Οι παραστατικές τέχνες: Μια συστηματική ανασκόπηση των εφαρμογών τους στα άτομα με αναπηρία στο σχολικό περιβάλλον – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Χρηστίδου Αγγελικής – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 16ο

Νοέ 26, 2024 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Οι παραστατικές τέχνες: Μια συστηματική ανασκόπηση των εφαρμογών τους στα άτομα με αναπηρία στο σχολικό περιβάλλον – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Χρηστίδου Αγγελικής – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 16ο

 

3.1         Μουσικές Παρεμβάσεις

 

Οι 5 από τις συνολικά 15 μελέτες ενσωμάτωναν ως κύρια μορφή τέχνης την μουσική, για αυτό και εντάχθηκαν στην κατηγορία Μουσικές Παρεμβάσεις. Οι περισσότερες σαν δείγμα είχαν μαθητές με νοητική αναπηρία, μία απευθύνονταν σε μαθητές με αυτισμό και άλλη μια σε μαθητές με κώφωση. Ενδιαφέρον μάλιστα παρουσιάζει μια μελέτη, η οποία στο δείγμα της συμπεριλάμβανε τόσο μαθητές με αναπηρίες, όσο και μαθητές τυπικής ανάπτυξης, με στόχο την αύξηση της μεταξύ τους αλληλεπίδρασης.

Η συγκεκριμένη μελέτη διεξήχθη σε ένα μικρό ημιαστικό σχολείο και συμμετείχαν σε αυτήν 36 μαθητές Α’ Δημοτικού, από τους οποίους οι 6 είχαν κάποια αναπηρία. Το μουσικό πρόγραμμα που παρουσιάζεται, υλοποιήθηκε στα πλαίσια του μαθήματος της Μουσικής και περιλάμβανε μουσικές δραστηριότητες, κανόνες σωστής αλληλεπίδρασης που εμφανίζονταν οπτικά σε αφίσες και μοντελοποίηση σωστών συμπεριφορών, οι οποίες παρουσιάστηκαν πρώτα σε βίντεο και αργότερα σε παιχνίδι ρόλων μεταξύ των μαθητών. Σημαντικό ρόλο κατείχαν και οι προτροπές της εκπαιδευτικού, οι οποίες μειώνονταν σταδιακά με την πάροδο του χρόνου. Μετά από 5 εβδομάδες και συνολικά 6 συνεδρίες, μαθητές με και χωρίς αναπηρίες συνεργάζονταν περισσότερο, ενώ αυξήθηκε και η συχνότητα και ποιότητα της επικοινωνίας τους (Draper et al., 2019).

Βελτίωση στην επικοινωνία, αλλά και την γλώσσα και την κοινωνικό- συναισθηματική μάθηση, παρουσίασαν επίσης 64 μαθητές με αυτισμό σε 9 Δημοτικά Σχολεία στις Νοτιοανατολικές Η.Π.Α, μετά από τετράμηνη παρέμβαση Μουσικοθεραπείας. Οι Schmid και συν. (2020), στην μελέτη τους παρουσιάζουν την δομημένη, μη κατευθυντική μέθοδο μουσικοθεραπείας VOICSS (Vocal Interactive Communication and Social Strategies method), βασικά στοιχεία της οποίας είναι η μουσική, η ομάδα, η ακολουθία του προγράμματος σπουδών, η ρουτίνα, και οι προτροπές (responsive promptings). Κάθε συνεδρία, από τις συνολικά 16 που πραγματοποιήθηκαν, ξεκινούσε με την επιλογή ενός «ομιλητή», ο οποίος διάλεγε το τραγούδι με το οποίο ήθελε να ξεκινήσουν. Με αφορμή το τραγούδι , όλοι οι συμμετέχοντες μοιράζονταν κάτι προσωπικό και με την καθοδήγηση του εξειδικευμένου θεραπευτή, δουλεύονταν κοινωνικοί και επικοινωνιακοί στόχοι, συγκεκριμένοι για κάθε μαθητή, αλλά και για όλη την ομάδα.

Εκτός όμως από κοινωνικούς και επικοινωνιακούς στόχους, στα αποτελέσματα μας συμπεριλαμβάνονται και δυο μελέτες, που στοχεύουν στην βελτίωση ακαδημαϊκών και πιο συγκεκριμένα, αναγνωστικών δεξιοτήτων. Στην πρώτη, οι Rajaee και συν. (2024), εφαρμόζουν μια παρέμβαση, την οποία οι ίδιοι χαρακτηρίζουν ως μουσικοθεραπευτική, για την διδασκαλία των Αγγλικών ως δεύτερη γλώσσα, σε 17 μαθητές με νοητική αναπηρία, σε αντιδιαστολή με μια τυπική παρέμβαση, που εφαρμόζεται στην ομάδα ελέγχου, η οποία αποτελείται από 18 μαθητές με νοητική αναπηρία. Και οι δυο παρεμβάσεις υλοποιούνται με παρόμοιο τρόπο και χρησιμοποιώντας το ίδιο βιβλίο. Παρόλα αυτά, στην μουσικοθεραπευτική παρέμβαση, χρησιμοποιείται επιπλέον ένα μουσικό πακέτο 20 τραγουδιών, από δυο τοπικούς καλλιτέχνες. Τα αποτελέσματα της έρευνας δείχνουν μεγαλύτερη γλωσσική ανάπτυξη της πειραματικής ομάδας, έναντι της ομάδας ελέγχου, ενώ το φύλο και η ηλικία των συμμετεχόντων δεν φαίνεται να παίζουν κάποιο καθοριστικό ρόλο. Τέλος, οι ερευνητές προτείνουν πως η ενσωμάτωση τραγουδιών σε μαθήματα αγγλικών, μπορούν να βελτιώσουν τις αναγνωστικές δεξιότητες των μαθητών με νοητική αναπηρία.

Η δεύτερη μελέτη, ακολουθεί παρόμοιο σχεδιασμό (πειραματική ομάδα, ομάδα ελέγχου) και στοχεύει και πάλι στην βελτίωση των αναγνωστικών δεξιοτήτων 17 μαθητών με ήπια νοητική αναπηρία, οι οποίοι προέρχονται από 2 ειδικά σχολεία στην Αφρική. Η παρέμβαση αυτή, χαρακτηρίζεται επίσης ως μουσικοθεραπευτική από τους ερευνητές. Η πειραματική ομάδα παρακολουθεί 24 συνεδρίες των 45 λεπτών, στις οποίες πέρα από την τυπική διδασκαλία, οι μαθητές ακούνε παραδοσιακά τραγούδια και χειρίζονται μουσικά όργανα. Από την ομάδα ελέγχου, απουσιάζουν οποιαδήποτε μουσικά στοιχεία. Μετά την μουσικοθεραπευτική παρέμβαση 8 εβδομάδων, οι αναγνωστικές δεξιότητες της πειραματικής ομάδας, παρουσιάζουν μεγαλύτερη βελτίωση από αυτές της ομάδας ελέγχου, ενώ καθοριστικός φαίνεται να είναι και ο ρόλος του κοινωνικό-οικονομικού επιπέδου, με μαθητές από υψηλότερα κοινωνικό- οικονομικά επίπεδα, να παρουσιάζουν μεγαλύτερη βελτίωση (Jacob & Pillay, 2021).

Η τελευταία μουσική παρέμβαση που συναντάμε στα αποτελέσματά μας, εξετάζει την συμβολή των μουσικών δραστηριοτήτων στις εκτελεστικές δεξιότητες 29 μαθητών 7-11 χρονών με κώφωση. Η παρέμβαση υλοποιείται σε 5 δημοτικά σχολεία και διαρκεί 10 εβδομάδες. Όλοι οι μαθητές συμμετέχουν σε μια δραστηριότητα ελέγχου για 5 εβδομάδες, καθώς και στην μουσική παρέμβαση για άλλες 5, με τις απαραίτητες μετρήσεις να γίνονται πριν, μετά, αλλά και ανάμεσα στις δραστηριότητες. Η δραστηριότητα ελέγχου έχει ως θεματολογία τις εποχές του χρόνου και ενσωματώνει την ζωγραφική , ενώ η μουσική παρέμβαση περιλαμβάνει διάφορες μουσικές δραστηριότητες, κρουστά όργανα και ρυθμό. Η μουσική παρέμβαση φαίνεται να φέρει θετικά αποτελέσματα στην οπτικοχωρική μνήμη εργασίας των μαθητών, αλλά και στις ανασταλτικές τους δεξιότητες. Ωστόσο αυτά τα αποτελέσματα, σύμφωνα με τους ερευνητές, δεν διατηρούνται για καιρό μετά την λήξη της παρέμβασης, πιθανόν λόγο της μικρής της διάρκειας (Mason et al., 2021).

 

Πίνακας 1.4 Μουσικές Παρεμβάσεις

 

ΕΡΕΥΝΑ ΕΙΔΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΚΟΠΟΣ ΔΕΙΓΜΑ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

– ΕΡΓΑΛΕΙΑ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ
Rajaee et al., 2024 Music therapy intervention – μουσική Αναγνωστικ ές δεξιοτήτων στα

Αγγλικά ως ξένη γλώσσα

Ν= 35

(17αγ, 18κ)

8-13 χρ. Ν.Α

Ειδικό σχολείο Κερμάν, Ιράν 6 εβδομάδες (2φ. /εβδ)

10 συνεδρίες

45’

Ομάδα ελέγχου (Ο.Ε)

Πειραματική Ομάδα (Π.Ο)

àμουσική

·        SIT -4

·        Cambridge English Placement Test for Young Learners

·        Reading Skills Test

(ερευνητές)

Π.Ο μεγαλύτερη ανάπτυξη γλωσσικές δεξιότητες έναντι Ο.Ε Όχι διαφορά φύλο, ηλικία
Schmid et al., 2020 VOICSS (Vocal Interactive Communication and Social Strategies method) – music therapy – μουσική Επικοινωνί α-

κοινωνικοπ οίηση

Ν= 64

5-11 χρ.

Αυτισμός

9 Δημοτικά Σχολεία, Νοτιοανατ ολικές Η.Π.Α 16 εβδομάδες

45’

Τμήμα ένταξης Δομημένη

Μη κατευθυντική

·        DUACS assessment

·        PDDBI (δάσκαλοι)

·        βιντεοσκόπηση

Προοδευτική βελτίωση στην

γλώσσα, επικοινωνία, κοινωνικό-

συναισθηματική μάθηση

 

 

 

 

          Οπτικοποιημένο πρόγραμμα, ρουτίνα, προτροπές    
Draper et al., 2019 Music education program Αλληλεπίδρ αση μαθητών Α’ Δημοτικού με και χωρίς αναπηρίες Ν= 36

(6

μαθητές- αγόρια με αναπηρίε ς)

Μικρό ημιαστικό σχολείο

2 τμήματα Α

Δημοτικού

5  εβδομάδες

6  συνεδρίες σχέδια μαθήματος

Μοντελοποίηση Μουσικές δραστηριότητες Οπτικά

βοηθήματα, προτροπές

·        βιντεοσκόπηση

·        παρατήρηση

Αύξηση συχνότητας και ποιότητας

επικοινωνίας Συνεργασία

Σταδιακή μείωση των προτροπών

Jacob & Pillay, 2021 Music Therapy Αναγνωστικ ές δεξιότητες (ρόλος

κοινωνικοοι κονομικού επιπέδου)

Ν=17

Ήπια Ν.Α

2 ειδικά σχολεία, Ibadan, Oyo, Αφρική 24 συνεδρίες

8 εβδομάδες

45’

Ο.Ε

Π.Ο à ακρόαση παραδοσιακών τραγουδιών, ντραμς, πιάνο, συσκευή

εγγραφής

·        SIT

·        Reading Skills Test(ερευνητές)

·        Parental Socio- economical Scale

Βελτίωση αναγνωστικών

δεξιοτήτων Π.Ο έναντι Ο.Ε

è Υψηλό

κοινωνικοοικο νομικό

επίπεδο

Mason et al., 2021 Music Intervention Εκτελεστικέ ς

Λειτουργίες

Ν=29

7-11 χρ.

κώφωση

5 Γενικά Σχολεία Έρευνα 1

3 σχ.(16π)

Έρευνα 2 2σχ(13π)

10 εβδομάδες Δραστηριότητα Ελέγχου (ζωγραφική- εποχές χρόνου) Μουσικές Δραστηριότητες ρυθμός, κρουστά ·        BRIEF (γονείς)

·        Executive Functions tasks

-6 μη λεκτικές δοκιμασίες

Μουσικές Δραστηριότητεςà βελτίωση οπτικοχωρική μνήμη εργασίας, ανασταλτικές δεξιότητες Όχι διατήρηση λήξη
Μετάβαση στο περιεχόμενο