Υπόμνημα.

Στη συγκέντρωση των στοιχείων και στη σύνταξη της έκθεσης συνεργάστηκαν, πέραν του Ανέστη Ρουκάι, οι συνεργάτες της Κωνσταντίνας Κούνεβα: Γιάννης Κιμπουρόπουλος, Σοφία Παπαοικονόμου, Κατερίνα Λουκοπούλου, Φρόσω Κόδρου.

“Η ηθική δοκιμασία μιας κυβέρνησης είναι το πώς αυτή η κυβέρνηση αντιμετωπίζει όσους βρίσκονται στην αυγή της ζωής: τα παιδιά, εκείνους που είναι στη δύση της ζωής: οι ηλικιωμένοι, και εκείνους που είναι στη σκιά της ζωής, τα άτομα με αναπηρία”

Hubert Humphrey (Αντιπρόεδρος Η.Π.Α).

Περίληψη.

Η παρούσα αναφορά χωρίζεται σε τέσσερα μέρη. Στο πρώτο μέρος δίνουμε τον ορισμό της αναπηρίας και τα μοντέλα που προσεγγίζουν το φαινόμενο της αναπηρίας, ιδιαίτερη σημασία δίνεται στο κοινωνικό μοντέλο αναπηρίας. Επιπλέον, στο πρώτο μέρος γίνεται αναφορά στα κοινά δικαιώματα των ΑμεΑ και στις κρατικές υπηρεσίες που εμπλέκονται. Στο δεύτερο μέρος της αναφοράς καταγράφουμε το ελληνικό και διεθνές θεσμικό πλαίσιο για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται για το νομοθετικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και για την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την αναπηρία που αποτελεί τον άξονα δράσης για την αναπηρία, όλων των κρατών μελών της Ε.Ε, για τις επόμενες δεκαετίες. Στο τρίτο μέρος της αναφοράς καταγράφουμε από την μία τα κοινά προβλήματα των ατόμων με αναπηρία στην Ελλάδα και από την άλλη τα ειδικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν συγκεκριμένες ομάδες αναπήρων, προβλήματα που είναι αποτέλεσμα των πολιτικών της λιτότητας και των Μνημονίων. Στο τέταρτο μέρος της αναφοράς επισημαίνουμε τις κατάφορες παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων των ΑμεΑ και τονίζουμε τις ευθύνες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την τραγική κατάσταση που βιώνουν τα άτομα με αναπηρία στη χώρα μας. Τέλος, στο τελευταίο μέρος αυτής της έκθεσης παρουσιάζουμε κάποιες καλές πρακτικές αναπηρικής πολιτικής και τα συμπεράσματα μας.

Πίνακας Περιεχομένων.

1. Εισαγωγή.
1.2 Ορισμός της Αναπηρίας.
1.3 Πρότυπα Αναπηρίας.
2. Αριθμός Ατόμων με Αναπηρία.
3.Τα Κύρια Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία.
4. ΑμεΑ και Κρατικές Υπηρεσίες.
4.1 Απολογιστικά Στοιχεία του Κ.Ε.Π.Α.
5.Το Νομοθετικό Πλαίσιο για τα Άτομα με Αναπηρία.
5.1 Η Ελληνική Νομοθεσία για τα ΑμεΑ.
5.2 Η Διεθνής Νομοθεσία για τα ΑμεΑ.
6. ΑμεΑ και Ευρωπαϊκή Ένωση.
6.1 Το Νομοθετικό Πλαίσιο της Ε.Ε για την Αναπηρία.
6.2 Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Αναπηρία.
7. Τα Κοινά Προβλήματα των ΑμεΑ.
8. Τα Ειδικά Προβλήματα των ΑμεΑ ανά Κατηγορίες.
9. Όταν μιλούν οι Αριθμοί.
10. Κατάφορες παραβιάσεις των δικαιωμάτων των ΑμεΑ.
12. Το Ενωσιακό Δίκαιο “αδειανό πουκάμισο” για τα δικαιώματα των ΑμεΑ.
13. Οι Ευθύνες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
14. Καλές Πρακτικές.
15. Η αποτελεσματικότητα του Σουηδικού Μοντέλου.
16. Συμπεράσματα.

Α΄ ΜΕΡΟΣ

1. Εισαγωγή

1.1 ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

Ο ορισμός ή καλύτερα η περιγραφή του φαινομένου της αναπηρίας συχνά προκαλεί σύγχυση από τη διαφορετική χρήση ορολογιών. Οι αμφιβολίες ξεκινούν από την έλλειψη μιας καθολικά εφαρμόσιμης αρχής ή αναφοράς, με βάση την οποία να καθίσταται εφικτή η αξιολόγησή της. Η πολυπλοκότητα και ο δυναμισμός του φαινομένου είναι γεγονός. Οι περισσότεροι ειδικοί συμφωνούν στο ότι η αναπηρία:

• Είναι μια κατάσταση που είτε υπάρχει εκ γενετής, είτε είναι επίκτητη.

• Είναι μια λειτουργική βλάβη, που δυσκολεύει ουσιαστικά τη ζωή του αναπήρου.

• Είναι συνέπεια βλάβης, των λειτουργιών ή της ανάπτυξης, ή τραυματικών επιδράσεων των συστημάτων στάσης ή κίνησης.

• Ο κοινωνικός περίγυρος αντιδρά αρνητικά στην εμφάνιση του ανθρώπου που βρίσκεται σε συνθήκες αναπηρίας.

Ορισμός κατά την Παγκόσμια Οργάνωση Αναπηρίας

Επί του παρόντος υπάρχουν δύο βασικά “ανταγωνιστικά” πλαίσια αντίληψης και ανάλυσης της αναπηρίας, σχεδιασμένα από την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (ΠΟΥ). Το αρχικό ICIDH (International Classification of Impairments, Disabilities and Handicaps) και το πιο πρόσφατο ICIDH – 2 (International Classification of Impairments, Activities and Participation).

Με βάση την πρώτη ταξινόμηση (ICIDH) η αναπηρία αποτελείται από τρία ξεχωριστά, αλλά αλληλοσυνδεόμενα μέρη τα οποία ορίζονται ως εξής:

• Βλάβη (impairment) = οποιαδήποτε απώλεια ή ανωμαλία ψυχολογικής, φυσιολογικής ή
ανατομικής δομής ή λειτουργίας.

• Αναπηρία (disability) = Οποιοσδήποτε περιορισμός ή έλλειψη (που προκύπτει από μια βλάβη) ικανότητος προς εκτέλεση μιας δραστηριότητας κατά τον τρόπο ή μέσα στο φάσμα δραστηριοτήτων που θεωρείται ομαλό για ένα ανθρώπινο ων.

• Μειονεξία (handicap) = Ένα μειονέκτημα για ένα δεδομένο άτομο, που προκύπτει από μια βλάβη ή αναπηρία, που περιορίζει ή εμποδίζει την εκπλήρωση ενός ρόλου που είναι ομαλός (ανάλογα με την ηλικία, το φύλο και κοινωνικούς και πολιτιστικούς παράγοντες) για το άτομο αυτό.

Με βάση το δεύτερο πλαίσιο αναφοράς (ICIDH – 2) που σχεδιάστηκε από την ΠΟΥ σε μια προσπάθεια να βελτιώσει το πρώτο σύστημα, ανταποκρινόμενο σε κριτικές που είχε αρχικά δεχτεί και λαμβάνοντας υπόψη τις εμπειρίες που αποκτήθηκαν από την χρήση του πρώτου.

Στα πλαίσια επομένως αυτού, η αναπηρία αποτελεί έναν ευρύτερο όρο, που καλύπτει τρις επιμέρους διαστάσεις του:

• Σωματικές δομές και λειτουργίες = η διάσταση του σώματος συνδέεται με μια βλάβη ή με μια απώλεια ή ανωμαλία της σωματικής δομής ή με μια φυσιολογική ή ψυχολογική λειτουργία π.χ. απώλεια νεφρού.

• Ατομικές Δραστηριότητες = η δραστηριότητα είναι η φύση και η έκταση της λειτουργικότητας σε ατομικό επίπεδο. Οι δραστηριότητες μπορούν να μειωθούν στη φύση τους, στη διάρκεια ή στην ποιότητά τους, π.χ. αυτοεξυπηρέτηση, διατηρώντας την εργασία.

• Συμμετοχή στην κοινωνία = αναφέρεται στη φύση και στην έκταση της συμμετοχής του ατόμου σε καθημερινές καταστάσεις που έχουν σχέση με δραστηριότητες και άλλους παράγοντες. Η συμμετοχή είναι δυνατό να περιοριστεί στη φύση της, στη διάρκεια και στην ποιότητά της, π.χ. συμμετοχή σε δραστηριότητες της κοινότητας, όπου ζει το άτομο, απόκτηση άδειας οδήγησης, κλπ.

1.2 ΠΡΟΤΥΠΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

Υπάρχουν δύο κύρια πρότυπα της αναπηρίας: το ιατρικό πρότυπο και το κοινωνικό πρότυπο.

ΙΑΤΡΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

Σύμφωνα με το ιατρικό μοντέλο (medical/clinical model), η αναπηρία θεωρείται ένα πρόβλημα του ατόμου το οποίο και πρέπει να θεραπευθεί ώστε το άτομο να ομαλοποιηθεί, να γίνει δηλαδή ίδιο με αυτό που θεωρείται η νόρμα σε μια κοινωνία (Oliver, 1990; French, 1994). Η επικράτηση του ιατρικού μοντέλου έχει ως αποτέλεσμα την αυξημένη δύναμη των γιατρών και άλλων ‘ειδικών’ οι οποίοι θεωρούνται οι μόνοι που γνωρίζουν τι είναι καλύτερο για τα άτομα με αναπηρίες, και συνεπώς μπορούν να καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τη ζωή τους.

Ποιο το πρόβλημα αυτής της προσέγγισης;

• Παραγνωρίζεται ο συσχετισμός ανάμεσα στην αναπηρία και το περιβάλλον του (φυσικό, δομημένο, κοινωνικό)

• Τα άτομα θα πρέπει να αφομοιωθούν και να αντιμετωπίζονται διαφορετικά, να γίνουν «φυσιολογικά». Αν όμως δεν τα «καταφέρουν» απορρίπτονται κάτι που οδηγεί σε κοινωνικό αποκλεισμό.

Επομένως το ιατρικό μοντέλο ευνοεί λύσεις μέσω βοήθειας, μέσω της φιλανθρωπίας, και επομένως παραπέμπει εν μέρει στο ΄φιλανθρωπικό μοντέλο΄. Υποστηρίζει ότι τα άτομα με αναπηρία είναι μη φυσιολογικά άτομα άρα πρέπει να γίνουν προσπάθειες ώστε να γίνουν άτομα χωρίς αναπηρία. Δίνει έμφαση στην ανικανότητα και όχι στην ικανότητα των ατόμων με αναπηρία. Η αναπηρία είναι κάτι το αρνητικό, το «λάθος», το «μη φυσιολογικό». Το ιατρικό μοντέλο επιτάσσει να βοηθηθούν κυρίως τα ίδια τα άτομα να γίνουν «φυσιολογικά» και απαλλάσσει το κράτος από ευθύνες έναντι των ΑμεΑ.

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

Αντίθετα με το ιατρικό μοντέλο, το κοινωνικό μοντέλο (social model), το οποίο εμφανίζεται στη Βρετανία τη δεκαετία του 1980, στηρίζεται στην αρχή ότι η κοινωνία καθιστά τα άτομα ανάπηρα εφόσον θέτει φραγμούς που περιορίζουν την ισότιμη συμμετοχή τους στην κοινωνική ζωή (Finkelstein, 1980; Oliver, 1990; 1996). Το πρόβλημα παύει να εστιάζεται στο ίδιο το άτομο, αλλά μεταφέρεται στην αποτυχία της κοινωνίας να ανταποκριθεί στις ανάγκες που προκύπτουν από τυχόν αισθητηριακά, σωματικά ή ψυχο-συναισθηματικά προβλήματα.

Με το κοινωνικό μοντέλο άρχισαν να λαμβάνονται υπόψη λιγότερο οι ιατρικοί παράγοντες και περισσότερο οι περιβαλλοντικοί και οι πολιτισμικοί (το περιβάλλον). Αυτό που στο ιατρικό μοντέλο ονομάστηκε «δυσλειτουργίες», στο κοινωνικό, θεωρήθηκε ότι δεν είχε πολλά να κάνει με την ευθύνη των ίδιων των ατόμων με αναπηρίες καθώς, η κοινωνία είναι αυτή που δημιουργεί την αναπηρία μέσω των αρνητικών συμπεριφορών, του στιγματισμού και των προκαταλήψεων που επιτρέπει το πρότυπο του «αρτιμελούς» και του «φυσιολογικού ανθρώπου», έτσι δεν είναι αυτό καθεαυτό το ιατρικό πρόβλημα που δημιουργεί την αναπηρία.

Το κοινωνικό μοντέλο παρουσιάζει κάποια σημαντικά πλεονεκτήματα:

• Δίνει έμφαση στην ικανότητα και στην «εύλογη προσαρμογή» στα «δικαιώματα» και στη «διαφορετικότητα».

• Αναγνωρίζει ότι οι δυσκολίες δημιουργούνται από την άδικη απαίτηση της κοινωνίας όλοι να είναι ίδιοι ή με όρους του ιατρικού μοντέλου, «φυσιολογικοί».

• Επομένως αναγνωρίζει τη μειονεκτική θέση στην οποία τίθενται τα άτομα με αναπηρίες εάν δεν υπάρξουν εύλογες προσαρμογές, εάν δεν συνεκτιμηθεί το περιβάλλον του ατόμου και η κοινωνία δεν είναι «έτοιμη» να τα δεχθεί.

• Ενισχύει τη λογική της διεκδίκησης δικαιωμάτων αλλά και την ανάγκη υλοποίησης των υποχρεώσεων από πλευράς της πολιτείας.

• Ευνοεί την ανεξάρτητη διαβίωση, την ενσωμάτωση και τη συμμετοχή.

Κριτική κοινωνικού μοντέλου

• Δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη τον τρόπο με τον οποίο το άτομο διαχειρίζεται την αναπηρία του (καθώς κάθε άτομο μπορεί να βιώνει την αναπηρία του διαφορετικά).

2. Αριθμός Ατόμων με Αναπηρία

O αριθμός ατόμων με αναπηρία στην Ελλάδα υπολογίζεται σε 1.000.000 ανθρώπους. Δεν υπάρχει επίσημη καταγραφή βασισμένη σε στατιστικές μετρήσεις. Τα στοιχεία στηρίζονται σε αναφορές του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Το γεγονός αυτό από μόνο του αναδεικνύει με εμφανή τρόπο πως στην χώρα μας δεν υπάρχει από πλευρά της πολιτείας μια μεθοδικά σχεδιασμένη πολιτική σε σχέση με τους αναπήρους. Αυτή την στιγμή δεν μπορούμε να γνωρίζουμε με ακρίβεια βασικά ποιοτικά και ποσοτικά χαρακτηριστικά που συνθέτουν το τοπίο των ατόμων με αναπηρία, όπως τον ακριβή αριθμό, την γεωγραφική κατανομή, την μέση ηλικία, το μορφωτικό ή το βιοτικό τους επίπεδο, την κοινωνική τους διαστρωμάτωση, καθώς και την συμμετοχή τους στην αγορά εργασίας.

3. Τα κύρια δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία

Το Ελληνικό Κράτος, στο πλαίσιο της Κοινωνικής Προστασίας των Ατόμων με Αναπηρία, έχει θεσπίσει ένα σύνολο νομοθετημάτων και κανονιστικών ρυθμίσεων με σκοπό την ανακούφιση των ομάδων του πληθυσμού που πάσχουν από κάποια σοβαρή και ανίατη ασθένεια. Οι τομείς στους οποίους το κράτος παρέχει διευκολύνσεις είναι:

• Εκπαίδευση
• Εργασία και η Απασχόληση
• Υγεία, Κοινωνική Πρόνοια και Ασφάλιση
• Μεταφορές και Επικοινωνίες

Τα ΚΥΡΙΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ είναι τα ακόλουθα:

• Απόκτηση Δωρεάν Δελτίου Μετακίνησης ΑΜΕΑ (που σας δίνει τη δυνατότητα –εφόσον το εισόδημά σας δεν ξεπερνά το ποσό που ορίζεται με εγκύκλιο κάθε χρόνο- να μετακινήστε δωρεάν με όλα τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς της Αθήνας και να έχετε έκπτωση 50% σε όλα τα ΚΤΕΛ της Ελλάδας καθώς και όλα τα δρομολόγια του ΟΣΕ).

• Επίδομα από την Πρόνοια (το οποίο δίνεται αν δεν εργάζεστε και αν έχετε εισοδήματα που δεν ξεπερνούν το ποσό του ορίζεται ανά διαστήματα από το αρμόδιο υπουργείο). Τα ποσά των Προνοιακών Επιδομάτων που καταβάλλονται στις διάφορες κατηγορίες Ατόμων με Αναπηρίες (ΑΜΕΑ) σύμφωνα με κοινές υπουργικές αποφάσεις, όπως έχουν τροποποιηθεί και συμπληρωθεί και ισχύουν μέχρι σήμερα αυξάνονται για τα έτη 2008, 2009, 2010 και 2011 και διαμορφώνονται σύμφωνα με τον επισυναπτόμενο πίνακα.

• Δωρεάν Ιατροφαρμακευτική και Νοσοκομειακή Κάλυψη από την Πρόνοια (η οποία παρέχεται αν δεν εργάζεστε, αν έχετε εισοδήματα που δεν ξεπερνούν το ποσό του ορίζεται ανά διαστήματα από τον αρμόδιο υπουργείο και δεν καλύπτεστε από κάποιον άλλο Ασφαλιστικό Φορέα – π.χ. ΙΚΑ, ΟΑΕΕ κλπ).

• Αναπηρική Σύνταξη (η οποία παρέχεται εφόσον έχετε συμπληρώσει ένα συγκεκριμένο αριθμό ενσήμων στον Ασφαλιστικό σας Φορέα.

• Παράταση της Ιατροφαρμακευτικής και Νοσοκομειακής Κάλυψης από το Ασφαλιστικό σας Ταμείο (σε περίπτωση που λήγει η ισχύς της).

• Συμμετοχή σε διαγωνισμούς του ΑΣΕΠ για θέσεις στο Δημόσιο Τομέα που αφορούν ΑΜΕΑ

• Συμμετοχή σε επιδοτούμενα προγράμματα επιμόρφωσης του ΟΑΕΔ για ΑΜΕΑ.

• Εύρεση επιδοτούμενης εργασίας στον Ιδιωτικό Τομέα μέσω ΟΑΕΔ για ΑΜΕΑ.

• Απαλλαγή από την υποχρέωση Στράτευσης (Ι5) ύστερα από αίτηση στο αρμόδιο στρατολογικό γραφείο.

• Είσοδος στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση χωρίς την υποχρέωση συμμετοχής στις Γενικές Εξετάσεις.

4. ΑμεΑ και κρατικές υπηρεσίες

Οι κρατικές υπηρεσίες που εμπλέκονται είναι η Πρόνοια η οποία χορηγεί τα επιδόματα αναπηρίας και η Πρωτοβάθμια Υγειονομική Επιτροπή του Κέντρου Πιστοποίησης Αναπηρίας (ΚΕΠΑ) που υπάγεται στο ΙΚΑ. Το ΚEΠΑ δημιουργήθηκε σύμφωνα με τον Νόμο 3863/2010, υπαγόμενο στη Διεύθυνση Αναπηρίας και Ιατρικής της Εργασίας της Διοίκησης ΙΚΑ.ΕΤΑΜ, με σκοπό: «την εξασφάλιση της ενιαίας υγειονομικής κρίσης όσον αφορά στον καθορισμό του βαθμού αναπηρίας των ασφαλισμένων όλων των ασφαλιστικών φορέων, συμπεριλαμβανομένου του Δημοσίου, καθώς και των ανασφάλιστων, για τους οποίους απαιτείται η πιστοποίηση της αναπηρίας». Πρέπει να τονίσουμε ότι είναι η πιο σημαντική υπηρεσία που αφορά τα άτομα με αναπηρία διότι έργο της είναι:

α) Ο καθορισμός του ποσοστού αναπηρίας για σύνταξη αναπηρίας.

β) Ο χαρακτηρισμός ατόμων ως ΑμεΑ.

γ) Ο καθορισμός ποσοστού αναπηρίας για όλες τις κοινωνικές και οικονομικές παροχές ή διευκολύνσεις, για τις οποίες απαιτείται γνωμάτευση αναπηρίας και τις οποίες δικαιούνται από την πολιτεία τα άτομα με αναπηρία.

Σήμερα λειτουργούν στην Ελλάδα 61 Γραμματείες Κ.Ε.Π.Α.

4.1 ΚΕΠΑ Απολογιστικά Στοιχεία

Από τα απολογιστικά στοιχεία λειτουργίας των Υ.Ε.ΚΕ.Π.Α., τα οποία αφορούν τη συνολική, πανελλαδική λειτουργία των Κέντρων, μέχρι τις 31-10-2014, προκύπτουν τα εξής επιμέρους στοιχεία:

• Έχουν εισαχθεί 426.150 αιτήματα προς εξέταση και υπεβλήθησαν 54.598 ενστάσεις (από ασφαλισμένους 51.843 – από φορείς 2.755).

• Έχουν προγραμματιστεί 35.967 επιτροπές (660.818 περιστατικά).

• Εκδόθηκαν 437.735 οριστικές αποφάσεις.

• Ακυρώθηκαν 5.474 επιτροπές (109.124 περιστατικά) λόγω:

* Μη προσέλευσης ιατρών σε προγραμματισμένες υγειονομικές επιτροπές (ιδίως κατά το πρώτο διάστημα λειτουργίας των ΚΕ.Π.Α).

* Επίσχεσης εργασίας στη Βόρεια Ελλάδα (από 10/06/2013-02/08/2013 με 383 ακυρωμένες επιτροπές και 8.426 περιστατικά).

* Απεργίας διαρκείας των ιατρών (από 25/11/2013-31/03/2014 με 3.062 ακυρωμένες επιτροπές και 65.160 περιστατικά).

• Αναπέμφθηκαν σε άλλες ειδικότητες 38.132 περιστατικά (πλήθος αιτούντων δηλώνουν πάνω από τρεις παθήσεις προς εξέταση, π.χ παθολογική, ορθοπεδική, ουρολογική και ψυχιατρική).

• Αναβλήθηκαν λόγω ελλειπόντων δικαιολογητικών 23.981 περιστατικά.

• Δεν προσήλθαν σε προγραμματισμένες επιτροπές 66.949 περιστατικά (αδυναμία προσέλευσης τη συγκεκριμένη ημερομηνία που είχαν προγραμματιστεί ή αδυναμία επικοινωνίας με τον ενδιαφερόμενο).

Από το σύνολο των εισερχομένων αιτημάτων (μέχρι 31/10/2014) ενδεικτικά αναφέρεται ότι:

• 140.910 αφορούσαν αιτήματα για απονομή και παράταση σύνταξης.
• 83.145αφορούν αιτήματα για φορολογική χρήση.
• 165.465 αφορούν αιτήματα για προνοιακά επιδόματα.

Σημειώνεται επίσης ότι το 35,37% των περιπτώσεων που εξετάστηκαν, ή 154.825 αιτήματα, κατέληξαν σε ποσοστό αναπηρίας 67-79%, ενώ ένα 30,30% των περιπτώσεων (132.628 αιτήματα), κατέληξαν σε ποσοστό αναπηρίας 80 – 100%. Υπήρξε επίσης ένα 15,32%, δηλαδή 67.068 αιτήματα, που το ποσοστό αναπηρίας που κρίθηκαν ήταν 0-49% και άλλο ένα 19,01%, δηλαδή 83.214 αιτήματα που διαπιστώθηκε ποσοστό αναπηρίας 50-66%.

Ο Υποδιοικητής του ΙΚΑ κ. Διονύσης Πατσούρης θεωρεί ότι, μετά από τρία χρόνια λειτουργίας των ΚΕ.Π.Α., η βασική παθογένεια του συστήματος πιστοποίησης της αναπηρίας στη χώρα είναι “ο κατακερματισμός των διατάξεων ανά ΦΚΑ (Φορέας Κοινωνικής Ασφάλισης) ή Υπηρεσία του Δημοσίου χορήγησης των κάθε είδους παροχών αναπηρίας, οι περισσότερες των οποίων δεν έχουν επικαιροποιηθεί ή εξορθολογιστεί επί δεκαετίες. Εξαιτίας του υφιστάμενου πλαισίου λειτουργίας και υπό την παρούσα οικονομική συγκυρία (ύφεση – ανεργία κ.λ.π.), μεγάλος αριθμός συνανθρώπων μας επιχειρούν να πιστοποιήσουν με κάθε τρόπο κάποιας μορφής αναπηρία των ίδιων ή των μελών οικογενείας τους επιδιώκοντας την εξασφάλιση μέσων βιοπορισμού ή πρόσθετης οικονομικής εξασφάλισης και λήψης φοροαπαλλαγών και κάθε είδους ελαφρύνσεων ή διεκολύνσεων παρέχει η πολιτεία στα άτομα με αναπηρία.”

Πιο συγκεκριμένα, αυτό που συνιστά κύριο πρόβλημα είναι η μη εναρμόνιση της διάσπαρτης νομοθεσίας που εφαρμόζουν σήμερα τα Ταμεία και οι υπηρεσίες Πρόνοιας στις παροχές αναπηρίας. Για παράδειγμα, το ΙΚΑ αλλά και το Δημόσιο δίνουν μισή σύνταξη με αναπηρία 50%, ενώ ΟΑΕΕ και ΟΓΑ καταβάλλουν αναπηρική σύνταξη με ποσοστό 67% και άνω.

Άλλη περίπτωση στρέβλωσης είναι ότι σε ορισμένα Ταμεία (ΟΓΑ) για να υποβληθεί ένσταση στις δευτεροβάθμιες επιτροπές αρκεί ο ασφαλισμένος να έχει πάρει και 40% αναπηρία στην πρωτοβάθμια επιτροπή.

Μια άλλη περίπτωση είναι ότι ενώ η γενική διάταξη του Ενιαίου Κανονισμού Παροχών Υγείας του ΕΟΠΠΥ ορίζει ότι άτομα με ποσοστό αναπηρίας άνω του 67% συνεχίζουν να δικαιούνται ιατροφαρμακευτική ασφάλιση ανεξαρτήτως ηλικίας ή εργασίας, ο ΟΓΑ απαιτεί πιστοποίηση ολικής ανικανότητας προς εργασία για να συνεχίσει την παροχή ασφάλισης. Κάτι τέτοιο όμως δεν το χορηγούν ούτε τα Κ.Ε.Π.Α αλλά ούτε οι υπηρεσίες της Πρόνοιας. Το αποτέλεσμα είναι μια ομάδα αναπήρων να χάνουν της ιατροφαρμακευτική τους ασφάλιση με αποτέλεσμα να επωμίζονται δυσβάστακτα κόστη για την θεραπεία τους που κυμαίονονται από 500 έως 2000 Ευρώ.

B΄ ΜΕΡΟΣ

5. Το Νομοθετικό Πλαίσιο για τα Άτομα με Αναπηρία

5.1 Η Ελληνική Νομοθεσία για τα ΑμεΑ

Το άρθρο 21 παρ. 6 του Ελληνικού Συντάγματος αναφέρεται ρητά στα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, ορίζοντας τα εξής: “Τα άτομα με αναπηρίες έχουν δικαίωμα να απολαμβάνουν μέτρων που εξασφαλίζουν την αυτονομία, την επαγγελματική ένταξη και τη συμμετοχή τους στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της Χώρας.” Eπομένως με το άρθρο 21 θεμελιώνεται το κοινωνικό κράτος δικαίου και η κοινωνική πολιτική του κράτους.

Με το άρθρο 22 του Συντάγματος, θεμελιώνεται επίσης το δικαίωμα των ΑμεΑ στην εργασία και η προστασία της εργασίας που παρέχουν. Το δικαίωμα αυτό, είναι απαραίτητο για την διασφάλιση ΑμεΑ στην αγορά εργασίας, την αποφυγή της περιθωριοποίησης τους αλλά και την εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας. Εν γένει ρυθμίζεται η παροχή της εργασίας, οι συνθήκες απασχόλησης, η αμοιβή, οι προαγωγές, η εκπαίδευση στην εργασία και όλο το καθεστώς της παροχής εργασίας από τα ΑμεΑ,υπό την έννοια ότι απαγορεύονται διακρίσεις στα παραπάνω θέματα σε βάρος των ΑμεΑ εξαιτίας της αναπηρίας τους. Συγκεκριμένα το άρθρο ορίζει: “Η εργασία αποτελεί δικαίωμα και προστατεύεται από το Κράτος, που μεριμνά για τη δημιουργία συνθηκών απασχόλησης όλων των πολιτών και για την ηθική και υλική εξύψωση του εργαζόμενου αγροτικού και αστικού πληθυσμού. Όλοι οι εργαζόμενοι,ανεξάρτητα από φύλο ή άλλη διάκριση,έχουν δικαίωμα ίσης αμοιβής για παρεχόμενη εργασία ίσης αξίας.”

5.2 Η Διεθνής Νομοθεσία για τα ΑμεΑ

Oργανισμός Ηνωμένων Εθνών

Στο πλαίσιο αυτό της ανάπτυξης και εμπέδωσης της φιλοσοφίας του κοινωνικού κράτους και της προστασίας των κοινωνικών δικαιωμάτων, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ εξήγγειλε το 1975 τη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων των ΑμεΑ, που αποτελεί συνέπεια της εγγύησης των κρατών- μελών του ΟΗΕ να δραστηριοποιηθούν για να προάγουν το επίπεδο ζωής των ΑμεΑ. Eπιπλέον το 1992, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, ανακήρυξε την 3η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία. Κάθε χρόνο η μέρα αυτή δίνει ακόμα μια ευκαιρία στην κοινωνία να εστιάσει την προσοχή της στα δικαιώματα και τις δυνατότητες των ατόμων με αναπηρία, βελτιώνοντας έτσι την ποιότητα ζωής τους και υλοποιώντας μεταρρυθμίσεις που θα αναπτύξουν νέες προοπτικές για την κοινωνική τους ενσωμάτωση. Eδώ θα μου επιτρέψετε να ανοίξω μια παρένθεση για να εκφράσω την προσωπική μου γνώμη για την Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία.

Θεωρώ ότι δεν χρειαζόμαστε υπενθύμιση και ενεργοποίηση στην κοινωνική ευαισθησία. Τα ΑμεΑ είναι άτομα που βρίσκονται δίπλα μας καθημερινά. Η ένταξη των ΑμεΑ σε μια Δίκαιη Κοινωνία είναι ακόμα και θα παραμείνει για πολύ καιρό ένα από τα ζητούμενα αυτής της Δίκαιης και Ισότιμης Κοινωνίας Πολιτών που οι περισσότεροι επιδιώκουμε. Η Πολιτεία οφείλει να πετύχει τρεις κορυφαίους στόχους: 1) Την καταπολέμηση των διακρίσεων, 2) την άρση των αποκλεισμών και 3) την ισότιμη ένταξη των πολιτών στην ελληνική κοινωνία.

Επομένως η προάσπιση των ανθρωπίνων και πολιτικών δικαιωμάτων και ο σεβασμός στη διαφορετικότητα είναι υπόθεση όλων μας και έχουμε συλλογική και ατομική ευθύνη γι’ αυτό, πέρα από τους επετειακούς εορτασμούς.

Συνεχίζοντας με το νομοθετικό πλαίσιο:

– Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών γιά τα δικαιώματα των ΑμεΑ . Προετοιμαζόταν από το 2001, στις 13 Δεκεμβρίου 2006 ψηφίστηκε ομόφωνα από την ολομέλεια της Γενικής Συνέλευσης του Ο.Η.Ε. και στις 30 Μαρτίου 2007 την προσυπέγραψαν 82 κράτη μέλη μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. H Σύμβαση υπογράφτηκε από την Ελλάδα και κυρώθηκε από την Ελληνική Βουλή με τον Νόμο 4074/2012 (ΦΕΚ Α-88/11.4.2012).

Η Σύμβαση είναι ένα νομικά δεσμευτικό μέσο. Είτε σε ότι αφορά την θέσπιση νομοθεσίας που κάνει πράξη τα ίσα δικαιώματα, είτε σε ότι αφορά την κατάργηση των νομοθεσιών που παράγουν και/ή συντηρούν διακρίσεις. H σημασία της Σύμβασης έγκειται στο ότι πρώτον επιχειρεί μια νέα ανάγνωση θεμελιωδών δικαιωμάτων και δεύτερον τονίζει ότι η αναπηρία αποτελεί κοινωνικό και όχι ατομικό πρόβλημα.

Επιπρόσθετα καθιερώνει για πρώτη φορά, δύο μηχανισμούς:

– την Επιτροπή των δικαιωμάτων των Ατόμων με Αναπηρία,με αρμοδιότητα την παρακολούθηση της εφαρμογής.
– την Διάσκεψη των κρατών μελών, με αρμοδιότητα τη μελέτη ζητμάτων σχετικά με την εφαρμογή. Συμβούλιο της Ευρώπης

Ο Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης του 1961 αποτελεί τον πιο ολοκληρωμένο μηχανισμό του Συμβουλίου της Ευρώπης στον τομέα της προστασίας των κοινωνικών δικαιωμάτων, διευρύνοντας έτσι το πεδίο παρέμβασης του Οργανισμού, που μέχρι την υιοθέτησή του περιοριζόταν στην προστασία των ατομικών ελευθεριών, μέσω της προαναφερόμενης Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προστασία των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και των Θεμελιωδών Ελευθεριών. Στο άρθρο 15 αναγνωρίζεται ρητά το δικαίωμα των ΑμεΑ σε επαγγελματική εκπαίδευση και προσανατολισμό.

Συγκεκριμένα:

“Δικαίωμα των προσώπων που μειονεκτούν σωματικά ή διανοητικά για επαγγελματική εκπαίδευση και επαγγελματική και κοινωνική επαναπροσαρμογή. Άρθρο 15: Για εξασφάλιση της αποτελεσματικής άσκησης του δικαιώματος των προσώπων που μειονεκτούν σωματικά ή διανοητικά για επαγγελματική εκπαίδευση και επαγγελματική και κοινωνική επαναπροσαρμογή, τα Συμβαλλόμενα Μέρη αναλαμβάνουν την υποχρέωση:

1. Να λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα για να θέτουν στη διάθεση των ενδιαφερομένων μέσα επαγγελματικής εκπαίδευσης, στα οποία θα περιλαμβάνονται, ενδεχόμενα, ειδικευμένα ιδρύματα δημοσίου ή ιδιωτικού χαρακτήρα.

2. Να λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα για την τοποθέτηση των σωματικών μειονεκτούντων προσώπων, ιδίως μέσω ειδικευμένων υπηρεσιών τοποθέτησης σε εργασία, για τη δημιουργία δυνατοτήτων προστατευόμενης απασχόλησης και την εφαρμογή μέτρων για την ενθάρρυνση των εργοδοτών να προσλαμβάνουν σωματικά μειονεκτούντα πρόσωπα.”

6. ΑμεΑ και Ευρωπαϊκή Ένωση

6.1 Το Νομοθετικό Πλαίσιο της Ε.Ε για την Αναπηρία

Η πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την αναπηρία στηρίζεται σε μια ρητή δέσμευση για το κοινωνικό πρότυπο της αναπηρίας.

Το άρθρο 21 του κεφαλαίου περί ισότητας του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης απαγορεύει τις διακρίσεις λόγω αναπηρίας: “Απαγορεύεται κάθε διάκριση ιδίως λόγω φύλου, φυλής, χρώματος, εθνοτικής καταγωγής ή κοινωνικής προέλευσης, γενετικών χαρακτηριστικών, γλώσσας, θρησκείας ή πεποιθήσεων, πολιτικών φρονημάτων ή κάθε άλλης γνώμης, ιδιότητας μέλους εθνικής μειονότητας, περιουσίας, γέννησης, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού.”

Το άρθρο 26 ορίζει ρητά ότι “H Ένωση αναγνωρίζει και σέβεται το δικαίωμα των ατόμων με ειδικές ανάγκες να επωφελούνται μέτρων που θα τους εξασφαλίζουν την αυτονομία, την κοινωνική και επαγγελματική ένταξη και την συμμετοχή στον κοινοτικό βίο.

Σύμφωνα με τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) η Ένωση οφείλει, κατά τον καθορισμό και την εφαρμογή των πολιτικών και δράσεων της, να καταπολεμά κάθε διάκριση λόγω αναπηρίας. Συγκεκριμένα το άρθρο 10 ορίζει: “Κατά τον καθορισμό και την εφαρμογή των πολιτικών και των δράσεών της, η Ένωση επιδιώκει να καταπολεμήσει κάθε διάκριση λόγω φύλου, φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού.”

Τα δικαιώματα των ΑμεΑ ενισχύθηκαν ακόμη περισσότερο με τον Κοινοτικό Χάρτη των Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων, που αποτελεί ένα κείμενο μεγάλης ιστορικής και κοινωνικής σημασίας για όλους τους εργαζομένους των χωρών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε σχέση με τα ΑμεΑ άμεση σχέση παρουσιάζουν οι ακόλουθες αρχές:

• Αρχή 13: Κάθε πρόσωπο, που δεν έχει επαρκείς πόρους, έχει δικαίωμα για κοινωνική και ιατρική αντίληψη.
• Αρχή 14: Κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα να απολαμβάνει εξειδικευμένες κοινωνικές υπηρεσίες.
• Αρχή 15: Κάθε άτομο με αναπηρία έχει δικαίωμα για επαγγελματική εκπαίδευση, αποκατάσταση και επανένταξη ανεξάρτητα από την αιτία και τη φύση της αναπηρία του.

Επιπρόσθετα έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί το άρθρο 26 του χάρτη αναφέρεται στα πρόσθετα ευεργετήματα που πρέπει αυτά να απολαμβάνουν και στα μέτρα που πρέπει να λαμβάνουν τα κράτη μέλη για την κοινωνική τους ένταξη. Το Άρθρο 26 ορίζει ρητά ότι: “Κάθε ανάπηρο άτομο, ανεξάρτητα από την προέλευση και τη φύση της αναπηρίας του, πρέπει να απολαύει συγκεκριμένων πρόσθετων ευεργετημάτων με σκοπό να ευνοηθεί η επαγγελματική και κοινωνική ένταξή του. Τα ευεργετήματα αυτά πρέπει να αφορούν, ανάλογα με τις ικανότητες των ενδιαφερομένων, την επαγγελματική εκπαίδευση, την εργονομία, τη δυνατότητα πρόσβασης, την κινητικότητα, τα μεταφορικά μέσα και την κατοικία.”

Συμπερασματικά εδώ και μια δεκαετία περίπου, ο βασικός στόχος της Ένωσης στο ζήτημα της αναπηρίας έγκειται στη δημιουργία μιας ανοιχτής και προσβάσιμης σε όλους κοινωνίας, στην οποία οι οποιοιδήποτε περιορισμοί, κοινωνικοί, φυσικοί ή δομικοί εντοπίζονται και εξαλείφονται.

6.2 Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Αναπηρία

Στις 15.11.2010 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε Ανακοίνωση της για τη νέα Ευρωπαϊκή Στρατηγική 2010-2020 (European Disability Strategy) που αποτελεί τη συνέχεια του Σχεδίου Δράσης για την Αναπηρία (European Disability Action Plan) που έληξε το 2010.

Η νέα Στρατηγική για την Αναπηρία, κρίνεται ως το σημαντικότερο έγγραφο πολιτικής, μετά τη Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες. Τα δύο αυτά έγγραφα, η Σύμβαση ως Νόμος, μαζί με τις κατευθυντήριες γραμμές της νέας Ευρωπαϊκής Στρατηγικής Αναπηρίας, που ουσιαστικά έρχονται να κατευθύνουν την υλοποίηση της Σύμβασης, θα αποτελούν τους άξονες δράσης για την αναπηρία, όλων των κρατών μελών, για τις επόμενες δεκαετίες.

Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Αναπηρία εστιάζεται συνοπτικά σε ΤΡΙΑ ΒΑΣΙΚΑ

ΣΗΜΕΙΑ:

• Συνεργασία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των Κρατών – Μελών

Η αποδοχή της αρχής της επικουρικότητας κατέχει σημαντική θέση στην υλοποίηση των δράσεων, που αφορούν το ‘’μετασχηματισμό’’ της κοινωνίας σε σχέση με τα ανάπηρα άτομα. Σύμφωνα με αυτή, οποιαδήποτε δράση μπορεί να επιτευχθεί καλύτερα σε εθνικό επίπεδο εμπίπτει στην αρμοδιότητα των Κρατών – Μελών. Τα εθνικά όργανα σε συνεργασία με τις περιφερειακές και τις τοπικές αρχές, καθώς και με το σύνολο των ενδιαφερομένων φορέων, ιδίως των κοινωνικών εταίρων και των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων, οφείλουν να κινηθούν προς την κατεύθυνση αυτή.

Παρόλ’ αυτά, ακόμη και σε ζητήματα, όπου οι εθνικές κυβερνήσεις διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο, η Επιτροπή μπορεί να επεμβαίνει προκειμένου να :

• Ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών στον τομέα της πολιτικής για την αναπηρία.
• Προωθήσει τη συλλογή, ανταλλαγή και την ανάπτυξη συγκρίσιμων πληροφοριών, στατιστικών δεδομένων και ορθών πρακτικών.
• Κεντρίσει το ενδιαφέρον γύρω από το θέμα αυτό.
• Συνυπολογίσει τα ζητήματα αναπηρίας στο σχηματισμό όλων των πολιτικών και των νομοθετικών εργασιών της Κοινότητας – εξωτερικών και εσωτερικών.

Μια Ομάδα Υψηλού Επιπέδου Αντιπροσώπων των Κρατών – Μελών συστάθηκε πρόσφατα με
σκοπό να δίνει τη δυνατότητα στην Επιτροπή να συμβαδίζει με τις εξελίξεις στον τομέα αυτό στο εσωτερικό των χωρών της Κοινότητας και να προωθεί την ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών στα πλαίσια της Ένωσης. Η συνεργασία με τις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ) εδραιώθηκε κυρίως μέσα από την υποστήριξη του νεοσύστατου European Disability Forum, αλλά και άλλων ΜΚΟ.

• Η ενσωμάτωση του ζητήματος της αναπηρίας στη διαμόρφωση δημόσιας πολιτικής (mainstreaming)

Αυτό σημαίνει πως όταν η Επιτροπή συστήνει ή τροποποιεί μια πολιτική κρίνεται σκόπιμο να λαμβάνει υπόψη της τις ανάγκες και τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες. Ειδικότερα, η Επιτροπή δίνει ιδιαίτερη προσοχή σε πτυχές του φαινομένου, που σχετίζονται με κοινωνικές και οικονομικές πολιτικές, προγράμματα και σχεδιασμούς.

Η Μονάδα εκείνη που ασχολείται με την Κοινωνική Ενσωμάτωση των Ατόμων με Αναπηρίες είναι υπεύθυνη για να θέτει τα σχετικά θέματα στην Επιτροπή. Οργανώνει τακτικές συναντήσεις με τους αντιπροσώπους άλλων Διευθύνσεων στα πλαίσια μιας ενδοϋπηρεσιακής ομάδας για την αναπηρία.

Στόχος της είναι να κεντρίσει το ενδιαφέρον για τα ζητήματα με τα οποία ασχολείται, καθώς και να διευκολύνει και να ενθαρρύνει τη συνεργασία μεταξύ των διευθύνσεων για ζητήματα σχετικά με την αναπηρία.

• Πλήρης Συμμετοχή των Ατόμων με Αναπηρίες

Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα άτομα με αναπηρίες πρέπει να συμμετέχουν ενεργά στη διαμόρφωση, στον έλεγχο και στην αξιολόγηση των αλλαγών που συντελούνται στις ισχύουσες πολιτικές, πρακτικές ή προγράμματα. Προς αυτή την κατεύθυνση ενθαρρύνει και τα Κράτη – Μέλη να υιοθετήσουν ανάλογη στάση. Ο συνεχής διάλογος, άλλωστε, της Επιτροπής με το European Disability Forum αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας τέτοιας πρακτικής.

Εξάλλου, η Επιτροπή έχει δεσμευτεί ως προς το να εμπλέκει τους Κοινωνικούς Εταίρους σε διαδικασίες που αφορούν την ένταξη των ατόμων με αναπηρίες στην αγορά εργασίας. Από τη μεριά τους, οι Κοινωνικοί Εταίροι κατέληξαν σε μια Συλλογική Απόφαση αναφορικά με την απασχόληση των ατόμων με αναπηρίες, σε μια συνάντηση Κοινωνικού Διαλόγου το Μάιο του 1999.

Επίσης, σημαντική είναι και η εφαρμογή της ανοικτής μεθόδου συντονισμού (open policy coordination), κατά τις αρχές που ορίζονται στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβόνας. Με τη σχετική μέθοδο εμπλέκονται όλοι οι δρώντες, ενώ παρέχει τα μέσα για τον έλεγχο και την καθοδήγηση των πολιτικών. Περιλαμβάνει τον καθορισμό των βασικών οδηγιών, αρχών και συγκεκριμένων στόχων, καθώς και την εκτίμηση της προόδου μέσω ειδικών ομάδων.

Γ΄ ΜΕΡΟΣ

Στο τρίτο μέρος της αναφοράς μας περνάμε στην σκληρή, ωμή, ψυχρή και απάνθρωπη ελληνική πραγματικότητα που απέχει πόρρω από τις βαρύγδουπες διακηρύξεις των Ηνωμένων Εθνών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αρχικά, θα παρουσιάσουμε τα κοινά προβλήματα των Ατόμων με Αναπηρία και στην συνέχεια τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν ειδικές ομάδες ατόμων με αναπηρία.

!!!The Big Four!!!

Με τον όρο Βig Four έχουμε χαρακτηρίσει τέσσερα εξαιρετικά κρίσιμα στοιχεία που αφενός αν είχαν θεσπιστεί θα βελτίωναν σε σημαντικό βαθμό την ζωή των ανθρώπων με αναπηρία και αφετέρου καταδεικνύουν με το πλέον σαφή τρόπο ότι ο σχεδιασμός της αναπηρικής πολιτικής από την Πολιτεία γίνεται με τρόπο πρόχειρο, αποσπασματικό και ευκαιριακό.

Η Ελλάδα δεν έχει εγκρίνει Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τα Άτομα με Αναπηρίες. Μία από τις μεγαλύτερες αδυναμίες ως προς την εφαρμογή της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία είναι η έλλειψη φορέα συντονισμού της εφαρμογής της τόσο σε κεντρικό, όσο και σε περιφερειακό αλλά και σε δημοτικό επίπεδο. Eπιπλέον, η Ελλάδα δεν έχει καταρτίσει ακόμα εθνική βάση δεδομένων που να περιλαμβάνει ολοκληρωμένα και αναλυτικά δεδομένα σχετικά με τα άτομα με αναπηρία. Ως εκ τούτου είναι πολύ δύσκολο να διαμορφωθεί ακριβής εικόνα σχετικά με τον αριθμό των ατόμων με αναπηρίες στην Ελλάδα. Ακόμη το κόστος της αναπηρίας δεν έχει μετρηθεί ποτέ από καμιά κυβέρνηση . Τέλος, η Κάρτα Αναπηρίας που θεσπίστηκε με το Ν.2430/96 άρθρο 4, και θα μπορούσε κάτω από συγκεκριμένες προϋποθέσεις,να ρυθμίζει οριζόντια και κάθετα τη σχέση του ατόμου με αναπηρία σε όλες τις δημόσιες και ιδιωτικές αρχές, παραμένει στα χαρτιά.

7. Τα ΚΟΙΝΑ προβλήματα των ΑμεΑ

Α. Πολύμηνες Καθυστερήσεις στα ΚΕΠΑ

Παραμένουν οι πολύμηνες καθυστερήσεις στους Υγειονομικού Ελέγχους (ΥΕ) που διεξάγουν τα Κέντρα Πιστοποίησης Αναπηρίας (ΚΕΠΑ). Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία που δημοσιοποίησε ο αρμόδιος υποδιοικητής του ΙΚΑ, Διονύσης Πατσούρης, σε ομιλία του στο συνέδριο της ΕΣΑμεΑ που διοργανώθηκε το διήμερο 24 και 25 Νοεμβρίου, προκύπτει ότι τα αιτήματα για ΥΕ σε ΚΕΠΑ εξετάζονται ως εξής:

Σε 1-3 μήνες στο Λεκανοπέδιο Αττικής (για όλες τις ειδικότητες), 2-4 μήνες για όλες τις ειδικότητες στη Θεσσαλονίκη, ενώ για την υπόλοιπη χώρα, ο χρόνος αναμονής για Α.Υ.Ε. κυμαίνεται από 2-3 μήνες για όλες τις παθήσεις πλην των επίμαχων (νευρολογικών – ψυχιατρικών) που υπερβαίνουν το τρίμηνο. Για τις Β.Υ.Ε. ο χρόνος αναμονής είναι μεγαλύτερος εξαιτίας του περιορισμού συμμετοχής των ιατρών που εξέτασαν στην Α.Y.Ε. Όπως επισημαίνει ο κ. Πατσούρης, «κατά κανόνα τα αιτήματα με τη μεγαλύτερη καθυστέρηση αφορούν εφορία, θέσεις στάθμευσης κ.λ.π. καθότι έχει δοθεί προτεραιότητα στις απονομές και παρατάσεις συντάξεων και σε αιτήματα για χορήγηση προνοιακών επιδομάτων”.

Ωστόσο σύμφωνα με τον κ. Πατσούρη, η κατάσταση έχει βελτιωθεί σημαντικά καθώς τα αιτήματα προς τις υγειονομικές επιτροπές που παρέμεναν σε εκκρεμότητα πριν ένα μήνα ήταν 12.659. Ο αριθμός αυτός αποτελεί το μικρότερο υπόλοιπο από την έναρξη της λειτουργίας των ΚΕΠΑ, με δεδομένο ότι εισέρχονται κατά μέσο όρο 11.000 νέα αιτήματα ανά μήνα, ενώ έως και το α΄ πεντάμηνο του 2014 τα εκκρεμή αιτήματα κυμαίνονταν από 65-70.000.

Β. Παράβολο 46.14 ευρώ για την πιστοποίηση αναπηρίας από τα ΚΕΠΑ

Συμφωνα με εγκύκλιο του ΙΚΑ θεσμοθετείται για πρώτη φορά η διαδικασία βάσει της οποίας θα αποδίδεται ανά μήνα στο ΙΚΑ-ΕΤΑΜ από τους υπόχρεους Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης, τα λοιπά Ν.Π.Δ.Δ. ή το Δημόσιο, το ποσό της αποζημίωσης των 46,14 ευρώ, για κάθε εξεταζόμενη στο διάστημα αυτό περίπτωση από τις Α΄θμιες ή Β΄θμιες Υγειονομικές Επιτροπές ΚΕΠΑ. Αυτό το οικονομικό μέτρο αφ΄ενός είναι δυσβάστακτο για τα άτομα με αναπηρία που επιβιώνουν με πενιχρά οικονομικά μέσα και αφ΄ετέρου καταργεί το δημόσιο χαρακτήρα της ανωτέρω διαδικασίας.

Γ. ΚΕΒΑ (Κανονισμός Εκτίμησης Βαθμού Αναπηρίας)

Τι είναι ο ΚΕΒΑ;

Στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ Β’ 2611/8-11-2011) δημοσιεύθηκε ο Ενιαίος Πίνακας Προσδιορισμού Ποσοστού Αναπηρίας του νέου Κανονισμού Εκτίμησης Βαθμού Αναπηρίας (Κ.Ε.Β.Α), όπως αυτός ορίστηκε από το υπουργείο Εργασίας & Κοινωνικής Ασφάλισης. Σύμφωνα με αυτόν τον Πίνακα θα καθορίζονται τα ποσοστά αναπηρίας για όλες τις παθήσεις, που θα λαμβάνονται υπόψη από τις Υγειονομικές Επιτροπές του Ι.Κ.Α.-Ε.Τ.Α.Μ και θα αφορούν όλους τους ασφαλιστικούς φορείς και το δημόσιο.

Ο ΚΕΒΑ αποτελεί τον πίνακα με τα ποσοστά αναπηρίας της κάθε νόσου, βάσει του οποίου οι εκάστοτε υγειονομικές επιτροπές κρίνουν κατά τρόπο δεσμευτικό τους χρονίους πάσχοντες και τους αποδίδουν το ανάλογο με την πάθησή τους ποσοστό αναπηρίας, με το οποίο κρίνεται κάθε φορά εάν ο κάθε πάσχων θα υπαχθεί σε συγκεκριμένες ευεργετικές νομοθετικές διατάξεις, οι οποίες αφορούν την υγειονομική του περίθαλψη, τη δωρεάν ή μη φαρμακευτική αγωγή του και, γενικά, την υπαγωγή του σε μέτρα κοινωνικής πρόνοιας, τα οποία έχει θεσπίσει το κράτος.

Ο ΚΕΒΑ ως Δημοσιονομικό εργαλείο

O νέος κανονισμός εκτίμησης βαθμού αναπηρίας (ΚΕΒΑ) που εξαγγέλθηκε ως ο εξυγιαντής του συστήματος παροχής προνοιακών υπηρεσιών στην χώρα μας, λειτουργεί στην πράξη αφενός ως Προκρούστειος κλίνη όλων των υφισταμένων προνοιακών κοινωνικών παροχών και αφετέρου σαν ένα ψυχρό δημοσιονομικό εργαλείο οριζόντιας μείωσης των δημοσιονομικών δαπανών.

Συγκεκριμένα ο νέος ΚΕΒΑ όπως συντάχθηκε το 2011 και τροποποιήθηκε το 2012 μειώνει τα ποσοστά με μη επιστημονικά τεκμηριωμένο τρόπο, όπως έχουν καταγγείλει πολλές φορές οι φορείς των αναπήρων, καθώς το ποσοστό προσδιορίζεται με βάση την λειτουργικότητα του ασθενή και όχι κυρίως την πάθηση. Με το νέο ΚΕΒΑ συμπιέστηκαν παραπληγικοί, αυτιστικά παιδιά, ειδικές κατηγορίες καρκινοπαθών και πολλοί άλλοι. Έχουμε περιστατικά που καρκινοπαθείς σε θεραπεία παίρνουν μικρότερα ποσοστά από καρκινοπαθείς που δεν είναι σε θεραπεία, ακριβώς στη λογική της λειτουργικότητας, ενώ, τακτικά υπάρχουν αποκλεισμοί σε ποσοστά αναλόγως την επιτροπή. Ο νέος ΚΕΒΑ συγκροτήθηκε με τρόπο που να επιτρέπει το χαμηλότερο δυνατό ποσοστό για τους ανάπηρους χωρίς να λαμβάνονται υπόψιν ούτε τα επιστημονικά δεδομένα ούτε οι ανάγκες των αναπήρων.

Στον τροποποιημένο Κ.Ε.Β.Α του 2012 έγιναν και κάποιες θετικές αλλάγες τις οποίες αξίζει να αναφέρουμε:

• Βελτιώθηκαν τα ποσοστά αναπηρίας σοβαρών και μόνιμων κατηγοριών αναπηρίας όπως η θαλασσαιμία, αιμορροφιλία-συγγενής αιμορραγική διάθεση, πολλαπλούν μυέλωμα, μεταμόσχευση νεφρού, νόσος του Crown, συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, Σύνδρομο επίκτητης ανοσολογικής ανεπάρκειας.

• Διορθώθηκαν κραυγαλέες αδικίες όπως αυτή που υπέστησαν οι μεταμοσχευμένοι ήπατος στους οποίους το ποσοστό αναπηρίας προσδιορίζεται στο 80% επ΄ αόριστον και όχι στο 10%.

• Το ποσοστό αναπηρίας για τους ινσουλινοεξαρτώμενους διαβητικούς τύπου 1 με τη βεβαίωση της πάθησης προσδιορίζεται στο 50% και αυξάνει ανάλογα με την επιδείνωση επιπλοκών βάσει συγκεκριμένων στοιχείων και όχι απροσδιόριστων αντιεπιστημονικών αναφορών όπως συνέβαινε με τον αναθεωρημένο πίνακα αλλά και με τον ΚΕΒΑ του έτους 1993.

• Διορθώθηκαν τα ποσοστά αναπηρίας για μία από τις βαρύτερες κατηγορίες αναπηρίας όπως είναι η Κυστική ίνωση της οποίας το ποσοστό προσδιορίζεται από 67-80% αναλόγως της βαρύτητας της πάθησης.

• Βελτιώνονται τα ποσοστά αναπηρίας για την νοητική αναπηρία και αναφέρεται διακριτά ο Δείκτης Νοημοσύνης ώστε να μην δίνονται περιθώρια υποκειμενικών εκτιμήσεων. Ο νέος Πίνακας εμπεριέχει παθήσεις όπως το Σύνδρομο Down στο οποίο προσδιορίζεται ποσοστό αναπηρίας 67%-80% αναλόγως της συνύπαρξης νοητικής αναπηρίας.

• Η αναφορά στον αντιεπιστημονικό όρος αλαλία εκ κωφώσεως αφαιρέθηκε.

• Αναφέρεται στον ΚΕΒΑ ο όρος ολικά τυφλός και υπάρχει σαφής οδηγία να αναγράφεται στο πιστοποιητικό αναπηρίας όταν το ποσοστό προσδιορίζεται από 95-100%.

• Προστίθενται παθήσεις που δεν είχαν αναφερθεί όπως η νόσος Gaucher, ομόζυγος κληρονομική υπερχολησταιριναιμία, νόσος klinefelter.

• Η παιδοφιλία, πυρομανία, ηδονοβλεψία, επιδειξιομανία, σαδομαζοχισμός, μετά και την τεράστια αναστάτωση που επήλθε σε όλη την ελληνική κοινωνία αφαιρέθηκαν από το νέο Πίνακα Προσδιορισμού Αναπηρίας.

Δ. Ο Πίνακας με τις 43 μη αναστρέψιμες ασθένειες

Αυτή είναι η υπουργική απόφαση (ΦΕΚ Β’ 2906/18-11-2013) που καθορίζει τις 43 παθήσεις για τις οποίες η διάρκεια της αναπηρίας των ασφαλισμένων καθορίζεται επ’ αόριστον και οι ασφαλισμένοι δεν χρειάζεται να περάσουν πάλι από ΚΕΠΑ.

Ο Πίνακας με τις παθήσεις για τις οποίες η διάρκεια της αναπηρίας καθορίζεται επ’ αόριστον διευκολύνει την πιστοποίηση και την αξιολόγηση της αναπηρίας. Διαπιστώνονται, όμως, τόσο παραλείψεις πολλών μη αναστρέψιμων παθήσεων όσο και παραλείψεις σε κάποιες αναφερόμενες παθήσεις που εξαιρούν αναιτιολόγητα πολλούς πάσχοντες της ίδιας πάθησης. Συγκεκριμένα, παθήσεις που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν και δεν αναφέρονται, είναι για παράδειγμα οι παρακάτω:

Η σχιζοφρένεια, η διπολική διαταραχή, ο ιός της ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας (HIV), ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 (ινσουλινοεξαρτώμενος) και ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 (ινσουλινοθεραπευόμενος), η αιμορροφιλία, τα μυελοϋπερπλαστικά σύνδρομα, η Νόσος Crohn και το κρανιοφαρυγγίωμα – υδροκεφαλία που ανήκει στα Νεοπλάσματα, η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια τελικού σταδίου ΧΝΑΤΣ (υπό αιμοκάθαρση ή περιτοναϊκή κάθαρση) η “μη αντιρροπούμενη κίρρωση” η οποία είναι αντίστοιχη με την χρόνια νεφρική ανεπάρκεια τελικού σταδίου.

Επιπλέον, παθήσεις που αναφέρονται αλλά έχουν παραλείψεις:

α) Μεσογειακή Αναιμία, όπου δεν αναφέρεται η Ενδιάμεση Μεσογειακή Αναιμία για την οποία στον Ε.Π.Π.Π.Α (Ενιαίος Πίνακας Προσδιορισμού Ποσοστού Αναπηρίας) αναγράφονται τα ίδια επίπεδα βαρύτητας και το ίδιο κατώτερο ποσοστό αναπηρίας 67%.

β) Δρεπανοκυτταρική Αναιμία, όπου αναφέρεται μόνο η “Ομόζυγος δρεπανοκυτταρική αναιμία” αλλά όχι η μικροδρεπανοκυτταρική αναιμία (διπλός ετεροζυγώτης δρεπανοκυτταρικής αναιμίας και μεσογειακής αναιμίας), ενώ έχουν τα ίδια δεδομένα ως προς τα επίπεδα βαρύτητας και το ίδιο κατώτερο ποσοστό αναπηρίας 67%.

Ε. Το Πλαφόν Συνταγογράφησης

Το μέτρο των ορίων φαρμακευτικής δαπάνης συνταγογράφησης ανά ασθενή ήδη δημιουργεί προβλήματα στους ασθενείς που πάσχουν από σπάνια ή σοβαρά νοσήματα και χρήζουν θεραπείας με εξειδικευμένα φάρμακα που ανήκουν στον κατάλογο της παρ.2, αρθρο 12 του Ν.3816/2010. Τα υπάρχοντα όρια ανά γιατρό δεν μπορούν να καλύψουν τη συνταγογράφηση τέτοιων φαρμάκων που συνήθως είναι υψηλού κόστους. H εφαρμογή του μέτρου για τους ασθενείς με σπάνια ή σοβαρά νοσήματα μπορεί να οδηγήσει τους γιατρούς σε άρνηση συνταγογράφησης πλήττοντας σοβαρά την υγεία των ασθενών, ενώ αν οι γιατροί συνεχίσουν να συνταγογραφούν αυτά τα φάρμακα θα υπερβαίνουν συνεχώς το όριο συνταγογράφησης και θα καλούνται από τον ΕΟΠΥΥ να αιτιολογήσουν το προφανές.

Αυτή η οριζόντια επιβολή του πλαφόν της συνταγογράφησης θα έχει αρνητικό αντίκτυπο σε άτομα που πάσχουν από χρόνια νοσήματα για τα οποία απαιτείται πολυδάπανη φαρμακευτική αγωγή, ειδικά με νέα πρωτοποριακά φαρμακευτικά σκευάσματα υψηλού κόστους. Εάν δεν εξαιρεθούν από το πλαφόν της δαπάνης συνταγογράφησης τα φάρμακα που αφορούν σε χρόνια νοσήματα οι γιατροί δεν θα δύνανται να τα συνταγογραφήσουν.

Ποιοι ασθενείς εξαιρούνται από το πλαφόν συνταγογράφησης:

Από την εφαρμογή της απόφασης για το πλαφόν εξαιρείται η συνταγογράφησή που αφορά σε χρόνιους νεφροπαθείς τελικού σταδίου (υπό αιμοκάθαρση, υπό περιτοναϊκή διύλιση και υπό μεταμόσχευση), σε καρδιοπαθείς τελικού σταδίου (μηχανική καρδιά, ανεπάρκεια τελικού σταδίου, μεταμόσχευση καρδιάς), σε ασθενείς που πάσχουν από ηπατική ανεπάρκεια (ηπατική ανεπάρκεια τελικού σταδίου μη αντιρροπούμενη κίρρωση, μεταμόσχευση ήπατος), σε μεταμοσχευθέντες ρευστών ή συμπαγών οργάνων, σε καρκινοπαθείς, σε πάσχοντες από μεσογειακή αναιμία και σε πάσχοντες από κυστική ίνωση.

Ζ. Ενιαίος Κανονισμός Παροχών Υγείας (ΕΚΠΥ)

Ο νέος Ενιαίος Κανονισμός Παροχών Υγείας (Ε.Κ.Π.Υ.) του Ε.Ο.Π.Υ.Υ. (ΦΕΚ Β’ αρ.3054/18-11-2012) προβλέπει, σύμφωνα με το νέο Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής της περιόδου 2013-2016, περικοπές στον τομέα της υγείας.

Συγκεκριμένα και όσον αφορά τα άτομα με αναπηρία:

Άρθρο 9 – Φαρμακευτική περίθαλψη

• Επιβάλλονται εισοδηματικά κριτήρια για τη δωρεάν χορήγηση υγειονομικού υλικού για τη δωρεάν χορήγηση υγειονομικού υλικού σε παραπληγικούς, τετραπληγικούς, νεφροπαθείς κ.α

• Μειώθηκε η κάλυψη κατά 10 ευρώ ανά είδος για μια σειρά από αναλώσιμο υγειονομικό υλικό (οστομικά υλικά).

• Καταργήθηκε η χορήγηση προθέσεων σιλικόνης έως 200 ευρώ ετησίως επί μαστεκτομής.

• Αφαιρέθηκε η δυνατότητα να χορηγούνται με αιτιολογημένη γνωμάτευση του θεράποντος ιατρού επιπλέον ποσότητες από αυτές που προβλέπονται αναλωσίμων υλικών διαβήτη (ταινίες μέτρησης, βελόνες κ.ά).