Ο ρόλος του φύλου στη διαμόρφωση των οικονομικών απολαβών των ατόμων με αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Ειρήνης Κολόκουσα – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 1ο

 

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΩΝ

Τμήμα Εκπαιδευτικής και Κοινωνικής Πολιτικής

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση»

 

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

<<Ο ρόλος του φύλου στη διαμόρφωση των οικονομικών απολαβών των ατόμων με αναπηρία>>

 

Ειρήνη Κολόκουσα

Θεσσαλονίκη, 2026

 

Εξεταστική Επιτροπή:

 

Δόξα Παπακωνσταντίνου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια (Επόπτρια) Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος, Καθηγητής

Ελένη Κουστριάβα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια

 

«Ο/η συγγραφέας βεβαιώνει ότι το περιεχόμενο του παρόντος έργου είναι αποτέλεσμα προσωπικής εργασίας και ότι έχει γίνει η κατάλληλη

αναφορά στην εργασία τρίτων, όπου κάτι τέτοιο ήταν απαραίτητο, σύμφωνα με τους κανόνες της ακαδημαϊκής δεοντολογίας»

 

Περίληψη

 

Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να διερευνήσει πώς το φύλο διαμορφώνει τις οικονομικές απολαβές των ατόμων με αναπηρία, αναδεικνύοντας τους μηχανισμούς μέσω των οποίων η έμφυλη ανισότητα και η διάκριση με βάση την αναπηρία αλληλεπιδρούν. Η μεθοδολογία βασίστηκε σε αφηγηματική βιβλιογραφική ανασκόπηση με εφαρμογή κριτηρίων ένταξης και αποκλεισμού και αποτύπωση της διαδικασίας επιλογής μελετών σε διάγραμμα ροής. Συνολικά συμπεριλήφθηκαν 32 εμπειρικές μελέτες από διαφορετικά θεσμικά και κοινωνικοοικονομικά περιβάλλοντα. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η αναπηρία συνδέεται με μειωμένες απολαβές, χαμηλότερη ποιότητα απασχόλησης και μεγαλύτερη πιθανότητα μερικής ή επισφαλούς εργασίας. Παράλληλα, το φύλο εντείνει τις ανισότητες μέσω επαγγελματικής διαστρωμάτωσης, περιορισμένης πρόσβασης σε θέσεις εξέλιξης και διαδικασιών καθορισμού αμοιβών εντός επιχειρήσεων. Οι γυναίκες με αναπηρία βιώνουν συχνά πολλαπλές και διασταυρούμενες διακρίσεις, οι οποίες πλήττουν με μεγαλύτερη σφοδρότητα όσες βρίσκονται στη βάση της εισοδηματικής κλίμακας. Συμπερασματικά, απαιτούνται πολιτικές που συνδυάζουν ισότητα φύλου και αναπηρική ένταξη, με έμφαση στη διαφάνεια αμοιβών, τις εύλογες προσαρμογές και την πρόσβαση σε ποιοτική εργασία.

 

Λέξεις-κλειδιά: Αναπηρία, Φύλο, Οικονομικές απολαβές, Διακρίσεις

 

Πρόλογος

 

Η διπλωματική εργασία πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια των σπουδών μου και έχει ως θέμα την διερεύνηση του ρόλου του φύλου στη διαμόρφωση των οικονομικών απολαβών των ατόμων με αναπηρία. Το συγκεκριμένο θέμα επιλέχθηκε εξαιτίας του ακαδημαϊκού μου ενδιαφέροντος σχετικά με το ζήτημα της ανισότητας στην αγορά εργασίας και,

ειδικότερα, για τον τρόπο που τα διαφορετικά κοινωνικά χαρακτηριστικά επηρεάζουν τις ευκαιρίες και τα εισοδήματα στην αγορά εργασίας.

Στην διάρκεια των σπουδών μου αντιλήφθηκα ότι, παρά την ύπαρξη θεσμικών παρεμβάσεων και πολιτικών ένταξης, τα άτομα με αναπηρία συνεχίζουν να

αντιμετωπίζουν δυσκολίες και εμπόδια στην πρόσβαση τους στην απασχόληση και στις οικονομικές απολαβές. Ταυτόχρονα, οι έμφυλες διαφορές στις αποδοχές είναι ένα

διαχρονικό ζήτημα, που συνήθως μελετάται ανεξάρτητα από άλλες μορφές κοινωνικής ανισότητας. Ο συνδυασμός αυτώ των δύο παραγόντων, της αναπηρίας και του φύλου, αποτέλεσε το βασικό κίνητρο για την ενασχόληση μου με το παρόν θέμα.

Στην εργασία αυτή επιδιώκεται να εξεταστεί εάν και σε ποιο βαθμό το φύλο διαφοροποιεί τις οικονομικές απολαβές των ατόμων με αναπηρία, λαμβάνοντας υπόψη το ευρύτερο

κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο. Στόχος δεν αποτελεί η εξαγωγή γενικευμένων

συμπερασμάτων, αλλά η συμβολή στην κατανόηση ενός σύνθετους και πολυπαραγοντικού ζητήματος που παραμένει περιορισμένα διευρυμένο, ιδιαίτερα στα ελληνικά πλαίσια.

Η ολοκλήρωση της παρούσας διπλωματικής εργασίας δεν θα ήταν δυνατή χωρίς την καθοδήγηση και τη στήριξη της επιβλέπουσας καθηγήτριας μου, κυρίας Δόξας

Παπακωνσταντίνου, Αναπληρώτριας Καθηγήτριας του Τμήματος Εκπαιδευτικής και

Κοινωνικής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας την οποία ευχαριστώ θερμά για τις παρατηρήσεις και τις υποδείξεις της. Ευχαριστώ, επίσης, τα μέλη της τριμελούς

εξεταστικής επιτροπής, κύριο Κωνσταντίνο Παπαδόπουλο, Καθηγητή στο Τμήμα

Εκπαιδευτικής και Κοινωνικής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας και κυρία

Ελένη Κουστριάβα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στο Τμήμα Εκπαιδευτικής και Κοινωνικής Πολιτικής για τον χρόνο που αφιέρωσαν στην αξιολόγησή της. Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω την οικογένεια και τους φίλους μου για την υποστήριξή τους καθ’ όλη τη

διάρκεια των σπουδών μου.

 

Περιεχόμενα

 

Περίληψη

Abstract

Πρόλογος

Εισαγωγή

Πρώτο Κεφάλαιο: Θεωρητική θεμελίωση της έρευνας – Ανασκόπηση βιβλιογραφίας

1.1       Θεωρητικές προσεγγίσεις για την αναπηρία

1.1.1    Το Ιατρικό Μοντέλο της Αναπηρίας

1.1.2    Το Κοινωνικό Μοντέλο της Αναπηρίας

1.1.3    Το Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο της Αναπηρίας

1.1.4    Το Μοντέλο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

1.2       Θεωρίες για τις έμφυλες ανισότητες

1.2.1    Φεμινιστικές προσεγγίσεις για την αγορά εργασίας

1.2.2    Κοινωνική κατασκευή του φύλου και των επαγγελματικών ρόλων

1.3       Η θεωρία της διαθεματικότητας

1.3.1    Η αλληλεπίδραση φύλου και αναπηρίας

1.3.2    «Διπλό Στίγμα» και πολλαπλές διακρίσεις

1.4       Άτομα με αναπηρίες στην αγορά εργασίας

1.4.1    Εμπόδια στην πρόσβαση, την απασχόληση και την επαγγελματική εξέλιξη

1.4.2    Εμπόδια για γυναίκες με αναπηρία στην αγορά εργασίας

1.4.3    Πολιτικές ένταξης και θεσμικό πλαίσιο

Δεύτερο Κεφάλαιο: Μεθοδολογία της έρευνας

Τρίτο Κεφάλαιο: Αποτελέσματα της έρευνας

3.1       Επισκόπηση εμπειρικών ερευνών για τις οικονομικές απολαβές των ατόμων με αναπηρία

3.2       Ο ρόλος του φύλου στις ανισότητες των απολαβών

3.3       Οι γυναίκες με αναπηρία: Κοινωνικές και εργασιακές διαστάσεις της διάκρισης

3.4       Παράγοντες διαφοροποίησης των απολαβών

3.5       Πολιτικές εντάξεις και δράσεις για την ισότητα στην εργασία

Τέταρτο Κεφάλαιο: Συζήτηση – Συμπεράσματα – Προτάσεις

4.1       Συζήτηση

4.2       Συμπεράσματα της έρευνας

4.3       Περιορισμοί και προτάσεις για μελλοντική έρευνα

4.4       Επιπτώσεις της έρευνας στην Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση

Βιβλιογραφία