«Ο ρόλος των συναδέλφων στην εργασιακή προσαρμογή των ατόμων με αναπηρία»-Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία της Δέσποινας Τσιτώνα- Τμήμα Εκπαιδευτικής και Κοινωνικής Πολιτικής, Σχολή Κοινωνικών Ανθρωπιστικών Επιστημών και Τεχνών, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας-ΠΜΣ «Επιστήμες της Αγωγής: Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση»-Μέρος 11ο

Οκτ 16, 2026 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Αναφέρθηκε  νωρίτερα  ότι ο  όρος  «κοινωνική  στήριξη»  αποτελεί όρο «ομπρέλα». Έτσι, στη βιβλιογραφία υπάρχουν πολλές κατηγορίες ή διακρίσεις για τον όρο. Αρχικά γίνεται μια κατηγοριοποίηση σύμφωνα με την πλευρά που η αναπηρία γίνεται αντιληπτή. Μπορεί κανείς να αντιληφθεί την κοινωνική στήριξη από δύο πλευρές. Πρώτον τη μεριά αυτού που την παρέχει και δεύτερον τη μεριά αυτού που την λαμβάνει. Σύμφωνα με τον McCall (2015), η κοινωνική στήριξη διακρίνεται σε «τυπική και άτυπη». Άτυπη είναι η κοινωνική στήριξη που ένα άτομο λαμβάνει από την οικογένειά του, από το φιλικό του περίγυρο ή από τους γείτονές του. Αντιθέτως, τυπική είναι όταν αυτή προέρχεται από «τους ιατρούς, νοσοκόμες και άλλους ειδικούς».

Ένας άλλος διαχωρισμός της κοινωνικής στήριξης είναι σε ληφθείσα και προσδοκώμενη. Η «ληφθείσα» κοινωνική στήριξη περιγράφει την πραγματική βοήθεια ή υποστήριξη που ένα άτομο έχει δεχτεί σε συγκεκριμένο χρόνο ή περίσταση στη ζωή του από κάποιο άλλο άτομο. (Cobb, 1976). Η «προσδοκώμενη» κοινωνική στήριξη περιγράφεται ως η πίστη ότι το άτομο θα έχει πρόσβαση σε βοήθεια και στήριξη από το κοινωνικό του περιβάλλον όταν προκύψει ανάγκη. Η ληφθείσα κοινωνική στήριξη μπορεί να έχει αρνητικές επιδράσεις στην ευζωία των ατόμων με αναπηρία ή να δημιουργεί στρες. Από την άλλη, η προσδοκώμενη κοινωνική στήριξη, αφορά την πεποίθηση που έχει κάποιος ότι θα όταν χρειαστεί θα λάβει την στήριξη που χρειάζεται.

Σύμφωνα με την υπό μελέτη βιβλιογραφία, οι δύο αυτές κατηγορίες, χωρίζονται σε «πρακτική και συναισθηματική». Με τον όρο «πρακτική» κοινωνική στήριξη αναφερόμαστε σε εκείνη τη μορφή βοήθειας που έχει κυρίως ενημερωτικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα και αφορά την παροχή υπηρεσιών και υλικών αγαθών σε ένα άτομο. Αυτή η μορφή στήριξης περιλαμβάνει δράσεις που βοηθούν το άτομο να αντιμετωπίσει δύσκολες συνθήκες και καταστάσεις (Heaney & Israel 2008). Η «συναισθηματική» κοινωνική στήριξη αναφέρεται σε εκδηλώσεις αποδοχής, συμπαράστασης, κατανόησης και σεβασμού προς το άτομο που χρειάζεται αυτή τη βοήθεια. Η κοινωνική στήριξη κατηγοριοποιείται σε πέντε κατηγορίες, «τη βοήθεια ως προς την αξιολόγηση, την παροχή αισθήματος ασφάλειας, τη πρακτική στήριξη, τη συναισθηματική στήριξη και τέλος την υποστηρικτική κατάσταση» (House, 1981).

Άλλος διαχωρισμός της κοινωνικής στήριξης, τη διακρίνει σε τέσσερις κατηγορίες. Πρώτον, από κοινωνιολογική άποψη, η κοινωνική στήριξη σχετίζεται με τον αριθμό και την ποιότητα των σχέσεων που καλλιεργούνται μεταξύ των ανθρώπων. Δεύτερον, ισούται με την ύπαρξη ικανοποιητικών σχέσεων οι οποίες διέπονται από συναισθήματα αγάπης, εμπιστοσύνης, οικειότητας και σεβασμού. Τρίτον, γίνεται διάκριση η οποία συνδέει την κοινωνική στήριξη με το αν δύναται το άτομο να δέχεται βοήθεια και να βασίζεται σε άλλους για συμβουλές, πληροφορίες, κατανόηση, καθοδήγηση και συμπαράσταση. Τέλος, η κοινωνική στήριξη ορίζεται και ως η πραγματική βοήθεια που λαμβάνει κάποιος σε δύσκολες και αγχωτικές στιγμές. (Παπακωνστανίνου, 2012).

Η κοινωνική στήριξη χωρίζεται σε τρεις κατηγορίες: συναισθηματική, πρακτική και στήριξη η οποία σχετίζεται με την ενημέρωση. Η συναισθηματική υποστήριξη αναφέρεται στο αίσθημα αποδοχής που βιώνει ένα άτομο με αναπηρία, ενώ η πρακτική στήριξη αφορά στη βοήθεια που παρέχεται σε αυτό σε καθημερινά ή πρακτικά ζητήματα. Τέλος, η υποστήριξη η οποία σχετίζεται με την ενημέρωση αφορά στην παροχή πληροφοριών που διευκολύνουν το άτομο να αντιμετωπίσει δυσκολίες ή προκλήσεις. Άλλη μια κατηγοριοποίηση της κοινωνικής στήριξης είναι η «εμφανής και η αφανής». Η εμφανής αναφέρεται στην κοινωνική στήριξη που είναι κατανοητή και αντιληπτή από το άτομο ενώ η αφανής παρέχεται από φίλους και συγγενείς αλλά δεν μπορεί πάντοτε να αναγνωριστεί από το άτομο (Παπακωνσταντίνου, 2012).

Ορισμένες μελέτες ταξινομούν την κοινωνική στήριξη σε έξι διαφορετικούς τύπους: τις αλληλεπιδράσεις που επηρεάζουν τη συναισθηματική κατάσταση, την παροχή υλικών αγαθών, τη σωματική βοήθεια, την παροχή καθοδήγησης, την ανατροφοδότηση και την κοινωνική ένταξη. Άλλες έρευνες τη διακρίνουν σε πέντε βασικές μορφές: το αίσθημα σύνδεσης με άλλα άτομα, την κοινωνική ένταξη, την ενίσχυση της αυτοεκτίμησης, την ηθική υποστήριξη και τη συμβουλευτική ή βοήθεια για την αξιολόγηση καταστάσεων. Περιλαμβάνονται επίσης η αίσθηση ασφάλειας, η πρακτική βοήθεια, η συναισθηματική υποστήριξη και ένα υποστηρικτικό περιβάλλον. Μέσα από την βοήθεια στην αξιολόγηση, δίνεται στο άτομο με αναπηρία η δυνατότητα ώστε να επικοινωνήσει τα προβλήματά του ή ακόμα και να λάβει βοήθεια στη διαδικασία της αξιολόγησης των πιθανών προβλημάτων του. Ακόμα περιλαμβάνει και την ανεύρεση λύσεων για την αποτελεσματική επίλυση των προβλημάτων αυτών.

Σύμφωνα με την υπό μελέτη βιβλιογραφία, γίνεται και διάκριση της κοινωνικής στήριξης σε τέσσερις κατηγορίες και πιο συγκεκριμένα στη συναισθηματική στήριξη, στη στήριξη όσον αφορά την πληροφόρηση, στην πρακτική στήριξη και στην στήριξη αναφορικά με την αξιολόγηση (Tracy & Whittaker, 1990).

Όλοι οι ορισμοί που αναπτύχθηκαν παραπάνω, καταλήγουν στο ότι η κοινωνική στήριξη, διακρίνεται σε πρακτική και συναισθηματική. Στην πρακτική κοινωνική στήριξη περιλαμβάνεται η βοήθεια που λαμβάνει ένα άτομο με αναπηρία ώστε να φέρει εις πέρας τις καθημερινές του δραστηριότητες (Παπακωνσταντίνου, 2012). Η βοήθεια και η στήριξη αυτή περιλαμβάνει την ενημέρωση αλλά και απτών υπηρεσιών και υλικών όπως η σωματική βοήθεια και η βοήθεια για τη μετακίνηση. Από την άλλη, η συναισθηματική στήριξη περιλαμβάνει την ενεργητική ακρόαση, φροντίδα και συζήτηση των προβλημάτων ενός ατόμου με αναπηρία ή την εκδήλωση της αποδοχής, του σεβασμού, της ενσωμάτωσης και της επίγνωσης – κατανόησης των συναισθημάτων του (Παπακωνσταντίνου, 2012).

Εν συνεχεία, η έννοια της κοινωνικής στήριξης μπορεί να διακριθεί σε θετική και αρνητική. Θετική κοινωνική στήριξη αφορά τη στήριξη που λαμβάνει ένα άτομο. Στον αντίποδα, αρνητική κοινωνική στήριξη είναι η στήριξη που μπορεί να βλάψει ένα άτομο και συγκεκριμένα το άτομο που τη λαμβάνει. Στη θετική κοινωνική στήριξη περιλαμβάνονται η «διαβεβαίωση, η ενίσχυση, η επιβεβαίωση, η επικύρωση και η ενθάρρυνση». Από την άλλη, η αρνητική κοινωνική στήριξη περιλαμβάνει τη βοήθεια που παρέχεται με τρόπο ανάρμοστο, με απροθυμία ή αναίτια. Ακόμα ένα παράδειγμα αρνητικής κοινωνικής στήριξης είναι η έλλειψη ευαισθησίας αλλά και η υπέρ προστατευτικότητα. Η αρνητική κοινωνική στήριξη συνδέεται συχνά με το γεγονός ότι το άτομο που προσφέρει βοήθεια δεν γνωρίζει πότε, πώς και σε ποιο βαθμό πρέπει να την παρέχει, ούτε κατανοεί πλήρως τις ικανότητες και τις ανάγκες εκείνου που τη δέχεται. Αρνητική κοινωνική στήριξη ακόμα, είναι η στήριξη που παρέχεται απρόθυμα. Γενικότερα, η αρνητική κοινωνική στήριξη, περιλαμβάνει την έλλειψη ευαισθησίας, το θυμό, την επιθετικότητα, την επικριτική στάση, την παρεμβατικότητα, την απαιτητικότητα και την αναισθησία (Παπακωνσταντίνου, 2012). Τέλος, στις αρνητικές αλληλεπιδράσεις περιλαμβάνονται, «η αποθάρρυνση της έκφρασης των συναισθημάτων, η αρνητική παρατήρηση, η εισβολή στην ιδιωτική ζωή και η παράλειψη της παροχής βοήθειας».

Σύμφωνα με την υπό μελέτη βιβλιογραφία, οι έχοντες κάποια αναπηρία, τρέφουν προσδοκίες για τα άτομα που τους περιβάλλουν και τις κοινωνικές τους σχέσεις. Από την άλλη, τα άτομα που αποτελούν τον κοινωνικό περίγυρο ενός ατόμου με αναπηρία, δεν είναι πάντα προσιτά και ανοιχτά. Έτσι, το πόσο προσιτά και ανοιχτά είναι τα άτομα του περιγύρου, αποτελεί και τη μονάδα μέτρησης της προσδοκώμενης κοινωνικής στήριξης. Άτομα με χρόνιες αναπηρίες, στηρίζονται από άτομα του περιβάλλοντός τους, συγγενείς και φίλους (Henderson & Argyle, 1985). Η βοήθεια που τους παρέχουν είναι πρακτικής φύσεως αλλά και συναισθηματικής. Σύμφωνα με την υπό μελέτη βιβλιογραφία, είναι θετική αυτή η επίδραση και στηρίζουν αποτελεσματικά τα άτομα με αναπηρία.

 

 

Μετάβαση στο περιεχόμενο