Λόγος και αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΓΕΝΙΑΣ – ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, Π.Μ.Σ. «ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΣΠΟΥΔΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΗΡΙΑ – Μέρος 16ο
- Μεθοδολογία
Η αναπηρία δεν είναι απλώς μια βιολογική κατάσταση, αλλά ένα κοινωνικά κατασκευασμένο φαινόμενο που εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία επιλέγει να την ορίσει και να την αντιμετωπίσει (Shakespeare, 2013). Ο τρόπος με τον οποίο μιλάμε για την αναπηρία, οι λέξεις που χρησιμοποιούμε και τα αφηγήματα που αναπτύσσονται στα μέσα ενημέρωσης, στον ακαδημαϊκό λόγο και στις οργανώσεις αναπήρων δεν είναι ουδέτερα. Αντίθετα, αντανακλούν κοινωνικές αντιλήψεις, αξίες και σχέσεις εξουσίας (Goodley, 2016).
Η γλώσσα αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο στην κατασκευή της πραγματικότητας, καθώς δεν είναι απλώς ένα εργαλείο επικοινωνίας αλλά και ένα μέσο μέσω του οποίου οι κοινωνικές δομές, οι σχέσεις εξουσίας και οι πολιτισμικές αντιλήψεις αναπαράγονται και διαιωνίζονται (Fairclough, 2010). Ειδικά σε ζητήματα που αφορούν την αναπηρία, ο τρόπος με τον οποίο διαμορφώνεται ο δημόσιος λόγος (discourse) παίζει καθοριστικό ρόλο στον καθορισμό του τι θεωρείται
«φυσιολογικό», «αναπηρία» ή «απόκλιση» από ένα υποτιθέμενο πρότυπο (van Dijk, 2008). Η γλώσσα αποτελεί μέσο κοινωνικού ελέγχου και κατασκευής της ταυτότητας (Foucault, 1972).
Ο μισαναπηρικός λόγος (disableist discourse) αναφέρεται σε αφηγήσεις που παρουσιάζουν την αναπηρία ως έλλειψη, στέρηση ή παθολογική κατάσταση, ενισχύοντας στερεότυπα που περιθωριοποιούν τα ανάπηρα άτομα. Η μελέτη του είναι κρίσιμη, καθώς τέτοιες αναπαραστάσεις έχουν άμεσες επιπτώσεις στην κοινωνική ένταξη, στα δικαιώματα και στις εμπειρίες των αναπήρων (Campbell, 2010). Παράλληλα, η ύπαρξη εναλλακτικών αφηγήσεων, κυρίως μέσα από τους ίδιους τους ανάπηρους και τις οργανώσεις τους, αποτελεί μια μορφή αντίστασης και ανατροπής των κυρίαρχων μισαναπηρικών αφηγήσεων (Charlton, 1998).
Μέσα από την ανάλυση του λόγου, μπορούμε να κατανοήσουμε όχι μόνο πώς αναπαράγεται η ανισότητα, αλλά και πώς μπορεί να αμφισβητηθεί. Επομένως, η διερεύνηση του μισαναπηρικού λόγου και των αντιλήψεων που προβάλλονται για την αναπηρία σε ακαδημαϊκά, δημοσιογραφικά καθώς και άρθρα αναπηρικών οργανώσεων δεν είναι απλώς ένα θεωρητικό εγχείρημα, αλλά μια αναγκαία προσπάθεια κατανόησης των δομών που διαμορφώνουν τις κοινωνικές στάσεις, αντιλήψεις και πολιτικές για την αναπηρία.