατέδειξαν ότι η υλοποίηση ενός σύντομου προγράμματος ευαισθητοποίησης είναι σε θέση να βελτιώσει σημαντικά την αποδοχή, τη γνώση, αλλά και τη στάση των μαθητών απέναντι στα άτομα με αναπηρία.
Η σχετική έρευνα έχει επιχειρήσει να εντοπίσει τους παράγοντες που επηρεάζουν τις στάσεις των μαθητών τυπικής ανάπτυξης απέναντι στα παιδιά με αναπηρία. Σε μια μελέτη που εκπονήθηκε από τους Arampatzi et al. (2011), αναδείχθηκαν οι διαφορές μεταξύ των φύλων και των συνθηκών συμπερίληψης στην επιθετική και κοινωνικά ανασφαλή συμπεριφορά των μαθητών της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς και στη στάση τους έναντι της αναπηρίας. Το δείγμα αποτελούνταν από 658 μαθητές τυπικής ανάπτυξης, που φοιτούσαν σε 15 Δημοτικά σχολεία, ηλικίας 10-12 ετών. Εξ αυτών, οι 353 ήταν μαθητές γενικού σχολείου. Τα αποτελέσματα κατέδειξαν ότι τα κορίτσια παρουσίαζαν ναι μεν χαμηλότερα επίπεδα επιθετικότητας, αλλά όχι βελτιωμένες στάσεις έναντι της αναπηρίας. Ωστόσο, μια άλλη μελέτη κατέληξε σε διαφορετικά συμπεράσματα, εφόσον κατέδειξε ότι τα κορίτσια παρουσιάζουν θετικότερες στάσεις απέναντι στην υλοποίηση της συνεκπαίδευσης με παιδιά με αναπηρία, σε συνέχεια πραγματοποίησης ενός σχετικού προγράμματος παρέμβασης (Κρυστάλλης, Ευαγγελινού, Πούλιου & Δημητροπούλου, 2019).
Ο σκοπός μιας μελέτης που διεξήχθη από τον Nemček (2022) ήταν να διερευνήσει τις διαφορές των δυο φύλων ως προς τις στάσεις των μαθητών για την ένταξη μαθητών με προβλήματα όρασης στο μάθημα της ΦΑ. Το δείγμα της μελέτης περιελάμβανε 419 μαθητές δημοτικού σχολείου χωρίς αναπηρία, που φοιτούσαν στην 6η έως 9η τάξη (αγόρια, n=204, μέση ηλικία 13,23±1,17 έτη, κορίτσια, n=215, μέση ηλικία 13,08±1,19 έτη). Για τη συλλογή των δεδομένων χρησιμοποιήθηκε μια τροποποιημένη έκδοση του ερωτηματολογίου στάσεων CAIPE-R για τη συμπερίληψη των μαθητών με προβλήματα όρασης στο μάθημα της ΦΑ. Τα αγόρια παρουσίαζαν μάλλον ουδέτερες ή αδιάφορες στάσεις και τα κορίτσια είχαν ελαφρώς θετικές στάσεις απέναντι στη συμπερίληψη των μαθητών με προβλήματα όρασης στο μάθημα της ΦΑ. Τα κορίτσια, σε σύγκριση με τα αγόρια, εξέφρασαν πιο θετικές γενικές αλλά και ειδικές στάσεις για τον αθλητισμό ως προς την ένταξη των μαθητών με προβλήματα όρασης στα μαθήματα ΦΑ. Και οι δύο ομάδες παιδιών δήλωσαν πιο θετικές γενικές στάσεις σε σύγκριση με τις ειδικές για τον αθλητισμό στάσεις, ως προς τη συμπερίληψη των μαθητών με προβλήματα όρασης στο μάθημα της ΦΑ.
Στην ίδια κατεύθυνση, ο σκοπός της μελέτης των McKay et al. (2018) ήταν να εξετάσει τις μεταβλητές που σχετίζονται με τις στάσεις των μαθητών χωρίς αναπηρία ως προς την ένταξη των μαθητών με αναπηρία στο περιβάλλον της φυσικής αγωγής ως αποτέλεσμα της συμμετοχής στο πρόγραμμα της Παραολυμπιακής Σχολικής Ημέρας. Οι συμμετέχοντες ήταν 143 μαθητές της ΣΤ’ τάξης, χωρισμένοι σε 2 ομάδες (παρέμβασης n = 71, ελέγχου n = 72), με την ομάδα παρέμβασης να λαμβάνει το πρόγραμμα και την ομάδα ελέγχου να συμμετέχει σε τυπικά προγραμματισμένα μαθήματα. Διαπιστώθηκε ότι το πρόγραμμα είχε σημαντική επίδραση στη βελτίωση των στάσεων των συμμετεχόντων για την ένταξη των μαθητών με αναπηρία στο μάθημα της ΦΑ. Τα αποτελέσματα υπέδειξαν επίσης ότι η ανταγωνιστικότητα, η επαφή με άτομα με αναπηρία στο σπίτι και στη γενική εκπαίδευση επηρέασαν θετικά τις στάσεις των μαθητών.
Μια άλλη μελέτη (Pérez-Torralba et al., 2019) αποσκοπούσε να χρησιμοποιήσει τα παραολυμπιακά-αθλήματα για την ευαισθητοποίηση των μαθητών με τυπική ανάπτυξη σχετικά με την αναπηρία στο μάθημα της Φυσικής Αγωγής (ΦΑ), με στόχο: 1) να διερευνήσει τη στάση των συμμετεχόντων απέναντι στην αναπηρία και την προηγούμενη επαφή τους με άτομα με αναπηρία, και 2) να διερευνήσει τις βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις ενός εκπαιδευτικού προγράμματος στη στάση απέναντι στην αναπηρία. Συνολικά, 88 μαθητές, που φοιτούσαν στην ΣΤ’ τάξη σε Ισπανικά σχολεία χωρίστηκαν σε μια ομάδα ελέγχου (15 αγόρια, 30 κορίτσια, μέση ηλικία = 11,29) και μια ομάδα παρέμβασης (20 αγόρια, 23 κορίτσια, μέση ηλικία
= 11,51). Χρησιμοποιήθηκε ένα ερωτηματολόγιο που βασίζεται στη Θεωρία της Σχεδιασμένης Συμπεριφοράς, καθώς και η ισπανική έκδοση του ερωτηματολογίου των στάσεων των παιδιών απέναντι στη συμπερίληψη στο μάθημα της Φυσικής Αγωγής (CAIPE) για την αξιολόγηση της στάσης των μαθητών απέναντι στις αναπηρίες. Τα ευρήματα κατέδειξαν ότι το πρόγραμμα με τα παραολυμπιακά αθλήματα βελτίωσε τις στάσεις των παιδιών τυπικής ανάπτυξης απέναντι στην ένταξη των παιδιών με αναπηρία στο μάθημα της ΦΑ.
Μια μελέτη που διεξήχθη από τον Alhumaid (2023) αποσκοπούσε να αξιολογήσει τις γενικές στάσεις των Σαουδαραβών μαθητών χωρίς αναπηρία απέναντι στους συνομηλίκους τους με αναπηρία, να εξετάσει τις συσχετίσεις μεταξύ επιλεγμένων μεταβλητών που σχετίζονται με τους μαθητές (π.χ. φύλο, ηλικία, τύπος σχολείου, τοποθεσία σχολείου, μέλος της οικογένειας ή φίλος ή συμμαθητής με αναπηρία και εμπειρία παιχνιδιού με άτομο με αναπηρία) και τις συμπεριφορές των μαθητών χωρίς αναπηρία στο μάθημα της ΦΑ. Συνολικά 972 μαθητές πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ολοκλήρωσαν την αραβική έκδοση της Κλίμακας Στάσεων προς Μαθητές με αναπηρία στη Φυσική Αγωγή στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση (SASDPE-PE). Η ανάλυση δεδομένων κατέδειξε ότι, γενικά, οι συμμετέχοντες ανέφεραν θετική στάση απέναντι στους συνομηλίκους τους με αναπηρία στα μαθήματα φυσικής αγωγής. Παρά το γεγονός ότι τα αγόρια ήταν πιο πιθανό να έχουν θετικές στάσεις από τα κορίτσια, δεν εντοπίστηκε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ τους. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι συμμετέχοντες ηλικίας 10 ετών ανέφεραν πιο σημαντικά θετικές στάσεις, από εκείνους στις λοιπές ηλικιακές ομάδες. Οι συμμετέχοντες που φοιτούσαν σε δημόσια σχολεία ανέφεραν πιο θετικότερες στάσεις απέναντι στους συνομηλίκους τους με αναπηρία στα μαθήματα φυσικής αγωγής, σε σύγκριση με εκείνους που φοιτούσαν σε ιδιωτικά σχολεία. Η ύπαρξη ενός φίλου με αναπηρία συσχετίστηκε με θετικότερες στάσεις των συμμετεχόντων απέναντι στους συνομηλίκους τους με αναπηρία. Αντίθετα, η ύπαρξη ενός μέλους της οικογένειας ή ενός συμμαθητή με αναπηρία και το παιχνίδι με ένα συμμαθητή με αναπηρία δεν παρουσίασε συσχέτιση με θετικές στάσεις έναντι της αναπηρίας.
Στο ίδιο πνεύμα, μια μελέτη που διεξήχθη στην Κίνα (Wang et al., 2020) είχε ως στόχο να εξετάσει τις γενικές και ειδικές για τον αθλητισμό στάσεις των μαθητών δημοτικού σχολείου σχετικά με τη συμπερίληψη των μαθητών με αναπηρία στο μάθημα της ΦΑ και τον εντοπισμό μεταβλητών που καθορίζουν αυτές τις στάσεις. Στη μελέτη συμμετείχαν συνολικά 872 μαθητές ηλικίας από 8 έως 13 ετών (461 αγόρια και 411 κορίτσια) από έξι δημοτικά σχολεία της Σαγκάης. Το ερωτηματολόγιο CAIPE-R χρησιμοποιήθηκε για τη μέτρηση των γενικών και ειδικών στάσεων των μαθητών για τον αθλητισμό. Οι Κινέζοι μαθητές έδειξαν δυσμενείς γενικές και ειδικές στάσεις για τον αθλητισμό απέναντι στην ένταξη των μαθητών με αναπηρία στο μάθημα της ΦΑ. Αρκετές μεταβλητές που σχετίζονται με τους μαθητές, όπως το γυναικείο φύλο και η συμμετοχή κάποιου μαθητή με αναπηρία στις τάξεις ΦΑ, συσχετίστηκαν θετικά με τις γενικές στάσεις των μαθητών. Αυτές οι μεταβλητές εξήγησαν το 13,2% της διακύμανσης των στάσεων των συμμετεχόντων. Το γυναικείο φύλο, η ύπαρξη μαθητή με αναπηρία σε γενικές τάξεις και η ύπαρξη μαθητή με αναπηρία στις τάξεις ΦΑ συσχετίστηκαν θετικά με τις ειδικές στάσεις των μαθητών για τον αθλητισμό και αντιπροσώπευαν το 4,7% της διακύμανσης των στάσεων.