ΟΙ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΛΟΓΩ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΡΝΗΣΗ ΕΥΛΟΓΩΝ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΩΝ ΕΚ ΜΕΡΟΥΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΔΟΤΗ ΙΔΙΩΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΕΛΑΤΤΩΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΑΠΟΛΥΣΗΣ – Διπλωματική Εργασία Της ΚΑΝΑΤΑ ΑΝΘΗΣ – ΔΙΙΔΡΥΜΑΤΙΚΟ Π.Μ.Σ. «ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ» – Μέρος 2ο

Μάι 15, 2025 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΟΙ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΛΟΓΩ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΡΝΗΣΗ ΕΥΛΟΓΩΝ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΩΝ ΕΚ ΜΕΡΟΥΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΔΟΤΗ ΙΔΙΩΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΕΛΑΤΤΩΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΑΠΟΛΥΣΗΣ – Διπλωματική Εργασία Της ΚΑΝΑΤΑ ΑΝΘΗΣ – ΔΙΙΔΡΥΜΑΤΙΚΟ Π.Μ.Σ. «ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ» – Μέρος 2ο

 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας: «Η αναπηρία είναι μέρος της ανθρώπινης ύπαρξης και αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης εμπειρίας.(..) Εκτιμάται ότι 1,3 δισεκατομμύρια άνθρωποι – ή το 16% του παγκόσμιου πληθυσμού – αντιμετωπίζουν μια σημαντική αναπηρία σήμερα. Ο αριθμός αυτός αυξάνεται λόγω της αύξησης των μη μεταδοτικών ασθενειών και του προσδόκιμου ζωής.»1. Ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού αντιμετωπίζει κάποια μορφή αναπηρίας, ή θα αντιμετωπίσει κάποια στιγμή στο μέλλον, ενώ παράλληλα έρχεται αντιμέτωπο με το στίγμα, τις διακρίσεις και την κοινωνική περιθωριοποίηση, καθώς η πρόσβαση στην εκπαίδευση, στην επαγγελματική ζωή, ακόμα και στην υγειονομική περίθαλψη καθίσταται ιδιαιτέρως δυσχερής.

Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι αρχικά να παρουσιαστεί με ευσύνοπτο τρόπο η υποχρέωση των εύλογων προσαρμογών του εργοδότη υπέρ των εργαζομένων με αναπηρία προκειμένου να γίνει κατανοητή ως έννοια από τον αναγνώστη, ώστε στη συνέχεια να αναλυθεί η άρνηση των εύλογων προσαρμογών ως ειδικότερη μορφή διάκρισης. Η ανάγκη για εύλογες προσαρμογές αποτελεί απόρροια της αναπηρίας, έννοια η οποία, ως εκ τούτου, προηγείται του καθορισμού και της εκτίμησης των εύλογων διευκολύνσεων. Πρόκειται για έννοιες που κατοχυρώνονται σε νομοθετήματα του διεθνούς, ευρωπαϊκού και εθνικού μας δικαίου, κυρίως μέσω της Σύμβασης του Οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες, η οποία κυρώθηκε από τη χώρα μας με τον νόμο 4074/2012, της Οδηγίας 2000/78/Ε.Κ.2 που ενσωματώνεται πλέον στο ελληνικό δίκαιο με τον νόμο 4443/20163, διατάξεις για τις οποίες γίνεται αναφορά στο κύριο μέρος της εργασίας προκειμένου να καταδειχθεί η εξέλιξη της ελληνικής εργατικής νομοθεσίας σχετικά με το υπό εξέταση ζήτημα μέχρι και τον νόμο 4808/2021, και για τις οποίες έχει εκδοθεί πλήθος αποφάσεων του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ τα τελευταία έτη παρατηρείται και η έκδοση σημαντικών αποφάσεων προερχόμενες από τα ελληνικά δικαστήρια σε μία πρώτη, ισχνή ωστόσο, προσπάθεια υπαγωγής των πραγματικών περιστατικών των επίδικων υποθέσεων στα ανωτέρω ειδικότερα νομοθετήματα.

Ως εκ τούτου, ακολουθεί ανάλυση κάποιων θεμελιωδών αποφάσεων του Δικαστηρίου της Ένωσης, καθώς και ορισμένων πρόσφατων αποφάσεων της ελληνικής δικαιοσύνης, προκειμένου να καταδειχθεί η αντιμετώπιση των διακρίσεων λόγω αναπηρίας στην εργασία και την απασχόληση. Άλλωστε, «η απασχόληση και η εργασία αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία για τη διασφάλιση των ίσων ευκαιριών για όλους και συντελούν σε μεγάλο βαθμό στην πλήρη συμμετοχή των πολιτών στην οικονομική, πολιτιστική και κοινωνική ζωή καθώς και στην προσωπική ανέλιξη».4 Σημαντικός αρωγός στην προσπάθεια αυτή, καθίστανται οι εύλογες προσαρμογές που φαίνεται να αποτελούν την άλλη όψη του κοινωνικού μοντέλου της αναπηρίας. Καθόσον δηλαδή η αναπηρία «προκαλείται» από περιβαλλοντικά εμπόδια και κοινωνικούς περιορισμούς, η άρση αυτών των εμποδίων και περιορισμών μέσω της λήψης των ενδεδειγμένων μέτρων, οδηγεί στην εξάλειψη της αναπηρίας υπ’ αυτή την έννοια. Η παράβαση της υποχρέωσης του εργοδότη για εύλογες προσαρμογές υπέρ των εργαζομένων με αναπηρία και η ελαττωματικότητα της εκ μέρους του καταγγελίας της σύμβασης εργασίας, εξετάζεται αφενός βάσει της αρχής της ultima ratio και αφετέρου ως διάκριση λόγω αναπηρίας, όπως αναλυτικά θα εκτεθεί στον βασικό κορμό της εργασίας.

Εν συνεχεία, πραγματοποιείται αναφορά στην καταγγελία ως τρόπο λύσης της σύμβασης εργασίας με ειδικότερη αναφορά στην απόλυση. Ακολουθεί μία περιεκτική αναφορά της ειδικής προστασίας που απολαμβάνουν τα άτομα με αναπηρία, με ειδικότερη μνεία στον έλεγχο της ελαττωματικότητας της απόλυσης και τις συνέπειες που πηγάζουν από αυτήν, ώστε να αποσαφηνιστεί αρχικά, σε ποια ομάδα λόγων ελαττωματικότητας εντάσσεται η άρνηση εύλογων προσαρμογών, αλλά και οι άμεσες και έμμεσες διακρίσεις που τυχόν υφίστανται τα άτομα με αναπηρία και να γίνουν κατανοητές οι αξιώσεις που δύναται να επικαλεστεί ο εργαζόμενος με το ένδικο βοήθημα της αγωγής του ενώπιον των ελληνικών δικαστηρίων.

Μέσω της βιβλιογραφικής ανασκόπησης και κυρίως της μελέτης – ερμηνείας της σχετικής με το υπό εξέταση ερευνητικό ζήτημα νομολογίας των ελληνικών δικαστηρίων και του Δ.Ε.Ε., πραγματοποιείται μία προσπάθεια αποσαφήνισης ουσιωδών εννοιών της ευρωπαϊκής και εθνικής μας νομοθεσίας με άμεση πρακτική

χρησιμότητα, η εφαρμογή των οποίων ωστόσο, στη δικαστηριακή πρακτική, καθίσταται ακόμα και σήμερα εξαιρετικά περιορισμένη. Η άρνηση εύλογης προσαρμογής υπέρ των ατόμων με αναπηρία συνιστά ειδικότερη μορφή διάκρισης με την οποία όπως προκύπτει από την επισκόπηση της εξεταζόμενης νομολογίας, δεν είναι εξοικειωμένοι ούτε οι εφαρμοστές του δικαίου ούτε πολλές φορές οι ίδιοι οι δικηγόροι που αναλαμβάνουν υποθέσεις με υπαγόμενα πραγματικά περιστατικά στην ανωτέρω μορφή διάκρισης και στις οικείες διατάξεις των ειδικότερων νομοθετημάτων, με αποτέλεσμα να μην επιτυγχάνεται η πλήρης δικαστική προστασία των ατόμων με αναπηρία.5 Με την παρούσα εργασία παρουσιάζεται η εξέλιξη της νομολογίας όσον αφορά την αναπηρία, τις διακρίσεις λόγω αναπηρίας, τις εύλογες προσαρμογές, καθώς και ειδικότερα τη διάκριση της άρνησης εύλογων προσαρμογών υπέρ των ατόμων με αναπηρία, αναζητούνται τα αίτια της μη εφαρμογής των ειδικότερων νομοθετημάτων που αφορούν τις διακρίσεις και όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, εκτίθενται με συνοπτικό τρόπο οι συνέπειες που επέρχονται από την άκυρη απόλυση λόγω της άρνησης εύλογων προσαρμογών.

 

1World Health Organization (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας). Disability. Δημοσιευμένο από 7 Μαρτίου 2023. Διαθέσιμο στο: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/disability-and-health Τελευταία πρόσβαση: 27.1.2025.

2 Οδηγία 2000/78/Ε.Κ. του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2000, για τη διαμόρφωση γενικού πλαισίου για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία, ΕΕ L 303, 16.

3 Ο ν.4443/2016 (ΦΕΚ Α’ 232/09.12.2016) αντικατέστησε τον ν.3304/2005 (ΦΕΚ Α΄ 16/27.01.2005) ο

οποίος ενσωμάτωσε αρχικά την Οδηγία 2000/78/Ε.Κ. καθώς και την Οδηγία 2000/43/Ε.Κ. Βλ. κριτική ανάλυση του ν.4443/2016, σε Δ. Γούλα/Στ. Κοφίνη, Ο νέος νόμος 4443/2016 για την απαγόρευση διακρίσεων: Μία πρώτη ερμηνευτική και κριτική προσέγγιση, ΕΕργΔ 2016, 1303 επ.

4 Αιτιολογική σκέψη 9 της Οδηγίας 2000/78/ΕΚ.

Μετάβαση στο περιεχόμενο