ΟΙ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΛΟΓΩ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΡΝΗΣΗ ΕΥΛΟΓΩΝ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΩΝ ΕΚ ΜΕΡΟΥΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΔΟΤΗ ΙΔΙΩΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΕΛΑΤΤΩΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΑΠΟΛΥΣΗΣ – Διπλωματική Εργασία Της ΚΑΝΑΤΑ ΑΝΘΗΣ – ΔΙΙΔΡΥΜΑΤΙΚΟ Π.Μ.Σ. «ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ» – Μέρος 19ο
4.2. Συνέπειες της ελαττωματικής καταγγελίας.
Στην περίπτωση της μη τήρησης των τυπικών και ουσιαστικών προϋποθέσεων της λύσης της εργασιακής σχέσης αορίστου χρόνου με καταγγελία της σύμβασης από τον εργοδότη, επέρχεται ακυρότητα της τελευταίας.286 Αυτό συνεπάγεται πως η σύμβαση εργασίας παραμένει ακέραιη και ενεργή, συνεχίζοντας να παράγει τα έννομα αποτελέσματά της. Ειδικότερα, ο εργαζόμενος εξακολουθεί να παρέχει την εργασία του στον εργοδότη, ο οποίος στον βαθμό που δεν την αποδέχεται, καθίσταται υπερήμερος και οφείλει μισθούς υπερημερίας (349, 350, 351, 656 ΑΚ).287
Περαιτέρω, ο εργαζόμενος δύναται να αξιώσει την επαναπασχόλησή του (656 εδ. α΄ ΑΚ)288 ενώ σε κάθε περίπτωση η ακυρότητα είναι «σχετική»289 και εναπόκειται στον ίδιο τον εργαζόμενο είτε να επιδιώξει δικαστικά την ακύρωσή της διεκδικώντας μισθούς υπερημερίας, επαναπασχόληση ή την πρόσθετη αποζημίωση του άρ. 66 του ν.4808/2021, είτε να παραιτηθεί από το δικαίωμα προσβολής του κύρους της.290 Η ακυρότητα της καταγγελίας της σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου και οι συνεπαγόμενες συνέπειές της, διασφαλίζεται για τις περιπτώσεις παράβασης των νομοθετικών απαγορεύσεων της καταγγελίας για συγκεκριμένους λόγους που προβλέπονται με ειδικές διατάξεις, ορισμένες από τις οποίες απαριθμούνται στο άρθρο 66 παρ. 1 του ν.4808/2021.291 Στην παράγραφο 1 περ. α΄ της εν λόγω διάταξης, εντάσσεται και η απαγόρευση της καταγγελίας της σύμβασης εργασίας οφειλόμενη σε δυσμενή διάκριση ή εκδικητικότητα λόγω αναπηρίας, καθώς και στην περ. γα΄ της ιδίας διάταξης εντάσσεται η καταγγελία που οφείλεται σε άρνηση εύλογων προσαρμογών υπέρ του εργαζομένου με αναπηρία από τον εργοδότη.292 Για τις λοιπές περιπτώσεις που καθιστούν μεν ελαττωματική την απόλυση, αλλά δεν προκύπτουν από ειδικές νομοθετικές απαγορεύσεις και συνεπώς αφορούν «θεραπεύσιμους» λόγους, όπως για παράδειγμα περιπτώσεις καταχρηστικής απόλυσης κατ’ άρθρο 281 ΑΚ293, το δικαστήριο ύστερα από αίτημα είτε του εργαζομένου είτε του εργοδότη, «αντί οποιασδήποτε άλλης συνέπειας»,294 επιδικάζει υπέρ του εργαζόμενου μία πρόσθετη αποζημίωση295 σύμφωνα με το άρθρο 66 παρ. 3 ν. 4808/2021. Έτσι, για τις περιπτώσεις αυτές παρέχεται και στα δύο μέρη η δυνατότητα θεραπείας του ελαττώματος της καταγγελίας. Όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, στην περίπτωση που η καταγγελία είναι άκυρη για έναν από τους λόγους που απαριθμούνται στην παρ. 1 του άρθ. 66, δηλαδή για ένα ελάττωμα που λόγω της βαρύτητάς του καθιστά κατ’ αρχάς την ακυρότητα της καταγγελίας μη θεραπεύσιμη, ο εργαζόμενος μπορεί να αιτηθεί την δικαστική αναγνώριση της ακυρότητας της απόλυσης και την επιδίκαση μισθών υπερημερίας ή την επαναπασχόλησή του.296 Επιπρόσθετα, παρέχεται σε αυτόν και μόνο, όχι δηλαδή στον εργοδότη, η δυνατότητα (άρθρο 66 παρ. 4 ν. 4808/2021), αντί της ακυρότητας και των συνεπειών της, να αιτηθεί την επιδίκαση της πρόσθετης αποζημίωσης της παρ. 3 του άρθρου 66 του ν. 4808/2021 αποδεχόμενος τη λύση της εργασιακής σχέσης.297
Συνεπώς, στην περίπτωση κατά την οποία εργοδότης προχωρήσει σε καταγγελία της σύμβασης εργασίας ΑμεΑ λόγω αδυναμίας εκτέλεσης καθηκόντων, χωρίς να έχουν προηγηθεί μέτρα εύλογων προσαρμογών για εξάλειψη των περιβαλλοντικών εμποδίων που συνεπάγονται την αδυναμία άσκησης της εργασίας, το ελάττωμα της απόλυσης θεμελιώνεται αφενός στην παραβίαση της αρχής της ultima ratio, ήτοι παραβίαση της διάταξης 281 ΑΚ, και αφετέρου στο δίκαιο των διακρίσεων και την αυτοτελή διάκριση της άρνησης εύλογων προσαρμογών. Στην περίπτωση της παραβίασης της αρχής της ultima ratio, ο εργοδότης δυνάμει του άρθ. 66 παρ. 3 του ν.4808/2021298 δύναται να αιτηθεί την επιδίκαση πρόσθετης αποζημίωσης, αντί της κήρυξης από το δικαστήριο της ακυρότητας της καταγγελίας με τις έννομες συνέπειες της επιδίκασης μισθών υπερημερίας και πραγματικής απασχόλησης του εργαζομένου.299 Απεναντίας, στην περίπτωση που η ακυρότητα της καταγγελίας θεμελιωθεί στην απαγόρευση των διακρίσεων, καθώς όπως αναλύθηκε η άρνηση εύλογων προσαρμογών αποτελεί αυτοτελή μορφή διάκρισης, τότε δεν επιτρέπεται η εφαρμογή του άρθ.66 παρ. 3 του ν.4808/2021 για τον εργοδότη, και ο ίδιος δεν μπορεί να αιτηθεί την παροχή πρόσθετης αποζημίωσης αρνούμενος την καταβολή μισθών υπερημερίας και την εκ νέου απασχόληση του εργαζομένου. Η υποβολή αυτού του αιτήματος, επιτρέπεται αποκλειστικά στον εργαζόμενο, αν ο ίδιος το επιθυμεί.300
285 Δ. Ζερδελής, ΕΕργΔ 2022, 500 επ.
286 Δ. Ζερδελής/Δ. Γούλας, Επίτομο Εργατικό Δίκαιο, 2022, 363. Επιπρόσθετα, στην περίπτωση της σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου όταν εκλείπει η προϋπόθεση του σπουδαίου λόγου η καταγγελία της σύμβασης είναι άκυρη.
287 Κ. Παπαδημητρίου, ό.π., 553.
288 Δ. Ζερδελής/Δ. Γούλας, ό.π., 366.
289 Κ. Παπαδημητρίου, ό.π., 554.
290 Δ. Ζερδελής/Δ. Γούλας, ό.π., 363.
291 Κ. Παπαδημητρίου, ό.π., 556.
292 Βλ. απόφαση 447/2022 ΜονΕφΠειραιά. Δημοσιευμένη σε https://www.efeteio-peir.gr/?p=9688 (Τελευταία πρόσβαση: 27.1.2025). Βλ. σχόλιο Δ. Γούλα στην απόφαση 758/2022 του ΜονΠρΠατρών, Αρμ. 2023, 1438.
293 Δ. Ζερδελής/Δ. Γούλας, ό.π., 369.
294 Κ. Μπακόπουλος, ό.π., 55. Εννοείται αντί των έννομων συνεπειών της άκυρης απόλυσης, ήτοι των μισθών υπερημερίας και την υποχρέωση πραγματικής απασχόλησης.
295 Η αποζημίωση αυτή δεν μπορεί να είναι μικρότερη των τακτικών αποδοχών τριών (3) μηνών ούτε μεγαλύτερη του διπλάσιου της κατά νόμο αποζημίωσης. Το αίτημα υποβάλλεται από τον εργαζόμενο σε οποιοδήποτε στάδιο της δίκης, σε πρώτο ή δεύτερο βαθμό δικαιοδοσίας.
296 Κ. Παπαδημητρίου, ό.π., 562.
297 Κ. Παπαδημητρίου, ό.π.
298 Άρθρο 339 Π.Δ. 80/2022.
299 Δ. Ζερδελής, Εργατικό Δίκαιο, Ατομικές Σχέσεις Εργασίας, 1527-1531.
300 Π. Μπακόπουλος, Η ελαττωματική καταγγελία και οι συνέπειές της, 55 επ.