Μετάβαση των ατόμων με αναπηρία από την Εκπαίδευση στην Αγορά Εργασίας – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Τρικαλοπούλου Σταματίας, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ» – Μέρος 10ο
3.1 Ο ρόλος της επαγγελματικής εκπαίδευσης και επαγγελματικής αποκατάστασης
Στον Αμερικανικό νόμο περί αποκατάστασης του 1973 ( Rehabilitation Act of 1973), ο οποίος δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην επαγγελματική αποκατάσταση των ατόμων με σοβαρές αναπηρίες, κρίνεται αναγκαίο πως πρέπει τα προγράμματα επαγγελματικής αποκατάστασης να εναρμονίσουν τις λειτουργίες τους με τους εκπαιδευτικούς φορείς με στόχο την ομαλή μετάβαση από το σχολείο στην αγορά εργασίας, παρέχοντας στα άτομα αυτά προσαρμοσμένα σχέδια στις ανάγκες του καθενός και ένα πλάνο για τις υπηρεσίες υποστήριξης που θα χρειαστούν (Poppen, Lindstrom, Unruh, Khurana, & Bullis, 2017).
Γίνεται φανερό πως ο νόμος περί αποκατάστασης του 1973 έχει ως βασικό στόχο να βοηθήσει τα κράτη να παρέχουν στους μαθητές με αναπηρία ολοκληρωμένη επαγγελματική εκπαίδευση, με την οποία τα άτομα αυτά θα εισέρχονται στην απασχόληση, θα αποκτούν οικονομική ανεξαρτησία και θα είναι ενεργά μέλη στην κοινωνία επιτυγχάνοντας την ένταξη. Ο νόμος προϋποθέτει ότι α) τα άτομα με αναπηρία είναι σε θέση να λαμβάνουν μέρος σε επικερδή απασχόληση και να κερδίζουν οφέλη από την επαγγελματική αποκατάσταση β) ότι παρέχονται σε αυτούς ευκαιρίες για απασχόληση, γ) συμμετέχουν ενεργά σε δικά τους προγράμματα αποκατάστασης θέτοντας προσωπικούς επαγγελματικούς στόχους και επιλογές και συμμετέχοντας σε υπηρεσίες επαγγελματικής απασχόλησης. Βέβαια, σε όλη αυτή την προσπάθεια τα άτομα με αναπηρία δεν είναι μόνα τους αλλά δέχονται υποστήριξη από τις ίδιες τις οικογένειες τους ή τους εταίρους τους στα προγράμματα επαγγελματικής αποκατάστασης που είναι υπεύθυνοι για την τήρηση και πραγματοποίηση του προγράμματος (Dowdy & Evers, 1996).
Η επαγγελματική εκπαίδευση (Vocational education) είναι «ένα πρόγραμμα που διατίθεται στις ρυθμίσεις του δημόσιου σχολείου για να αναπτύξει συγκεκριμένες επαγγελματικές δεξιότητες για μαθητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης γενικά και ειδικής εκπαίδευσης» (Dowdy & Evers, 1996, σελ. 198). Η επαγγελματική εκπαίδευση δημιουργεί τις συνθήκες για ένα λειτουργικό πρόγραμμα σπουδών που να επικεντρώνεται στις δυνατότητες των μαθητών με ειδικές ανάγκες και να συμβάλει στην απόκτηση των δεξιοτήτων που είναι απαραίτητες στον καθένα. Οι δεξιότητες αυτές μπορούν να οδηγήσουν στην εύρεση εργασίας και στο να τις χρησιμοποιήσουν για μελλοντικά επιχειρηματικά βήματα (Abdullah, Yasin, Deli, & Abdullah, 2015). Η επαγγελματική εκπαίδευση που προσλαμβάνεται από τους μαθητές με αναπηρία στα πλαίσια της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης προσφέρει πλεονεκτήματά στην αγορά εργασίας και αυτό αποδεικνύεται από τα υψηλά επίπεδα απασχόλησης, τις αμοιβές ,τις ώρες εργασίας και τα ετήσια ικανοποιητικά εισοδήματα που προσλαμβάνουν από την εργασία τους (Harvey, 2001).
Οι νέοι με αναπηρία έρχονται αντιμέτωποι με δυσκολίες κατά την είσοδο τους σε θέσεις εργασίας ειδικά στα πρώτα στάδια αναζήτησης απασχόλησης. Τα εμπόδια σχετίζονται με την μειωμένη εργασιακη εμπειρία που κατέχουν, με την περιορισμένη πρόσβαση στην μεταδευτεροβάθμια εκπαίδευση και κατάρτιση, στις διάφορες διακρίσεις που συναντούν στα εργασιακά περιβάλλοντα αλλά και στην έλλειψή φιλοδοξιών για το μέλλον (Lindstrom, Kahn, & Lindsey, 2013). Η επαγγελματική εκπαίδευση μπορεί να προσφέρει εργασιακές εμπειρίες μέσα στο σχολείο και στην κοινότητα και να εκμεταλλευτεί δημιουργικά την αμειβόμενη απασχόλησή και την πρακτική άσκηση που προσφέρεται στους μαθητές για την καταπολέμηση των εργασιακών δυσκολιών (Wehman et al., 2015). Η ύπαρξη ποιοτικής παροχής επαγγελματικής εκπαίδευσης μέσω των αρμόδιών υπηρεσιών ανοίγει τον δρόμο για την απόκτηση εργασίας (De Oliveira Silva, De Sousa Mendes, Ganga, Mergulhão, & Lizarelli, 2019).
Από την άλλη πλευρά, η επαγγελματική αποκατάσταση (Vocational rehabilitation) είναι «ένα πρόγραμμα που βοηθά επιλέξιμους ενήλικες με αναπηρία στην απασχόληση και την ένταξη στην κοινωνία στο μέγιστο δυνατό βαθμό» (Dowdy & Evers, 1996, σελ. 198). Τα προγράμματα επαγγελματικής εκπαίδευσης και επαγγελματικής αποκατάστασης δεν είναι όμοια όμως και τα δύο συμβάλλουν ουσιαστικά στην μετάβαση των μαθητών με αναπηρία και περισσότερο συμβάλει το να γνωρίζουν οι εκπαιδευτικοί την χρησιμότητα των προγραμμάτων αυτών για να είναι σε θέση να παραπέμπουν τους μαθητές καταλλήλως, να αναλύουν στους μαθητές τις διάφορες υπηρεσίες υποστήριξης, να τους προετοιμάσουν για την συμμετοχή τους σε αυτά και για να έχουν και οι ίδιοι μια αποτελεσματική συνεργασία με τους φορείς της επαγγελματικής εκπαίδευσης και επαγγελματικής αποκατάστασης (Dowdy & Evers, 1996).
Άρα, υπάρχει ένας συνδετικός κρίκος μεταξύ των προγραμμάτων επαγγελματικής αποκατάστασης και της εκπαίδευσης. Οι υπηρεσίες μετάβασης πριν την απασχόληση (Pre-Employment Transition Services-PETS) για τους μαθητές που έχουν επιλεγεί θέτουν αρμοδιότητες, όπως ανάπτυξη βιωμάτων που σχετίζονται με την εργασία, αναζήτηση εργασίας, συμβουλές για τα δεδομένα της μεταδευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, ενίσχυση της αυτοσυνηγορία του ατόμου μέσα από την διδασκαλία αλλά και εκπαίδευση σε πραγματικές συνθήκες σε εργασιακά περιβάλλοντα (Poppen et al., 2017). Φαίνεται πως οι διυπηρεσιακές συνεργατικές προσπάθειες μεταξύ, δημοσίων σχολείων, επαγγελματικής αποκατάστασης και προγραμμάτων μετάβασης, που αναπτύσσουν μορφές υποστηριζόμενης απασχόλησης, (χρήση υποστηρικτικής τεχνολογίας , παρεχόμενων θέσεων εργασίας στους μαθητές με αναπηρία) πριν ακόμη ολοκληρώσουν το σχολείο, αναδεικνύουν την αναγκαιότητα συνεργασίας για την προώθηση της μετάβασης από το σχολείο στην εργασία και την ζωή στην κοινωνία.