3.2 Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη στάση αυτή και τις κοινωνικές σχέσεις μεταξύ τους
Η στάση των συναδέλφων χωρίς αναπηρία απέναντι στους εργαζόμενους με αναπηρία, όπως αναφέρθηκε νωρίτερα, μπορεί να είναι είτε θετική είτε αρνητική. Σύμφωνα ωστόσο με τις υπό μελέτη έρευνες, η στάση τους κρίνεται περισσότερο θετική παρά αρνητική.
Οι παράγοντες που διαμορφώνουν τις στάσεις των συναδέλφων, είναι τα προσωπικά χαρακτηριστικά, οργανωσιακοί παράγοντες, κοινωνικοί και πολιτισμικοί παράγοντες, η νομοθεσία και η κοινωνική πολιτική της εκάστοτε χώρας, το είδος της αναπηρίας αλλά και ο επαγγελματικός ρόλος ή τα καθήκοντα που τους ανατίθενται (Nogueira et al., 2021).
Η εκπαίδευση πάνω σε θέματα αναπηρίας, σύμφωνα με τις υπό μελέτη έρευνες. Φαίνεται ότι συμβάλλει καθοριστικά στην άρση των προκαταλήψεων αλλά και στην αύξηση της ενσυναίσθησης (Schur et al., 2009). Εργαζόμενοι με γνώσεις και εμπειρία πάνω στην αναπηρία, δείχνουν μεγαλύτερη αποδοχή προς τους εργαζόμενους με αναπηρία αλλά είναι περισσότερο πρόθυμοι για τη συνεργασία αυτή. Από την άλλη, η έλλειψη ενημέρωσης και γνώσεων, αναπόφευκτα οδηγεί σε αμηχανία και φόβο από τη μεριά των συναδέλφων με αποτέλεσμα να είναι επιφυλακτικοί αλλά και να εμφανίζονται περισσότερο αποστασιοποιημένοι (Balazas – Foldi, 2019).
Η έλλειψη ενημέρωσης και γνώσεων, οδηγεί σε υπερεκτίμηση των δυσκολιών που ένα άτομο με αναπηρία αντιμετωπίζει ή ενδέχεται να αντιμετωπίσει μέσα στο εργασιακό περιβάλλον. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, οι συνάδελφοι να είναι περισσότερο προστατευτικοί από όσο χρειάζεται και να μην αφήνουν περιθώρια στους εργαζόμενους με αναπηρία να αναλάβουν εργασιακές πρωτοβουλίες ή να αναλάβουν απαιτητικά εργασιακά projects. Μέσω της εκπαίδευσης επομένως, οι μύθοι απέναντι στην αναπηρία αποδομούνται (Ingusci et el., 2022).
Ακόμα ένας σημαντικός παράγοντας που διαμορφώνει τις στάσεις των συναδέλφων απέναντι στα άτομα με αναπηρία που εργάζονται στον ίδιο χώρο, είναι η προσωπική εμπειρία και η ήδη υπάρχουσα επαφή και συναναστροφή με την αναπηρία. Έτσι, σύμφωνα με τις υπό μελέτη έρευνες, η επαφή με άτομα με αναπηρία είτε σε προσωπικό επίπεδο είτε σε εργασιακό, οδηγεί σε αποδοχή αλλά και σε μια θετικότερη στάση. Παράλληλα, προκύπτει ότι μειώνει σημαντικά τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις (Balazas – Foldi, 2019). Αναλυτικότερα, οι πρότερες φιλικές στάσεις ή η ύπαρξη συγγενών με αναπηρία, οδηγεί στην θετικότερη στάση απέναντι στους συναδέλφους με αναπηρία, αξιολογούν καλύτερα τις δυνατότητές τους ενώ είναι περισσότερο πρόθυμοι για συνεργασία (Nogueira et al., 2021). Μέσω της προσωπικής εμπειρίας, μειώνεται ο φόβος για το άγνωστο και ενισχύεται η κατανόηση.
Η ηλικία και το φύλο των εργαζόμενων χωρίς αναπηρία, επηρεάζουν τη στάση τους απέναντι σε όσους έχουν αναπηρία στον εργασιακό χώρο. Οι νεότεροι εργαζόμενοι σύμφωνα με τις υπό μελέτη έρευνες, τείνουν να έχουν περισσότερο θετικές στάσεις από τους μεγαλύτερους σε ηλικία. Οι γυναίκες παράλληλα σε σχέση με τους άντρες έχουν μεγαλύτερη ενσυναίσθηση και δείχνουν περισσότερη αποδοχή (Jammaers et al., 2016). Αυτό έγκειται στο γεγονός ότι οι νεότεροι, έχουν διαφορετικές και περισσότερο σύγχρονες αντιλήψεις σε σχέση με τους μεγαλύτερους καθώς εκτίθενται περισσότερο σε αντιλήψεις περί διαφορετικότητας. Οι νεότεροι εργαζόμενοι όπως και οι γυναίκες, εκπαιδεύονται περισσότερο ενώ παίρνουν μέρος σε εκπαιδευτικά προγράμματα (Ingusci et el., 2022).
Η κουλτούρα και η πολιτική της εταιρείας επηρεάζουν σημαντικά τη στάση των εργαζομένων. Επιχειρήσεις οι οποίες έχουν σαφείς πολιτικές κατά των διακρίσεων ενισχύουν τη θετική στάση τους. Ακόμα, σημαντικό ρόλο παίζει η διοίκηση στη δημιουργία θετικών στάσεων. Όταν η διοίκηση είναι υποστηρικτική, τότε λειτουργεί ως πρότυπο για τους εργαζόμενους. Παράλληλα, σύμφωνα με τις υπό μελέτη έρευνες, η συμμετοχή των εργαζόμενων σε προγράμματα ευαισθητοποίησης συμβάλλουν σημαντικά στη μείωση του φόβου και της αμηχανίας. Τέτοια προγράμματα αφορούν εργαστήρια αλλά και καμπάνιες ενημέρωσης που αποσκοπούν στην άρση των προκαταλήψεων αλλά και την ενίσχυση της κατανόησης των αναγκών των εργαζόμενων με αναπηρία (Nogueira et al., 2021). Επιπλέον, σημαντικό ρόλο παίζει το ίδιο το εργασιακό περιβάλλον. Οι προσβάσιμοι εργασιακοί χώροι, ο κατάλληλος εξοπλισμός, το ευέλικτο ωράριο μεταξύ άλλων, διευκολύνει σημαντικά την ένταξη των εργαζομένων με αναπηρία στην εργασία ενώ παράλληλα περιορίζει τις αρνητικές στάσεις γιατί οι εργαζόμενοι βλέπουν ότι η ίδια η επιχείρηση στηρίζει τη διαφορετικότητα.
Κοινωνικοί και πολιτισμικοί παράγοντες, επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό τις στάσεις των εργαζομένων. Τα κοινωνικά στερεότυπα σε πολλές περιπτώσεις μεταφέρονται στο χώρο εργασίας και επηρεάζουν τη στάση των συναδέλφων απέναντι σε εργαζόμενους με αναπηρία. Τα στερεότυπα αυτά περιλαμβάνουν την άποψη ότι τα άτομα αυτά είναι λιγότερο ικανά σε σχέση με όσους δεν έχουν αναπηρία ή χρειάζονται εποπτεία και βοήθεια για την εκτέλεση των καθηκόντων τους (Ingusci et el., 2022). Για να καταπολεμηθούν αυτές οι απόψεις και τα στερεότυπα, θα πρέπει να υπάρξει εκπαίδευση. Τα στερεότυπα είναι ριζωμένα βαθιά στην κοινωνία και απαιτείται προσπάθεια ώστε να αλλάξουν (Miller, 2009).
Ακόμα, η νομοθεσία που ισχύει σε μια χώρα, επηρεάζει τις στάσεις τόσο των εργαζομένων όσο και της ίδιας της εταιρείας απέναντι στους εργαζόμενους με αναπηρία (Tripp et al., 2015). Η ύπαρξη και η εφαρμογή της νομοθεσίας φαίνεται ότι ενισχύει την αποδοχή καθώς δεν αφήνει περιθώρια για μη πρόσληψη εργαζομένων με αναπηρία ή την ύπαρξη διακρίσεων (Balazas – Foldi, 2019).
Το είδος της αναπηρίας επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό σύμφωνα με τις υπό μελέτη έρευνες τους εργαζόμενους. Όπως προέκυψε από τη μελέτη της βιβλιογραφίας, οι εργαζόμενοι αντιδρούν με διαφορετικό τρόπο ανάλογα με το είδους της αναπηρίας των συναδέλφων τους αλλά και την ορατότητα ή μη της αναπηρίας αυτής. Η νοητική αναπηρία φαίνεται να προκαλεί περισσότερο θετικές στάσεις από ότι η ακουστική αναπηρία (Miller, 2009).
Ολοκληρώνοντας, ο επαγγελματικός ρόλος αλλά και τα καθήκοντα που αναλαμβάνουν οι εργαζόμενοι με αναπηρία επηρεάζουν τη στάση των συναδέλφων τους απέναντι σε αυτούς (Jammaers et al., 2016). Η φύση της εργασίας αλλά και το αν αυτή επηρεάζει την απόδοση των εργαζομένων, διαμορφώνει τη στάση τους. Όταν γίνονται οι απαραίτητες προσαρμογές αλλά και ο καταμερισμός της εργασίας με τρόπο δίκαιο, τότε οι στάσεις των συναδέλφων είναι πιο θετικές (Nogueira et al., 2021).
Συμπερασματικά, οι στάσεις των συναδέλφων απέναντι στους εργαζόμενους με αναπηρία διαμορφώνονται από πολλούς παράγοντες. Η συστηματική εκπαίδευση, η υποστήριξη και η κατανομή των ευθυνών με δίκαιο τρόπο διαμορφώνουν θετικές στάσεις ενώ παράλληλα διαμορφώνουν μια κουλτούρα ενσωμάτωσης μέσα στο εργασιακό περιβάλλον.