Ο Σπύρος Κουζέλης στα Μακεδονικά Νέα – Η γλώσσα των χεριών που αφηγείται ιστορίες: Ο άνθρωπος πίσω από τις μεταφράσεις των πολιτικών ομιλιών και τις φωνές της Νοηματικής

 

Κωστής Ουζούνογλου

 

Η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα τα τελευταία χρόνια αποκτά ολοένα και πιο έντονη παρουσία στη δημόσια ζωή, από τις ενημερώσεις της Πολιτείας και τις πολιτιστικές εκδηλώσεις μέχρι την τηλεόραση και τη μουσική.

Παρότι έχουν γίνει σημαντικά βήματα προς την κατεύθυνση της προσβασιμότητας, η ισότιμη πρόσβαση των Κωφών πολιτών στην ενημέρωση και την επικοινωνία εξακολουθεί να αποτελεί ένα ζητούμενο, με τους διερμηνείς να διαδραματίζουν έναν καθοριστικό ρόλο.

Ανάμεσά τους βρίσκεται ο Σπύρος Κουζέλης, ένας από τους πιο έμπειρους διερμηνείς Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας στη χώρα. Εδώ και σχεδόν είκοσι χρόνια βρίσκεται πίσω από πολλές από τις σημαντικότερες πολιτικές ομιλίες και δημόσιες ενημερώσεις, έχοντας συνεργαστεί με πρωθυπουργούς, υπουργούς και κυβερνητικά στελέχη. Όπως εξηγεί, κάθε πολιτική διερμηνεία απαιτεί ημέρες προετοιμασίας, μελέτη της επικαιρότητας και της εξειδικευμένης ορολογίας, καθώς ο στόχος δεν είναι μόνο να μεταφερθούν οι λέξεις, αλλά και το ύφος, η πρόθεση και το πραγματικό μήνυμα του ομιλητή. Για τον ίδιο, η πρόσβαση στην ενημέρωση είναι δικαίωμα όλων και όχι μια παροχή που πρέπει να θεωρείται δεδομένη μόνο σε ορισμένες περιστάσεις.

Η πραγματική πρόοδος θα έρθει όταν η προσβασιμότητα θεωρείται αυτονόητη και όχι μια εξαίρεση ή μια υποχρέωση που καλύπτεται εκ των υστέρων

Η επαγγελματική του πορεία, ωστόσο, δεν περιορίζεται στον χώρο της πολιτικής. Έχει βρεθεί σε νοσοκομεία, δικαστήρια, εκπαιδευτικά ιδρύματα και πολιτιστικές διοργανώσεις, ενώ τα τελευταία χρόνια έχει ξεχωρίσει και για τη διερμηνεία τραγουδιών στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα, δίνοντας τη δυνατότητα στους Κωφούς να βιώσουν τη μουσική με έναν διαφορετικό αλλά εξίσου ουσιαστικό τρόπο. Στη συνέντευξη που ακολουθεί μιλά για την ευθύνη του επαγγέλματος, τις στιγμές που τον σημάδεψαν, τις προκλήσεις της πολιτικής διερμηνείας, αλλά και το όραμά του για μια κοινωνία όπου η προσβασιμότητα θα αποτελεί αυτονόητο μέρος της καθημερινότητας.

 

Η συνέντευξη του Σπύρου Κουζέλη στον Κωστή Ουζούνογλου

 

Πώς μπήκε η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα στη ζωή σας και πότε καταλάβατε ότι δεν είναι απλώς ένα επάγγελμα αλλά ένας τρόπος επικοινωνίας και σύνδεσης με ανθρώπους;

Η πρώτη μου επαφή με την Ελληνική Νοηματική Γλώσσα δεν ήταν απλώς η γνωριμία με μία ακόμη γλώσσα. Ήταν η ανακάλυψη ενός διαφορετικού τρόπου επικοινωνίας και αντίληψης του κόσμου. Πολύ γρήγορα κατάλαβα ότι η διερμηνεία δεν είναι μια διαδικασία μετάφρασης λέξεων. Είναι η ευθύνη να μεταφέρεις με ακρίβεια το νόημα, την πρόθεση, το ύφος και το συναίσθημα ενός ανθρώπου σε μια άλλη γλώσσα. Αυτή η ευθύνη είναι που με κρατά μέχρι σήμερα με τον ίδιο ενθουσιασμό.

 

Ποια είναι η μεγαλύτερη παρανόηση που υπάρχει στην κοινωνία για το επάγγελμα του διερμηνέα νοηματικής γλώσσας;

Πολλοί πιστεύουν ότι αρκεί να γνωρίζει κανείς νοηματική γλώσσα για να γίνει διερμηνέας. Στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα ιδιαίτερα απαιτητικό επάγγελμα που προϋποθέτει γλωσσική κατάρτιση, συνεχή εκπαίδευση, ταχύτητα σκέψης, δεοντολογία και απόλυτη ουδετερότητα. Ο διερμηνέας δεν είναι ο πρωταγωνιστής της επικοινωνίας. Είναι ο άνθρωπος που φροντίζει ώστε οι πραγματικοί πρωταγωνιστές να μπορούν να επικοινωνούν ισότιμα.

 

Πώς έχει εξελιχθεί το επάγγελμα του διερμηνέα Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια;

Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε σημαντική πρόοδο. Η παρουσία διερμηνέων σε δημόσιες ενημερώσεις, πολιτιστικές εκδηλώσεις και θεσμικές διαδικασίες είναι πλέον πιο συχνή. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει ακόμη ανάγκη για καλύτερη οργάνωση των υπηρεσιών, περισσότερους επαγγελματίες και σταθερές πολιτικές που θα εξασφαλίζουν ποιοτικές υπηρεσίες διερμηνείας σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής, όπως οι τέχνες και ο πολιτισμός.

 

Πώς έχει αλλάξει η ζήτηση για υπηρεσίες διερμηνείας στη Θεσσαλονίκη τα τελευταία χρόνια;

Η ζήτηση για υπηρεσίες διερμηνείας στη Θεσσαλονίκη έχει αυξηθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια. Όλο και περισσότεροι δημόσιοι φορείς, εκπαιδευτικά ιδρύματα, πολιτιστικοί οργανισμοί και διοργανωτές εκδηλώσεων αντιλαμβάνονται τη σημασία της προσβασιμότητας και απευθύνονται συχνότερα σε επαγγελματίες διερμηνείς Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας. Αυτό δείχνει ότι η κοινωνία κάνει σταδιακά βήματα προς την ισότιμη συμμετοχή των Κωφών πολιτών.

Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει ακόμη σημαντικό περιθώριο βελτίωσης. Σε αρκετές περιπτώσεις η διερμηνεία αντιμετωπίζεται ως κάτι που προστίθεται την τελευταία στιγμή, αντί να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του σχεδιασμού μιας εκδήλωσης ή μιας δημόσιας υπηρεσίας. Η πραγματική πρόοδος θα έρθει όταν η προσβασιμότητα θεωρείται αυτονόητη και όχι μια εξαίρεση ή μια υποχρέωση που καλύπτεται εκ των υστέρων.

 

Πόσο σημαντική είναι η παρουσία επαγγελματιών διερμηνέων στις δημόσιες υπηρεσίες, στις πολιτικές εκδηλώσεις, στον πολιτισμό και στην ενημέρωση;

Η διερμηνεία δεν είναι μια ευγενική παροχή που μπορεί να υπάρχει ευκαιριακά. Είναι η προϋπόθεση για ισότιμη πρόσβαση στην πληροφορία και την επικοινωνία. Όταν υπάρχει επαγγελματίας διερμηνέας, διασφαλίζεται ότι όλοι οι πολίτες μπορούν να συμμετέχουν στην κοινωνική και δημόσια ζωή με τους ίδιους όρους. Με άλλα λόγια, είναι απολύτως απαραίτητο, ήδη από τον σχεδιασμό προγραμμάτων, εκδηλώσεων και δράσεων, να προβλέπεται η παρουσία διερμηνέα Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας, καθώς και υποτιτλισμός όπου αυτό είναι εφικτό.

 

Έχετε βρεθεί πολλές φορές δίπλα σε πολιτικούς και κυβερνητικά στελέχη. Πώς προετοιμάζεται ένας διερμηνέας για μια πολιτική ομιλία ή για μια επίσημη δημόσια εκδήλωση;

Η προετοιμασία για μια πολιτική ομιλία ή μια επίσημη δημόσια εκδήλωση ξεκινά αρκετές ημέρες πριν. Μελετώ το αντικείμενο, την εξειδικευμένη ορολογία, τα πρόσωπα που θα αναφερθούν, την επικαιρότητα και, όπου είναι δυνατόν, το κείμενο ή τα βασικά σημεία της ομιλίας. Στην πολιτική επικοινωνία κάθε λέξη έχει βαρύτητα και πολλές φορές μια έννοια ή μια διατύπωση μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά το μήνυμα που φτάνει στον πολίτη.

Η προετοιμασία δεν είναι απλώς στοιχείο επαγγελματισμού· είναι ένδειξη σεβασμού προς τον κωφό πολίτη. Στόχος μας είναι να έχει την ίδια στιγμή, την ίδια πληροφορία και την ίδια δυνατότητα κατανόησης με κάθε άλλο πολίτη που παρακολουθεί την ομιλία. Γι’ αυτό η επιτυχημένη διερμηνεία βασίζεται κυρίως στη μεθοδική προετοιμασία, στη συνεχή ενημέρωση και στην αίσθηση ευθύνης απέναντι στην κοινότητα που εκπροσωπούμε.

 

Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση όταν διερμηνεύετε πολιτικές ομιλίες με έντονη ρητορική ή εξειδικευμένη ορολογία;

Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να αποδώσεις με απόλυτη ακρίβεια όχι μόνο το περιεχόμενο, αλλά και το ύφος, την ένταση και την πρόθεση του ομιλητή. Οι πολιτικές ομιλίες συχνά περιλαμβάνουν εξειδικευμένη ορολογία, γρήγορο ρυθμό, αυθόρμητες παρεμβάσεις και έντονη ρητορική, στοιχεία που απαιτούν υψηλή συγκέντρωση και άριστη γνώση τόσο της Ελληνικής όσο και της Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας.

Ο διερμηνέας δεν έχει δικαίωμα να απλοποιήσει, να σχολιάσει ή να «διορθώσει» τον λόγο του ομιλητή. Ο ρόλος του είναι να λειτουργεί ως γέφυρα επικοινωνίας, μεταφέροντας με πιστότητα το μήνυμα, ώστε ο Κωφός πολίτης να έχει πρόσβαση στην ίδια πληροφορία, με την ίδια ποιότητα και την ίδια στιγμή που την λαμβάνει και κάθε άλλος πολίτης. Αυτή η ευθύνη είναι που κάνει την πολιτική διερμηνεία τόσο απαιτητική, αλλά και τόσο σημαντική.

 

Όταν αποδίδετε ένα τραγούδι στη νοηματική γλώσσα, ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση;

Η απόδοση ενός τραγουδιού στη νοηματική γλώσσα είναι ίσως από τις πιο δημιουργικές αλλά και απαιτητικές μορφές διερμηνείας. Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να μεταφέρεις όχι μόνο τις λέξεις, αλλά και το συναίσθημα, τον ρυθμό, τις εικόνες, τις μεταφορές και την καλλιτεχνική πρόθεση του δημιουργού. Ένα τραγούδι δεν είναι απλώς ένα κείμενο που μεταφράζεται· είναι μια εμπειρία που πρέπει να γίνει προσβάσιμη χωρίς να χάσει την ψυχή της.

Η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα έχει τη δική της τροπικότητα, τη δική της γραμματική, τη δική της αισθητική και έναν ιδιαίτερα εκφραστικό τρόπο αφήγησης. Οι εκφράσεις του προσώπου, η κίνηση του σώματος, ο ρυθμός και η χρήση του χώρου αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία της γλώσσας και συμβάλλουν καθοριστικά στη μεταφορά του συναισθήματος. Γι’ αυτό, κάθε τραγούδι απαιτεί ξεχωριστή μελέτη και δημιουργική προσέγγιση.

Όταν η απόδοση γίνεται με σεβασμό απέναντι και στους καλλιτέχνες αλλά και στο κοινό που απευθύνεσαι, τότε το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς μια μετάφραση των στίχων. Είναι μια νέα καλλιτεχνική εμπειρία, που επιτρέπει στους Κωφούς θεατές να βιώσουν το τραγούδι με τον δικό τους τρόπο και να συμμετέχουν ισότιμα σε μια πολιτιστική εμπειρία που δυστυχώς ακόμη δεν είναι αυτονόητα προσβάσιμη.

 

Ποια στιγμή της επαγγελματικής σας πορείας σας έχει σημαδέψει περισσότερο;

Οι στιγμές που με συγκινούν περισσότερο είναι εκείνες στις οποίες αντιλαμβάνομαι ότι η διερμηνεία δεν διευκολύνει απλώς μια συνομιλία, αλλά επιτρέπει σε ανθρώπους να συμμετέχουν ισότιμα σε σημαντικές στιγμές της ζωής τους. Εκεί καταλαβαίνεις το πραγματικό βάρος και την αξία αυτού του επαγγέλματος. Για παράδειγμα, δεν θα ξεχάσω ποτέ ένα χειρουργείο στο οποίο χρειάστηκε να παρευρεθώ ως διερμηνέας για μια ασθενή με κώφωση και σοβαρή απώλεια όρασης. Εκεί συνειδητοποίησα ακόμη πιο έντονα ότι η διερμηνεία δεν αφορά μόνο την επικοινωνία· μπορεί να προσφέρει ασφάλεια, αξιοπρέπεια και ουσιαστική συμμετοχή σε μία από τις πιο κρίσιμες στιγμές της ζωής ενός ανθρώπου.

 

Θα θέλαμε να μας μιλήσετε για το Thooper Kids.

Τα Thooper Kids και η συνεργασία μαζί τους ήταν μια έκπληξη που ομολογώ ότι με έκανε να χαρώ περισσότερο από ό,τι συνήθως.

Ήξερα τη Μαριέττα Φαφούτη και ήξερα ότι είναι μια εξαιρετική μουσικός, όταν όμως μιλήσαμε για τα Thooper Kids, και μοιράστηκε μαζί μου την ιδέα της για αυτούς τους φανταστικούς χαρακτήρες, τότε η συνεργασία μας ήταν μονόδρομος. Μαζί με την Κωνσταντίνα Παπαγεωργίου και υπό την επιμέλεια του Χρήστου Γεωργοκωστόπουλου, δημιουργήσαμε βίντεο στην Ελληνική Νοηματική γλώσσας με όλα τα τραγούδια του δίσκου “ΜΠΛΑ! ΜΠΛΑ! ΜΠΛΑ!”

Στόχος μας είναι ΟΛΑ τα παιδιά να μπορούν να χαρούν, να γελάσουν, να χορέψουν και να μάθουν τους νέους μας φίλους! Δεν σας κρύβω ότι το αγαπημένο τραγούδι μου είναι η Μάγια ο Παπιαγάλος!

 

Πιστεύετε ότι η γνωριμία των παιδιών με τη νοηματική γλώσσα και τον ρόλο του διερμηνέα μπορεί να συμβάλει σε μια κοινωνία με περισσότερη κατανόηση;

Αδιαμφισβήτητα ναι. Τα παιδιά που μεγαλώνουν μαθαίνοντας ότι υπάρχουν διαφορετικοί τρόποι επικοινωνίας, διαφορετικοί τρόποι αντίληψης αλλά ίδιες ανάγκες, εξελίσσονται σε ενήλικες με μεγαλύτερη ενσυναίσθηση, αποδοχή και σεβασμό προς τη διαφορετικότητα. Η επαφή με την Ελληνική Νοηματική Γλώσσα δεν σημαίνει μόνο εκμάθηση μιας ακόμη γλώσσας· σημαίνει ότι ανοίγεις ένα παράθυρο σε έναν διαφορετικό πολιτισμό και σε μια κοινότητα που για πολλά χρόνια παρέμενε αόρατη για μεγάλο μέρος της κοινωνίας.

Η αλλαγή της αντίληψης για την αναπηρία ξεκινά από την εκπαίδευση. Όταν τα παιδιά μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον όπου η συμπερίληψη θεωρείται αυτονόητη, δεν βλέπουν την αναπηρία ως εμπόδιο, αλλά ως μία ακόμη έκφανση της ανθρώπινης ποικιλομορφίας. Έτσι χτίζονται κοινωνίες πιο ανοιχτές, πιο δίκαιες και πιο προσβάσιμες για όλους.

Η προσβασιμότητα δεν αφορά μόνο τους ανθρώπους με αναπηρία. Είναι δείκτης πολιτισμού και δημοκρατίας. Και όσο νωρίτερα το αντιληφθούν οι νέες γενιές, τόσο πιο φυσικό θα είναι να δημιουργήσουν μια κοινωνία όπου κανείς δεν θα αποκλείεται από την επικοινωνία, την εκπαίδευση, τον πολιτισμό ή τη δημόσια ζωή.

 

Ποιο είναι το όραμά σας για το μέλλον του επαγγέλματος του διερμηνέα Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας στην Ελλάδα;

Οραματίζομαι μια Ελλάδα όπου η διερμηνεία νοηματικής γλώσσας δεν θα θεωρείται εξαίρεση αλλά αυτονόητο στοιχείο κάθε δημόσιας υπηρεσίας, κάθε εκπαιδευτικού ιδρύματος, κάθε πολιτιστικής εκδήλωσης και κάθε σημαντικής ενημέρωσης. Παράλληλα, εύχομαι να δούμε περισσότερους νέους να επιλέγουν το επάγγελμα του διερμηνέα, με υψηλή κατάρτιση, επαγγελματισμό και αγάπη για την επικοινωνία. Γιατί μια κοινωνία γίνεται πραγματικά πιο δημοκρατική όταν όλοι οι πολίτες μπορούν να επικοινωνούν, να ενημερώνονται και να συμμετέχουν ισότιμα στη δημόσια ζωή.

 

Πηγή: www.makedonikanea.gr