Λόγος και αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΓΕΝΙΑΣ – ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, Π.Μ.Σ. «ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΣΠΟΥΔΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΗΡΙΑ – Μέρος 8ο

Ιούλ 11, 2025 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Λόγος και αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΓΕΝΙΑΣ – ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, Π.Μ.Σ. «ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΣΠΟΥΔΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΗΡΙΑ – Μέρος 8ο

 

3.6         Μισαναπηρικός λόγος

 

Ο μισαναπηρικός λόγος είναι ο λόγος στην αναπηρία, που μεταφέρει και αναπαράγει μια σειρά προκαταλήψεων και στερεοτύπων για τους ανάπηρους ανθρώπους. Ο μισαναπηρικός λόγος μπορεί να εξυπηρετεί κοινωνικούς σκοπούς, όπως η δικαιολόγηση της περιθωριοποίησης ή της ανισότιμης μεταχείρισης. Με το να παρουσιάζεται η αναπηρία με αρνητικό τρόπο, μπορεί να ενισχύει την άποψη ότι οι ανάπηροι είναι λιγότερο ικανοί ή ότι απαιτούν περισσότερη βοήθεια από ότι οι μη ανάπηροι. Μέσω του μισαναπηρικού λόγου, οι κυρίαρχες ομάδες μπορούν να διατηρούν την εξουσία τους, καθώς η γλώσσα που χρησιμοποιείται μπορεί να αποκλείει τις φωνές και τις εμπειρίες των αναπήρων. Οι Gabel και Miskovic (2014) επισημαίνουν ότι οι μισαναπηρικές αντιλήψεις αποτυπώνονται επίσης και στις πολιτικές και τις πρακτικές των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, οδηγώντας σε αποκλεισμό και περιθωριοποίηση των ανάπηρων ατόμων. Αυτό αναπαράγει τις κοινωνικές ανισότητες και καθιστά δύσκολη την πρόοδο προς την κοινωνική δικαιοσύνη. Η Symeonidou (2015), μεταξύ άλλων εμποδίων για την πλήρη ένταξη, όπως οι περιορισμένες υποδομές, η έλλειψη κατάλληλης εκπαίδευσης για τους δασκάλους, και η ανεπάρκεια ειδικών υποστηρικτικών υπηρεσιών μέσα στα σχολεία, αναδεικνύει την σημαντική σύνδεση μεταξύ της διανοητικής βλάβης και του μισαναπηρικού λόγου, υπογραμμίζοντας τον τρόπο με τον οποίο η γλώσσα συμβάλλει στην κοινωνική αντίληψη των ατόμων με διανοητική βλάβη και την ένταξή τους στην κοινωνία. Η σύνδεση που αναπτύσσει είναι ότι ο μισαναπηρικός λόγος αποτελεί ένα από τα κύρια εμπόδια στην κοινωνική και εκπαιδευτική ένταξη των ατόμων με διανοητική βλάβη. Η χρήση υποτιμητικών, περιοριστικών ή προκατειλημμένων όρων όπως «ανίκανος», «καθυστερημένος», κ.ά, ενισχύει την κοινωνική περιθωριοποίηση αυτών των ατόμων και δημιουργεί προκαταλήψεις που οδηγούν σε αποκλεισμό και ανισότητα.

Έτσι, ο μισαναπηρικός λόγος ενδυναμώνει τις κοινωνικές αντιλήψεις που περιορίζουν τις δυνατότητες των ατόμων και εμποδίζουν την πλήρη ένταξή τους στην κοινωνία και την εκπαίδευση. Η Symeonidou (2015) υποστηρίζει ότι η γλώσσα που χρησιμοποιείται για την περιγραφή της αναπηρίας είναι καθοριστική για την κοινωνική στάση απέναντι σε αυτήν. Ο μισαναπηρικός λόγος όχι μόνο διαμορφώνει την αρνητική εικόνα των ατόμων με διανοητική βλάβη, αλλά και συντηρεί τις κοινωνικές διακρίσεις που αντιμετωπίζουν. Ο Hughes (2015) αναφέρει ότι ο μισαναπηρικός λόγος επηρεάζει τις πολιτικές αποφάσεις και τις κοινωνικές πολιτικές, οδηγώντας σε διακρίσεις στον τομέα της εκπαίδευσης, της απασχόλησης και της κοινωνικής προστασίας. Τέλος, τονίζει πώς ο μισαναπηρικός λόγος μπορεί να βλάψει την αυτοεκτίμηση των ανάπηρων ατόμων, καθιστώντας τους λιγότερο πρόθυμους να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους.

Παρακάτω θα παρουσιαστούν και θα αναλυθούν κατηγορίες του μισαναπηρικού λόγου όπως ο ψευδοϊατρικός λόγος, η θυματοποίηση, οι ευφημισμοί και η χρήση μεγεθυντικών και υποκοριστικών για την περιγραφή των αναπήρων σύμφωνα με την λογική των Καραγιάννη & Κουτσοκλένη (2023). Οι συγκεκριμένες κατηγορίες αναπτύσσονται αναλυτικά στο βιβλίο «Σπουδές για την αναπηρία και Παιδαγωγική της Ένταξης» (σελ. 213-215).

 

Μετάβαση στο περιεχόμενο