«ΟΙ ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΤΩΝ ΧΩΡΙΣ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΤΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΜΠΕΡΙΛΗΨΗΣ»- ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Ζαμπέν Έλεν – Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Π.Μ.Σ. «ΚΙΝΗΣΙΟΛΟΓΙΑ» – Μέρος 9ο
1.6 Θεωρία της επαφής
Η θεωρία της επαφής, αποτελεί μια διαδεδομένη θεωρία, που προτάθηκε από τον Allport (1954) και αποσκοπεί να εξηγήσει τις ανθρώπινες σχέσεις και ειδικά ζητήματα που αφορούν τη διαφορετικότητα και την προκατάληψη, υποστηρίζοντας ότι η έκθεση και η επαφή μιας ομάδας ατόμων (εσωτερική ομάδα ή ingroup) με μια ομάδα ατόμων με διαφορετικά χαρακτηριστικά (εξωτερική ομάδα ή outgroup), μπορεί να οδηγήσει στη μείωση των αρνητικών στάσεων προς αυτήν την ομάδα. Αυτή η θεωρία προτείνει ότι η αλληλεπίδραση με τα μέλη μιας άλλης ομάδας μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των θετικών συναισθημάτων, εάν πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις, όπως οι κοινοί στόχοι, η ισότητα, η συνεργασία και η θεσμική υποστήριξη (Keith et al., 2015).
Χωρίς την ύπαρξη περαιτέρω επαφής, τα άτομα θα αντιληφθούν μόνο τις ενδείξεις που παρέχουν επιβεβαίωση των ήδη υφιστάμενων αρνητικών στάσεων τους (επί παραδείγματι confirmation bias ή προκατάληψη επιβεβαίωσης) (McKay, 2018). Αυτή η θεωρία έχει επίσης χρησιμοποιηθεί εκτεταμένα ως πλαίσιο στην έρευνα σχετικά με τις προκαταλήψεις απέναντι στα άτομα με νοητική και κινητική αναπηρία, όπως έχει αποδειχθεί ότι η επαφή των μαθητών τυπικής ανάπτυξης (εσωτερική ομάδα) με τους μαθητές με αναπηρία (εξωτερική ομάδα) συμβάλλει στη βελτίωση των στάσεων τους, καθώς και ότι η αλλαγή στάσης επηρεάζεται τόσο από την ποιότητα, όσο και από την ποσότητα της επαφής (Keith et al., 2015).
Για την επίτευξη ευεργετικών αποτελεσμάτων, στο πλαίσιο της επαφής θα πρέπει να παρέχονται στα μέλη των δυο ομάδων ευκαιρίες, ώστε να γνωριστούν πραγματικά, αλλά και να ανταλλάξουν γνώσεις και απόψεις, προκειμένου να εντοπίσουν ομοιότητες και κοινά σημεία επικοινωνίας (Pettigrew & Tropp, 2008). Επιπλέον, θα πρέπει να πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις συμπεριλαμβανομένης της θέσπισης κοινών στόχων, της συμμετοχής επί ίσοις όροις και της απουσίας ανταγωνισμού μεταξύ της εσωτερικής και εξωτερικής ομάδας. Ένα άλλο στοιχείο, στο οποίο αποδίδει ο Allport μεγάλη σημασία, είναι και η παροχή πληροφόρησης, εφόσον προσφέρει πρόσθετες ευκαιρίες για επικοινωνία και αλληλεπίδραση. Η παροχή νέας και συνάμα αξιόπιστης πληροφόρησης συμβάλλει στη διόρθωση των υφιστάμενων στερεότυπων και την προώθηση των θετικών στάσεων, μέσω τις προσαρμογής των τόσο των σκέψεων, όσο και των πεποιθήσεων (McKay, 2018). Επιπλέον, θα πρέπει να επισημανθεί ότι οι πηγές πληροφόρησης θα πρέπει να χαρακτηρίζονται από ποικιλία και αξιοπιστία, ενώ σημαντική είναι και η επανάληψη των πληροφορίων αυτών, εφόσον σε διαφορετική περίπτωση είναι πιθανό οι πληροφορίες αυτές να διαστρεβλωθούν, ιδίως σε περίπτωση που διαφέρουν από τις ήδη υπάρχουσες γνώσεις, στερεότυπα ή στάσεις των ατόμων (Rademaker et al., 2020).
Σύμφωνα με την Θεωρία της Επαφής, οι πληροφορίες και η επαφή μπορεί όχι μόνο να είναι ωφέλιμες για την προώθηση στάσεων, αλλά μπορούν επίσης να επηρεάσουν θετικά την αρνητική συμπεριφορά όπως η απόρριψη και η αποφυγή. Η έρευνα σε αυτό το ερώτημα έχει δείξει ότι, όταν οι μαθητές λαμβάνουν πληροφορίες σχετικά με άτομα με αναπηρία και αλληλοεπιδρούν περισσότερο μαζί τους, εμφανίζουν πιο θετικές στάσεις (Pérez-Torralba et al., 2019). Η θεωρία της επαφής στο πλαίσιο της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης μπορεί να συνεισφέρει σημαντικά στην ενίσχυση της κοινωνικής συμμετοχής των ατόμων με αναπηρία, τόσο μέσω της διερεύνησης της επίδρασης που έχει η επαφή και η παροχή ενημέρωσης, όσο μέσω της ενίσχυσης των θετικών στάσεων μεταξύ εκπαιδευτικών και συμμαθητών των παιδιών με αναπηρία (Rademaker et al., 2020).