Λόγος και αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΓΕΝΙΑΣ – ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, Π.Μ.Σ. «ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΣΠΟΥΔΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΗΡΙΑ – Μέρος 3ο

Ιούλ 9, 2025 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Λόγος και αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΓΕΝΙΑΣ – ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, Π.Μ.Σ. «ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΣΠΟΥΔΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΗΡΙΑ – Μέρος 3ο

 

  1. Θεωρητικό Πλαίσιο

 

3.1         Ιατρικό/ατομικό μοντέλο αναπηρίας

 

Σύμφωνα με το ιατρικό/ατομικό μοντέλο η αναπηρία τοποθετείται στο άτομο ως χαρακτηριστικό του και αυτό φαίνεται από τον ορισμό που έδωσε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ), τη δεκαετία του 1970 όπου αναφέρεται ότι η βλάβη είναι κάθε απώλεια ή ανωμαλία ψυχολογικής, φυσιολογικής και ανατομικής δομής ή λειτουργίας. Η αναπηρία είναι ο αντίκτυπος της βλάβης στην καθημερινή ζωή, ενώ η μειονεξία αναφέρεται ως η κοινωνική δυσπραγία που προκλήθηκε από την αναπηρία. Οι ορισμοί αυτοί εστιάζουν κυρίως στο πώς λειτουργεί το σώμα και δεν παίρνουν υπόψη τους μη ιατρικές αιτίες της αναπηρίας. Ο Oliver αναφέρει ότι στα πλαίσια αυτού του ορισμού συντηρείται η έννοια της βλάβης ως ανωμαλία στην λειτουργικότητα, η έννοια της αναπηρίας ως ανικανότητα να ενεργεί κάποιος όπως κάθε «φυσιολογικός» άνθρωπος ενώ η έννοια της μειονεξίας υπονοεί την ανικανότητα να διαθέτει κάποιος έναν φυσιολογικό κοινωνικό ρόλο (Oliver, 2009).

Το ατομικό/ιατρικό μοντέλο επικεντρώνεται στην «ελλειμματική» φυσική κατάσταση του ατόμου καθώς και στην σωματική βλάβη του, η οποία θεωρείται μια προσωπική εμπειρία, μια τραγωδία, σύμφωνα με την οποία η αναπηρία είναι ένα τραγικό γεγονός και το «ελλειματικό» βιολογικό σώμα υποβαθμίζει την ποιότητα ζωής του ατόμου που την φέρει. Αυτή η προσέγγιση έχει ως αποτέλεσμα η αναπηρία να θεωρείται ένα έλλειμμα, μια αποτυχία του σώματος και ο άνθρωπος να θεωρείται μη φυσιολογικός και ανεπαρκής. Επιδιώκεται η θεραπεία του

«ελλειματικού» σώματος, η διαχείριση της αναπηρίας η οποία στρέφεται γύρω από τον προσδιορισμό της βλάβης στον έλεγχο και την μεταστροφή της πορείας της, με αποτέλεσμα να οφείλει η κοινωνία να επενδύει στις υπηρεσίες της υγείας σε μια προσπάθεια να αντιμετωπιστεί ιατρικά η αναπηρία, να αποκατασταθεί ή να βελτιωθεί η δυσλειτουργία που προκαλεί βλάβη ώστε τα ανάπηρα άτομα να ζήσουν μια πιο «κανονική» ζωή. Τα ιατρικά επαγγέλματα έχουν κεντρικό ρόλο στο ιατρικό μοντέλο αναπηρίας και προσεγγίζουν την αναπηρία από την οπτική της ασθένειας, της διάγνωσης και της θεραπείας.

Σε αυτό το μοντέλο κυρίαρχος λόγος είναι ο επιστημονικός-ιατρικός. Στο ιατρικό/ατομικό μοντέλο το ενδιαφέρον εστιάζεται στην διάγνωση, μέσω ιατρικών διαγνώσεων και τα άτομα αντιμετωπίζονται ως ιατρικά περιστατικά που πρέπει να θεραπευθούν. Επιπρόσθετα το γεγονός πως ο ειδικός αποφασίζει τι πρέπει να γίνει χωρίς να λάβει υπόψη του, τους άμεσα ενδιαφερόμενους, έκανε πολλούς να αντιδράσουν και να ασκήσουν κριτική στο μοντέλο αυτό. Ο Oliver (1990) επέκρινε τις ατομοκεντρικές προσεγγίσεις καθώς θεωρούσε ότι επέτειναν την διαδικασία της ιατρικοποίησης. Χωρίς να αρνείται την χρησιμότητα των γιατρών και της ιατρικής, αναφέρει ότι το πρόβλημα ξεκινάει όταν οι γιατροί χρησιμοποιούν τις γνώσεις και τις δεξιότητες τους για να θεραπεύσουν την αναπηρία και όχι την ασθένεια. Yπογραμμίζει την εξουσία των ατόμων που κάνουν τις διαγνώσεις και κατηγοριοποιούν τους ανάπηρους ανθρώπους, σύμφωνα με τα κοινωνικά πρότυπα της πλειονότητας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η εξουσία των γιατρών να έχει μεγάλο αντίκτυπο στην ζωή των αναπήρων ανθρώπων, γιατί τους επιτρέπει να ασκούν έλεγχο σε όλες τις όψεις της ζωής των ανθρώπων και να παίρνουν αποφάσεις για την ζωή τους όπως για παράδειγμα για το που πρέπει να ζουν, αν πρέπει να εργάζονται, σε τι είδους σχολεία πρέπει να φοιτούν, ακόμη και στην περίπτωση των αγέννητων παιδιών με βλάβη, αν πρέπει ή δεν πρέπει να ζήσουν. Όλη αυτή η προσπάθεια αποκατάστασης στηρίζεται στην ιδεολογία της κανονικότητας και στόχο έχει να επαναφέρει τους ανάπηρους όσο πλησιέστερα γίνεται στην κανονικότητα με οποιοδήποτε κόστος.

 

Μετάβαση στο περιεχόμενο