Λόγος και αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΓΕΝΙΑΣ – ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, Π.Μ.Σ. «ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΣΠΟΥΔΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΗΡΙΑ – Μέρος 14ο

Ιούλ 15, 2025 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Λόγος και αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΓΕΝΙΑΣ – ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, Π.Μ.Σ. «ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΣΠΟΥΔΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΗΡΙΑ – Μέρος 14ο

 

3.12       Η «κοινή λογική» της αναπηρίας

 

Υπάρχει μια «κοινή λογική» κατανόησης της αναπηρίας που έχει ως αποτέλεσμα την αποπολιτικοποίηση του λόγου που περικλείει την αναπηρία. Αυτή η κοινή λογική είναι ομόφωνα αποδεκτή από την κοινωνία. Παρουσιάζει την αναπηρία ως μία καθορισμένη κατάσταση, στην οποία η αναπηρία έχει διπλό χαρακτήρα. Από την μία πλευρά είναι μια ατομική εμπειρία και από την άλλη προάγει την αντίληψη των ίσων ευκαιριών και δικαιωμάτων στο πλαίσιο όμως του οίκτου, της φιλανθρωπίας και της διάκρισης των αναπήρων από την πλειοψηφία των μη ανάπηρων (Zoniou‐Sideri et al.,2006).

Ιστορικά η αναπηρία ήταν στο περιθώριο οποιασδήποτε δημόσιας συζήτησης και οριζόταν ως προσωπική τραγωδία. Τα τελευταία χρόνια τα μέσα μαζικής ενημέρωσης προωθούν συγκεκριμένες εικόνες αναπήρων με την ρητορική των ίσων ευκαιριών και η δημοσιογραφία εστιάζει στην έκθεση των ανισοτήτων, των αδικιών και της κατάχρησης εξουσίας. Η αναπηρία χρησιμοποιείται για την δημιουργία συγκινητικών εικόνων. Έχει παραπλανητικό χαρακτήρα καθώς δεν αναγνωρίζεται η πολυπλοκότητα του λόγου για την αναπηρία. Χρησιμοποιούνται εκφράσεις όπως «επιτυχία παρά τις αντιξοότητες της αναπηρίας», «ειδικές ανάγκες ή ειδικές ικανότητες», «χρήστης αναπηρικού καροτσιού», «ήρωες και μαχητές στην ζωή», «το ίδιο της το σώμα αποτελεί εμπόδιο». Η κοινή λογική της αναπηρίας υποστηρίζει την θέση ότι τα ανάπηρα άτομα είναι υπεύθυνα για την «νίκη» επί της βλάβης τους, προβάλλοντας την ιδέα της

«επιτυχίας παρά τις δυσκολίες» ως πρότυπο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η αναπηρία αναφέρεται επίσης ως «το πρόβλημα» και οι ανάπηροι ως «άτομα με το πρόβλημα». Ακόμη και η χρήση της λέξης «πρόβλημα» θεωρείται πιο «πολιτικά ορθή» και λιγότερο στιγματιστική από την λέξη

«αναπηρία». Η αποφυγή της γλωσσικής χρήσης της λέξης «αναπηρία» αναδεικνύει τις βαθιά εδραιωμένες αντιλήψεις για την αναπηρία ως τραγωδία, ως κάτι που δεν θα πρέπει να αναφέρεται, αλλά να παραμένει αθέατο και κρυφό. Η αμηχανία της γλώσσας που χρησιμοποιείται δείχνει την δυσκολία γεφύρωσης του χάσματος μεταξύ της αναπηρίας ως ξενότητας και ως ιθαγένειας (Zoniou‐Sideri et al.,2006). Η κοινή λογική της αναπηρίας παρουσιάζει την αναπηρία ως κάτι ξένο ή «άλλο», με μια διάκριση μεταξύ των «αναπήρων» και των «κανονικών» ανθρώπων. Η κατανόηση αυτή συνδέεται συχνά με την ιδέα ότι οι μη αναπήροι πρέπει να δείχνουν «καλοσύνη» και «ευσπλαχνία» προς τους ανάπηρους, οι οποίοι δεν θεωρούνται πλήρως ισότιμοι πολίτες με πλήρη δικαιώματα.

Δημιουργείται μια πολύ περιορισμένη κατηγοριοποίηση για το ποιοι θεωρούνται ανάπηρα άτομα και ποιοι όχι. Οι σωματικές και αισθητηριακές βλάβες είναι αυτές που κυριαρχούν στην κοινωνική αναπαράσταση της αναπηρίας, ενώ οι μαθησιακές δυσκολίες, ο αυτισμός κλπ, παραμένουν λιγότερο ορατές. Η αναπηρία ως ζήτημα κοινωνικής ένταξης εμφανίζεται ως κάτι που συνδέεται με τις πολιτικές κοινωνικής πρόνοιας και την ευαισθητοποίηση για την ανάγκη

«ίσης μεταχείρισης» και πρόσβασης στις υπηρεσίες και την εκπαίδευση. Ωστόσο, η κυριαρχία της κοινής λογικής αντίληψης της αναπηρίας περιορίζει τις δυνατότητες για πραγματική κοινωνική αλλαγή, αφού η αναπηρία δεν αντιμετωπίζεται ως πολιτικό και κοινωνικό ζήτημα, αλλά ως κάτι που απαιτεί «καλοσύνη» και «ανθρωπιστική φροντίδα» (Zoniou‐Sideri et al.,2006).

Η «κοινή λογική» της αναπηρίας, λοιπόν, μολονότι μπορεί να φαίνεται ευγενής και ανθρωπιστική, στην πραγματικότητα περιορίζει την πραγματική ένταξη και την πολιτική δράση υπέρ των αναπήρων, αναπαράγοντας μια εικόνα της αναπηρίας που ενισχύει την κοινωνική περιθωριοποίηση και την εξάρτηση από τη «καλοσύνη» των άλλων. Τέλος, η κοινή λογική δεν είναι στατική· διαμορφώνεται και επηρεάζεται από πολιτικές πρακτικές και αποφάσεις. Είναι επομένως κρίσιμο να δούμε πώς ο λόγος γύρω από την αναπηρία συνδέεται με την πολιτική.

 

Μετάβαση στο περιεχόμενο