Ο ρόλος του φύλου στη διαμόρφωση των οικονομικών απολαβών των ατόμων με αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Ειρήνης Κολόκουσα – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 3ο
Πρώτο Κεφάλαιο: Θεωρητική θεμελίωση της έρευνας – Ανασκόπηση βΙβλιογραφίας
Η αναπηρία αποτελεί κεντρική έννοια σε αυτή την εργασία και απαιτεί προσεκτικό θεωρητικό ορισμό. Οι σύγχρονες μελέτες για την αναπηρία απορρίπτουν τις καθαρά βιοϊατρικές αντιλήψεις για αυτήν ως ατομικό έλλειμμα και αντ’ αυτού τονίζουν τον κοινωνικά διαμεσολαβούμενο χαρακτήρα της. Σύμφωνα με τη Διεθνή Ταξινόμηση της Λειτουργικότητας, της Αναπηρίας και της Υγείας (International Classification of Functioning, Disability and Health, ICF), η αναπηρία ορίζεται ως το αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης μεταξύ της κατάστασης της υγείας ενός ατόμου και των παραγόντων που το επηρεάζουν, συμπεριλαμβανομένων των περιβαλλοντικών και συμπεριφορικών εμποδίων που περιορίζουν τη συμμετοχή στην κοινωνία (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, 2003). Αυτός ο ορισμός τοποθετεί την αναπηρία ως μια δυναμική κατάσταση που διαμορφώνεται από την κοινωνική οργάνωση, τις θεσμικές ρυθμίσεις και τις σχέσεις εξουσίας. Ομοίως, οι κοινωνικές και οι βασισμένες στα ανθρώπινα δικαιώματα προσεγγίσεις αντιλαμβάνονται την αναπηρία ως μια μορφή κοινωνικής ανισότητας που παράγεται μέσω αποκλειστικών κανόνων, δυσπρόσιτων περιβαλλόντων και μεροληπτικών πρακτικών, ιδίως εντός βασικών κοινωνικών θεσμών όπως η εκπαίδευση και η αγορά εργασίας (Oliver, 1990·Degener, 2016).
Βασιζόμενο σε αυτή την κατανόηση, το Πρώτο Κεφάλαιο αναπτύσσει τα θεωρητικά θεμέλια που είναι απαραίτητα για την ανάλυση του τρόπου με τον οποίο η αναπηρία συναντά το (γυναικείο) φύλο για να διαμορφώσει τα αποτελέσματα της αγοράς εργασίας. Το κεφάλαιο διαρθρώνεται σε πέντε κύριες ενότητες. Η Ενότητα 1.1 εισάγει τις κύριες θεωρητικές προσεγγίσεις στην αναπηρία, ξεκινώντας με τα ιατρικά και κοινωνικά μοντέλα και συνεχίζοντας με τα βιοψυχοκοινωνικά μοντέλα και τα μοντέλα που βασίζονται στα ανθρώπινα δικαιώματα. Η Ενότητα 1.2 στρέφεται στις θεωρίες του φύλου και της ανισότητας στην αγορά εργασίας. Αρχικά εξετάζει τις φεμινιστικές προσεγγίσεις για την απασχόληση και την οικονομική διαστρωμάτωση και στη συνέχεια διερευνά το φύλο ως κοινωνική έννοια που διαμορφώνει τους επαγγελματικούς ρόλους, τις προσδοκίες και τις επαγγελματικές πορείες. Αυτή η ενότητα παρέχει την εννοιολογική βάση για την κατανόηση του γιατί οι αγορές εργασίας είναι εγγενώς έμφυλες.
Η Ενότητα 1.3 εισάγει τη διαθεματικότητα ως ένα κριτικό αναλυτικό πλαίσιο, εστιάζοντας ειδικά στην αλληλεπίδραση μεταξύ φύλου και αναπηρίας. Εξετάζει πώς πολλαπλές μορφές διακρίσεων αλληλεπικαλύπτονται, παράγοντας αυτό που συχνά περιγράφεται ως «διπλό» ή «πολλαπλό» μειονέκτημα για τις γυναίκες με αναπηρίες. Τέλος, η Ενότητα 1.4 εφαρμόζει αυτές τις θεωρητικές γνώσεις στην αγορά εργασίας, αναλύοντας τα εμπόδια στην πρόσβαση, την απασχόληση και την επαγγελματική εξέλιξη, καθώς και τον ρόλο των πολιτικών ένταξης και των θεσμικών πλαισίων σε διεθνές και ευρωπαϊκό επίπεδο.
