Λόγος και αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΓΕΝΙΑΣ – ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, Π.Μ.Σ. «ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΣΠΟΥΔΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΗΡΙΑ – Μέρος 6ο
3.4 Ο ρόλος του λόγου
Ο Norman Fairclough στο άρθρο του «Critical Discourse Analysis» (2001), αναφέρει ότι υπάρχουν δύο ορισμοί για τον Λόγο (discourse). Ο πρώτος ορισμός αναφέρεται στον λόγο ως μια αφηρημένη έννοια, στον γραπτό και προφορικό λόγο και στην γλώσσα του σώματος. Στον δεύτερο, ο λόγος ορίζεται ως ένα μετρήσιμο ουσιαστικό, μια κατηγορία για τον προσδιορισμό συγκεκριμένων τρόπων αναπαράστασης των πτυχών της κοινωνικής ζωής. Η γλώσσα θεωρείται μορφή κοινωνικής πρακτικής που διαμορφώνει και διαμορφώνεται από κοινωνικά συμφραζόμενα. Αντιπροσωπεύει τις δυναμικές εξουσίας και τις κοινωνικές σχέσεις. Υπάρχουν διαφορετικοί λόγοι όπως για παράδειγμα ο πολιτικός λόγος, ο λόγος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει τα προβλήματα ανισότητας, μειονεκτημάτων, φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού με διαφορετικούς τρόπους. Μεταξύ άλλων, αναφέρει ότι οι κοινωνικές αλλαγές είναι αλλαγές στον λόγο, ο λόγος ανακατασκευάζει την κοινωνική ζωή, δεν είναι διακριτό κομμάτι αλλά εσωτερικεύει και εσωτερικεύεται από άλλα κοινωνικά στοιχεία. Υποστηρίζει ότι οι ευρύτερες διαδικασίες κοινωνικής αλλαγής ξεκινάνε από την αλλαγή του λόγου. Ο λόγος ενισχύει ή αμφισβητεί τις δομές εξουσίας και τις ιδεολογίες και μπορεί να προάγει ορισμένες κοσμοθεωρίες, ενώ περιθωριοποιεί άλλες. Οι λόγοι είναι ποικίλες αναπαραστάσεις της κοινωνικής ζωής όπως για παράδειγμα η ζωή των φτωχών ανθρώπων αντιπροσωπεύεται μέσα από διαφορετικούς λόγους και κοινωνικές πρακτικές της κυβέρνησης, της πολιτικής, της ιατρικής και των κοινωνικών επιστημών.
Ο λόγος για την αναπηρία είναι συνδεδεμένος με τις πολιτικές και τις πρακτικές για τα ανάπηρα άτομα και προκύπτει επειδή οι ανάπηροι άνθρωποι βιώνουν καθημερινά διακρίσεις και ανισότητα στα δικαιώματα τους (Barnes, 1993). Η γλώσσα που χρησιμοποιείται για να περιγράψει την αναπηρία μπορεί να επηρεάσει τις αντιλήψεις και τις στάσεις της κοινωνίας.
Όροι που συνδέονται με την αναπηρία συχνά φέρουν ιδεολογικά φορτία και μπορεί να συμβάλλουν στην στιγματοποίηση ή την περιθωριοποίηση. Οι διάφοροι λόγοι που σχετίζονται με την αναπηρία (π.χ. ιατρικός, κοινωνικός) εκφράζουν και αναπαράγουν ιδεολογίες σχετικά με την ικανότητα και την αξία των ανάπηρων ατόμων. Η ιδεολογία του ιατρικού/ατομικού μοντέλου, για παράδειγμα, εστιάζει στην «θεραπεία» ή την «αντιμετώπιση» της αναπηρίας, ενώ το κοινωνικό μοντέλο τονίζει την σημασία των περιβαλλοντικών και κοινωνικών παραγόντων. Δεδομένου ότι ο λόγος αποτελεί βασικό μηχανισμό διαμόρφωσης αντιλήψεων, αξίζει να εξετάσουμε πώς συγκεκριμένοι λόγοι συμβάλλουν στην αναπαραγωγή στερεοτύπων και διακρίσεων. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού είναι ο μισαναπηρικός λόγος.